To Brexit δικιμάζεται. Η σύνοδος Βρετανίας – Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες φέρνει ξανά στο προσκήνιο το μέλλον των διμερών σχέσεων. Ο Άντι Μπέρναμ αναζητά οικονομικά οφέλη και πολιτικό χώρο για στενότερη συνεργασία, αντιμετωπίζοντας αντιστάσεις τόσο στο εσωτερικό όσο και στην Ευρώπη.
Η επικείμενη συνάντηση του Βρετανού πρωθυπουργού Άντι Μπέρναμ με την ευρωπαϊκή ηγεσία στις Βρυξέλλες, στις 20 Νοεμβρίου, αποτελεί μια κρίσιμη δοκιμασία για την πορεία των σχέσεων μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο επίκεντρο βρίσκεται η προσπάθεια διαμόρφωσης μιας νέας συμφωνίας που θα περιορίσει τις οικονομικές συνέπειες της αποχώρησης της Βρετανίας από την Ένωση, χωρίς να ανατρέψει τις πολιτικές ισορροπίες που εξακολουθούν να καθορίζουν τη στάση του Λονδίνου απέναντι στην Ευρώπη.
Ο Μπέρναμ προσέρχεται στη σύνοδο με την επιδίωξη να εξασφαλίσει συγκεκριμένες διευκολύνσεις στο εμπόριο αγροδιατροφικών προϊόντων, στη συνεργασία για τις εκπομπές ρύπων και στην κινητικότητα των νέων. Ωστόσο, το πραγματικό πολιτικό διακύβευμα είναι ευρύτερο: κατά πόσο η Βρετανία είναι έτοιμη να επανεξετάσει τη στρατηγική της απέναντι στην ΕΕ και ποιο τίμημα θα χρειαστεί να καταβάλει για μια ουσιαστικότερη προσέγγιση, εξηγούν αναλυτές στο Institute for Government.
Η πολιτική κόπωση από το Brexit και η νέα συζήτηση για την Ευρώπη
Οι όροι που κυριαρχούν στις διαπραγματεύσεις, από τη δυναμική ευθυγράμμιση με τους ευρωπαϊκούς κανόνες και τις εξαιρέσεις από το κοινοτικό πλαίσιο έως τη συμμετοχή σε κοινά προγράμματα και την εποπτεία των συμφωνιών, θα προκαλούσαν πριν από λίγα χρόνια έντονες πολιτικές αντιδράσεις στη Βρετανία. Σήμερα, όμως, η συζήτηση εμφανίζεται λιγότερο ιδεολογικά φορτισμένη, καθώς η οικονομική πραγματικότητα έχει αναδείξει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν επιχειρήσεις και καταναλωτές.
Για τους υποστηρικτές μιας στενότερης σχέσης με τις Βρυξέλλες, η αναθεώρηση ορισμένων ρυθμίσεων δεν συνιστά αναγκαστικά ανατροπή της λαϊκής ετυμηγορίας του 2016, αλλά μια προσπάθεια διόρθωσης των προβλημάτων που προκάλεσε η εφαρμογή της. Αντίθετα, οι υπέρμαχοι της αποχώρησης εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν κάθε υποχώρηση έναντι των ευρωπαϊκών θεσμών ως πιθανή ακύρωση της πολιτικής επιλογής που υποστήριξε το 52% των ψηφοφόρων στο δημοψήφισμα.
Παρά τις αντιδράσεις, η ένταση της πολιτικής αντιπαράθεσης δεν φαίνεται να βρίσκεται στα επίπεδα της προηγούμενης δεκαετίας. Στο πρόσφατο συνέδριο των Συντηρητικών, η Κέμι Μπέιντενοχ επέλεξε να αντιπαρατεθεί στην επαναφορά της συζήτησης για την ευρωπαϊκή σχέση, ρωτώντας το ακροατήριό της εάν επιθυμεί να ξαναζήσει μια τόσο διχαστική διαδικασία. Η επιχειρηματολογία της, ωστόσο, δεν αποτέλεσε μια ισχυρή υπεράσπιση των αποτελεσμάτων της αποχώρησης.
Αντίστοιχα, ο Νάιτζελ Φάρατζ, που έχει αναδειχθεί σε κεντρική φυσιογνωμία του αντιευρωπαϊκού χώρου, δεν είχε επιδείξει ιδιαίτερη διάθεση δημόσιας αντιπαράθεσης όταν ο Κιρ Στάρμερ εγκαινίασε τις προηγούμενες διαπραγματεύσεις με την ΕΕ, πριν από περίπου 18 μήνες.
Η κυβέρνηση γνωρίζει, πάντως, ότι η επαναφορά του ζητήματος μπορεί να αποδειχθεί πολιτικά επικίνδυνη. Σημαντικός αριθμός βουλευτών των Εργατικών εκπροσωπεί εκλογικές περιφέρειες όπου η πλειονότητα είχε ψηφίσει υπέρ της αποχώρησης. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της εκλογικής περιφέρειας του Μπέρναμ, στο Μείκερφιλντ της ευρύτερης περιοχής του Μάντσεστερ, όπου η υποστήριξη προς την έξοδο από την ΕΕ ήταν ιδιαίτερα ισχυρή.
Παράλληλα, η άνοδος της δυσαρέσκειας για τη μετανάστευση καθιστά εξαιρετικά ευαίσθητη οποιαδήποτε συζήτηση για την ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων. Η πολιτική ηγεσία των Εργατικών δεν μπορεί να θεωρεί δεδομένο ότι η αρνητική αξιολόγηση των οικονομικών αποτελεσμάτων της αποχώρησης μεταφράζεται αυτομάτως σε επιθυμία επιστροφής του ζητήματος στην πρώτη γραμμή της πολιτικής αντιπαράθεσης.
Brexit και κινητικότητα νέων: Η δυσκολότερη διαπραγμάτευση και το κόστος των συμφωνιών
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της μεταβολής του πολιτικού κλίματος αφορά το πρόγραμμα κινητικότητας νέων. Την άνοιξη του 2024, όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έθεσε για πρώτη φορά την ιδέα μιας σχετικής συμφωνίας με τη Βρετανία, η συζήτηση παρουσιάστηκε από μέρος του βρετανικού Τύπου ως πιθανή επιστροφή της ελεύθερης κυκλοφορίας. Η ερμηνεία αυτή δεν ανταποκρινόταν στο πραγματικό περιεχόμενο της πρότασης, καθώς επρόκειτο για ένα περιορισμένο πρόγραμμα ανταλλαγών και μετακινήσεων νέων ανθρώπων.
Τα δύο μεγάλα πολιτικά κόμματα έσπευσαν τότε να απορρίψουν την πρωτοβουλία, ενόψει των γενικών εκλογών. Ακόμη και η κυβέρνηση των Εργατικών, μετά την ανάληψη της εξουσίας, επανειλημμένα απέκλειε το ενδεχόμενο αποδοχής ενός τέτοιου μηχανισμού. Η στάση του Μπέρναμ, ωστόσο, μεταβλήθηκε σταδιακά, καθώς έγινε σαφές ότι η κινητικότητα των νέων αποτελούσε μία από τις βασικές απαιτήσεις της ευρωπαϊκής πλευράς και προϋπόθεση για την πρόοδο σε άλλους τομείς.
Επιπλέον, οι δημοσκοπικές ενδείξεις έδειξαν ότι η βρετανική κοινή γνώμη εμφανίζεται περισσότερο θετική απέναντι σε ένα περιορισμένο πρόγραμμα για άτομα κάτω των 30 ετών από ό,τι μεγάλο μέρος του πολιτικού συστήματος. Αυτό δεν σημαίνει ότι έχουν ξεπεραστεί όλες οι διαφωνίες. Αντιθέτως, οι λεπτομέρειες της συμφωνίας εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό εμπόδιο.

Διαδήλωση στο Λονδίνο κατά του Brexit και υπέρ του Rejoin © EPA/ISABEL INFANTES
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν μπορεί να εγγυηθεί από μόνη της ότι όλα τα κράτη-μέλη θα επιτρέψουν στους νέους Βρετανούς να μετακινούνται για εργασία ή σπουδές, καθώς οι σχετικές αρμοδιότητες για τη μετανάστευση πολιτών τρίτων χωρών ανήκουν στις εθνικές κυβερνήσεις. Παράλληλα, οι Βρυξέλλες έχουν αντιταχθεί στην απαίτηση του Λονδίνου για καθορισμένο ετήσιο ανώτατο όριο συμμετεχόντων, με το τελικό μέγεθος του προγράμματος να παραμένει αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Ακόμη μεγαλύτερη δυσκολία προκαλεί το ζήτημα των πανεπιστημιακών διδάκτρων. Η ευρωπαϊκή πλευρά ζητά οι φοιτητές από κράτη-μέλη που θα επιλέγουν βρετανικά πανεπιστήμια να καταβάλλουν τα ίδια δίδακτρα με τους Βρετανούς φοιτητές. Η συγκεκριμένη απαίτηση δεν είχε συμπεριληφθεί στην Κοινή Συνεννόηση του περασμένου Μαΐου, δηλαδή στο πολιτικό ανακοινωθέν που προσδιόρισε τις βασικές κατευθύνσεις της επαναπροσέγγισης.
Η αποδοχή της θα μπορούσε να επιβαρύνει σημαντικά τα βρετανικά πανεπιστήμια, τα οποία ενδέχεται να χάσουν ένα μέρος των εσόδων τους από τα υψηλότερα δίδακτρα των ξένων φοιτητών, ή να μεταφέρει το κόστος στον κρατικό προϋπολογισμό. Η επιβάρυνση αυτή θα προστεθεί στη χρηματοδοτική συνεισφορά που έχει ήδη συμφωνήσει να καταβάλει το Ηνωμένο Βασίλειο για την επανασύνδεσή του με το πρόγραμμα Erasmus το 2027. Το ποσό ενδέχεται να αυξηθεί περαιτέρω εάν η χώρα συμμετάσχει και στην επόμενη πολυετή δημοσιονομική περίοδο της ΕΕ.
Οι Βρυξέλλες δεν εμφανίζονται διατεθειμένες να προχωρήσουν στην εφαρμογή των συμφωνιών για τη γεωργία και τις εκπομπές ρύπων προτού διευθετηθεί η διαφωνία για τα φοιτητικά δίδακτρα. Το συγκεκριμένο ζήτημα αναδεικνύει πόσο στενά συνδέονται μεταξύ τους οι επιμέρους διαπραγματεύσεις, αλλά και πόσο δύσκολο είναι για το Λονδίνο να εξασφαλίσει παραχωρήσεις χωρίς αντίστοιχες δεσμεύσεις.
Brexit και… Made in Europe: Το εμπόριο και οι όροι της ευρωπαϊκής επαναπροσέγγισης
Ένα ακόμη κρίσιμο μέτωπο αφορά τη νέα ευρωπαϊκή στρατηγική προστασίας της βιομηχανικής παραγωγής με την ονομασία «Made in Europe». Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγικής βάσης και η προτεραιότητα στα προϊόντα που κατασκευάζονται εντός της Ένωσης δημιουργούν κινδύνους για τις βρετανικές επιχειρήσεις, ιδίως στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας και στις αλυσίδες εφοδιασμού.
Η πολιτική αυτή δεν στρέφεται ειδικά εναντίον της Βρετανίας. Ωστόσο, η χώρα κινδυνεύει να βρεθεί εκτός ενός προστατευτικού πλαισίου που θα ευνοεί τις επιχειρήσεις των κρατών-μελών, εάν δεν εξασφαλίσει ειδική μεταχείριση. Στο πλαίσιο αυτό, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς και ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έχουν προτείνει να εξαιρεθούν τα βρετανικά αυτοκίνητα από τους περιορισμούς, υπό την προϋπόθεση ότι το Λονδίνο θα ευθυγραμμίσει τους εξωτερικούς δασμούς του με εκείνους της ΕΕ.
Η απαίτηση αποσκοπεί στην αποτροπή της χρήσης της Βρετανίας ως έμμεσης οδού εισόδου κινεζικών ηλεκτρικών οχημάτων στην ευρωπαϊκή αγορά. Για τη βρετανική κυβέρνηση, μια τέτοια συμφωνία θα μπορούσε να προστατεύσει την εγχώρια βιομηχανία, αλλά θα περιόριζε παράλληλα την ευχέρεια άσκησης ανεξάρτητης εμπορικής πολιτικής.
Το ζήτημα εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο διαπραγματεύσεων για την ευθυγράμμιση των βρετανικών κανόνων με το ευρωπαϊκό κανονιστικό σύστημα. Η συμφωνία για τα αγροδιατροφικά προϊόντα και η συμμετοχή στο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών της ΕΕ απαιτούν προσαρμογές της βρετανικής νομοθεσίας, με το Λονδίνο να επιδιώκει ορισμένες εξαιρέσεις και μεταβατικές ρυθμίσεις.
Παράλληλα, παραμένουν ανοιχτά τα ερωτήματα για το κόστος συμμετοχής στους μηχανισμούς αυτούς, την ευρωπαϊκή εποπτεία και τις ενδεχόμενες επιπτώσεις στις τιμές της ενέργειας. Η κυβέρνηση θα πρέπει να αποδείξει ότι οι οικονομικές επιβαρύνσεις αντισταθμίζονται από τις εξοικονομήσεις που θα προκύψουν στο εσωτερικό της χώρας.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η απαίτηση του Λονδίνου για συμμετοχή στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών κανόνων, γνωστή ως «decision-shaping». Η βρετανική πλευρά επιδιώκει να μην περιορίζεται στην αποδοχή αποφάσεων που λαμβάνονται χωρίς τη συμμετοχή της. Ωστόσο, ο Σάντρο Γκότσι, επικεφαλής της αντιπροσωπείας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τις σχέσεις ΕΕ – Βρετανίας, ξεκαθάρισε ότι η χώρα δεν μπορεί να συμμετέχει στη διαδικασία λήψης αποφάσεων υπό το σημερινό καθεστώς.
Όπως υποστήριξε, η αποχώρηση από την Ένωση σήμαινε ταυτόχρονα αποχώρηση από τα τραπέζια όπου διαμορφώνεται η ευρωπαϊκή νομοθεσία. Το Λονδίνο θα μπορούσε να εξασφαλίσει έναν συμβουλευτικό ρόλο, αντίστοιχο με εκείνον της Ελβετίας, αλλά όχι ισότιμη συμμετοχή στις αποφάσεις που αφορούν τα κράτη-μέλη.
Ο ίδιος εκτίμησε ότι η συμφωνία για τα τρόφιμα και τα ποτά θα καταδείξει τους περιορισμούς της υφιστάμενης σχέσης και την ανάγκη υπέρβασης των πολιτικών κόκκινων γραμμών, εάν η Βρετανία επιθυμεί ουσιαστικότερη επιρροή.

Ευρωπαϊκή Ένωση © EPA/FACUNDO ARRIZABALAGA
Το Λονδίνο δεν αποτελεί πλέον προτεραιότητα για τις Βρυξέλλες
Πριν από επτά ή οκτώ χρόνια, το Brexit κυριαρχούσε στην πολιτική επικαιρότητα και στις δύο πλευρές της Μάγχης. Σήμερα, η εικόνα είναι διαφορετική. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί έχουν στρέψει την προσοχή τους σε ζητήματα όπως ο Ντόναλντ Τραμπ, η τεχνητή νοημοσύνη, η κλιματική αλλαγή και ο ανταγωνισμός με την Κίνα. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε Ευρωπαίος διπλωμάτης, λιγότερο από το 1% της εργασίας του αφορά πλέον τη Βρετανία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι Βρυξέλλες αρνούνται τη συνεργασία. Υπάρχουν ειδικές ομάδες που διαχειρίζονται τις διαπραγματεύσεις με το Λονδίνο, ενώ η επικείμενη σύνοδος επιβεβαιώνει τη σημασία της διμερούς σχέσης. Ωστόσο, η ΕΕ δεν περιμένει διαρκώς μια βρετανική πρωτοβουλία για να προχωρήσει την ατζέντα της.
Ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια είναι η δημοσιονομική κατάσταση της Βρετανίας. Ως κράτος-μέλος, αποτελούσε σημαντικό καθαρό συνεισφορέα στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Σήμερα, όμως, τα περιορισμένα δημόσια οικονομικά της δυσκολεύουν την ανάληψη νέων χρηματοδοτικών υποχρεώσεων. Χαρακτηριστική ήταν η αποτυχία των περσινών διαπραγματεύσεων για τη συμμετοχή της στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα αμυντικής χρηματοδότησης SAFE, λόγω διαφωνιών για το οικονομικό αντίτιμο.
Αντίστοιχες δυσκολίες καταγράφονται και στις συζητήσεις για τα πανεπιστημιακά δίδακτρα των Ευρωπαίων φοιτητών στη Βρετανία.
Παράλληλα, το Λονδίνο καλείται να κατανοήσει καλύτερα τον τρόπο λειτουργίας της ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπραγματεύεται με τρίτες χώρες, αλλά τα κράτη-μέλη καθορίζουν την εντολή της και εγκρίνουν τις τελικές συμφωνίες. Επομένως, η πολιτική βαρύτητα δεν βρίσκεται αποκλειστικά στις Βρυξέλλες, αλλά και στις εθνικές κυβερνήσεις.
Η κινητικότητα των νέων αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των διαφορετικών προτεραιοτήτων. Το Λονδίνο αρχικά απέρριψε την ευρωπαϊκή πρόταση για περιορισμένες μετακινήσεις νέων μεταξύ Βρετανίας και ΕΕ, φοβούμενο αντιδράσεις από τους ευρωσκεπτικιστές ψηφοφόρους. Για τις Βρυξέλλες, όμως, το πρόγραμμα δεν αφορά μόνο τις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές ευκαιρίες, αλλά και τη διατήρηση των κοινωνικών δεσμών μεταξύ των δύο πλευρών.
Όπως υποστηρίζουν εκπρόσωποι οργανώσεων νεολαίας, η βρετανική πολιτική ηγεσία δεν έδωσε εξαρχής την απαραίτητη σημασία στις ανάγκες των νέων, αντιμετωπίζοντας το ζήτημα αποκλειστικά ως ευρωπαϊκή απαίτηση.
Πίσω από αυτές τις διαφωνίες παραμένει η κοινή πολιτική κόπωση. Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, έχει χαρακτηρίσει το Brexit τραυματική εμπειρία για πολλούς ανθρώπους στους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Η πολυετής κυριαρχία του ζητήματος στην πολιτική ατζέντα άφησε βαθιά σημάδια και περιόρισε τη δυνατότητα ενασχόλησης με άλλες προκλήσεις.
Ο Άντι Μπέρναμ, έβδομος πρωθυπουργός της Βρετανίας μετά το δημοψήφισμα, επιχειρεί τώρα να αλλάξει αυτή την κατάσταση. Η επιτυχία του, ωστόσο, δεν εξαρτάται μόνο από τις προθέσεις του Λονδίνου. Θα χρειαστεί να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη μιας επιφυλακτικής Ευρώπης και να πείσει μια κουρασμένη κοινωνία ότι η επανέναρξη της συζήτησης για το ευρωπαϊκό μέλλον αξίζει το πολιτικό κόστος.

Πάνω από τους μισούς Βρετανούς ενήλικες θα ψήφιζαν υπέρ της επανένταξης στην ΕΕ ©Bloomberg
Οι εσωτερικές αντιστάσεις με το Brexit στη Βρετανία
Πέρα από τις τεχνικές διαπραγματεύσεις, ο Μπέρναμ βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα σύνθετο πολιτικό πρόβλημα στο εσωτερικό της κυβέρνησής του. Η πρόθεσή του να ανοίξει τη συζήτηση για το ενδεχόμενο μιας βαθύτερης ευρωπαϊκής επανασύνδεσης έχει προκαλέσει διαφορετικές αντιδράσεις μεταξύ των υπουργών και των βουλευτών των Εργατικών.
Ο υπουργός Εξωτερικών Εντ Μίλιμπαντ, ο υπουργός Άμυνας Γουές Στρίτινγκ, η υπουργός Στέγασης Άντζελα Ρέινερ και η υπουργός Ενέργειας Μιάτα Φανμπουλέχ συγκαταλέγονται στους υποστηρικτές μιας σαφώς στενότερης σχέσης με την ΕΕ. Αντιθέτως, άλλα κυβερνητικά στελέχη προκρίνουν μια πιο προσεκτική προσέγγιση, φοβούμενα ότι η συζήτηση για την επιστροφή στην ελεύθερη κυκλοφορία και την ευθυγράμμιση με τους ευρωπαϊκούς κανόνες μπορεί να αναζωπυρώσει τις κοινωνικές και πολιτικές αντιπαραθέσεις.
Ο Μπέρναμ επιχείρησε να περιορίσει τις εντυπώσεις που δημιούργησαν οι προηγούμενες τοποθετήσεις του, όταν είχε αφήσει να εννοηθεί ότι η Βρετανία μπορεί να φτάσει μέχρι την πλήρη επανένταξη στην Ένωση. Έξι εβδομάδες μετά, υποβάθμισε τη σχετική συζήτηση, δηλώνοντας ότι κανείς δεν μιλά για επιστροφή στην ΕΕ ως άμεσο πολιτικό στόχο.
Κυβερνητικές πηγές αναφέρουν ότι ο πρωθυπουργός δεν έχει καταλήξει σε συγκεκριμένη επιλογή και επιθυμεί να διαβουλευθεί με το κόμμα του, τις επιχειρήσεις, την κοινή γνώμη και τους Ευρωπαίους εταίρους. Στόχος του είναι να διαμορφώσει το πλαίσιο της συζήτησης χωρίς να προεξοφλήσει το αποτέλεσμα. Δεν αποκλείεται, μάλιστα, να αναθεωρηθεί και ο σχεδιασμός για την ομιλία του μετά τη σύνοδο, στην οποία επρόκειτο να παρουσιάσει τις διαθέσιμες επιλογές.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η τελωνειακή ένωση, η συμμετοχή στην ενιαία αγορά, μια ειδικά διαμορφωμένη διμερής συμφωνία, η διατήρηση του σημερινού καθεστώτος ή ακόμη και η πλήρης επανένταξη στην ΕΕ. Καθεμία, ωστόσο, συνεπάγεται διαφορετικό επίπεδο υποχρεώσεων.
Η συμμετοχή στην ενιαία αγορά μπορεί να προσφέρει σημαντικά οικονομικά οφέλη, αλλά απαιτεί αποδοχή της ελεύθερης κυκλοφορίας και ευθυγράμμιση με ευρωπαϊκούς κανόνες, χωρίς αντίστοιχη δυνατότητα συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων. Μια ειδικά διαμορφωμένη τελωνειακή ένωση, σε συνδυασμό με στενότερη συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας, μπορεί να αποφέρει πιο περιορισμένα οικονομικά οφέλη, αποφεύγοντας όμως ορισμένες από τις πολιτικά δυσκολότερες παραχωρήσεις.
Επιπλέον, η κυβέρνηση εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι στην υιοθέτηση ευρωπαϊκών κανόνων σε τομείς όπως οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και η τεχνητή νοημοσύνη. Πρόκειται για κλάδους στους οποίους η Βρετανία επιδιώκει να διατηρήσει τη δυνατότητα αυτόνομης ρύθμισης και ανταγωνιστικής ανάπτυξης. Ως εκ τούτου, μια συνολική ευθυγράμμιση με το ευρωπαϊκό πλαίσιο δεν θεωρείται αυτονόητη επιλογή.
Την ίδια στιγμή, ο πρώην πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον, ο οποίος είχε προκηρύξει το δημοψήφισμα του 2016 και είχε υποστηρίξει την παραμονή στην Ένωση, προειδοποίησε ότι μια νέα προσπάθεια επανένταξης μπορεί να οδηγήσει σε μια μακρά και επώδυνη πολιτική αντιπαράθεση. Αντί γι’ αυτό, κάλεσε τη Βρετανία να επικεντρωθεί στην οικοδόμηση μιας σχέσης στενής συνεργασίας και καλής γειτονίας με τους Ευρωπαίους εταίρους.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος της Φινλανδίας Αλεξάντερ Στουμπ υιοθέτησε πιο θετική στάση, ζητώντας από την ΕΕ να γυρίσει σελίδα και να εγκαταλείψει τη λογική της τιμωρίας της Βρετανίας για την αποχώρησή της. Όπως επισήμανε, η διατήρηση στενών σχέσεων με το Λονδίνο εξυπηρετεί τα ευρωπαϊκά συμφέροντα.

Ο Αλεξάντερ Στουμπ © EPA/VALDA KALNINA
Η επιχειρηματική κοινότητα, πάντως, ζητά άμεσα αποτελέσματα. Το Βρετανικό Εμπορικό Επιμελητήριο έχει προειδοποιήσει ότι οι σημερινές ρυθμίσεις, που συμφωνήθηκαν επί πρωθυπουργίας Μπόρις Τζόνσον, εξακολουθούν να δημιουργούν σοβαρά εμπόδια στις συναλλαγές. Οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν πρόσθετες τελωνειακές διαδικασίες, φορολογικές και κανονιστικές δυσκολίες, καθυστερήσεις στα σύνορα και περιορισμούς στη μετακίνηση εργαζομένων. Περισσότεροι από τους μισούς εξαγωγείς επιθυμούν την κατάργηση της γραφειοκρατίας και των καθυστερήσεων που συνδέονται με τις τελωνειακές διατυπώσεις.
Ο Μπέρναμ υποστηρίζει ότι οι συμφωνίες που επιδιώκει μπορεί να ενισχύσουν το βρετανικό ΑΕΠ κατά 0,4%, δηλαδή περίπου 17 δισ. λίρες. Ο Εντ Μίλιμπαντ, από την πλευρά του, υποστήριξε ότι οι πολίτες είχαν ψηφίσει υπέρ της αποχώρησης προσδοκώντας θετική οικονομική αλλαγή, η οποία τελικά δεν πραγματοποιήθηκε. Η κυβέρνηση παρουσίασε τις θέσεις της για το μέλλον των σχέσεων με την Ευρώπη σε συνδυασμό με τη συνολικότερη στρατηγική εξωτερικής πολιτικής.
Στην ομιλία του στο επίσημο δείπνο του δημάρχου του Σίτι του Λονδίνου, ο πρωθυπουργός επισήμανε ότι η διεθνής θέση της Βρετανίας έχει αποδυναμωθεί κατά την τελευταία δεκαετία. Αποδίσει μέρος της υποχώρησης στην ανεπαρκή φροντίδα που επέδειξαν προηγούμενες κυβερνήσεις στις σχέσεις με τους συμμάχους, αλλά και στην ασυνεπή πολιτική απέναντι σε διεθνείς θεσμούς και δυνάμεις, όπως η Κίνα.
Αναφέρει επίσης στη διαχείριση της κρίσης στη Μέση Ανατολή, υποστηρίζοντας ότι, ενώ η Βρετανία καταδίκασε δικαιολογημένα τη Χαμάς και τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου, η στάση της απέναντι στην επακόλουθη καταστροφή στη Γάζα προκάλεσε ερωτήματα για τη συνέπεια των ηθικών της αρχών.
Η τοποθέτηση αυτή συνδέει την ευρωπαϊκή πολιτική με ένα ευρύτερο ερώτημα για τη διεθνή ταυτότητα της χώρας. Η κυβέρνηση επιδιώκει να αποκαταστήσει την εικόνα μιας Βρετανίας που μπορεί να συνεργάζεται αποτελεσματικά με τους παραδοσιακούς συμμάχους της, χωρίς να εμφανίζεται εγκλωβισμένη στις πολιτικές αντιπαραθέσεις του παρελθόντος.
Ωστόσο, η ευρωπαϊκή πλευρά δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να προσφέρει σημαντικές παραχωρήσεις χωρίς σαφείς δεσμεύσεις από το Λονδίνο. Ο διευθυντής του Κέντρου για τη Μεταρρύθμιση της Ευρώπης, Τσαρλς Γκραντ, επισημαίνει ότι η ίδια η ΕΕ έχει μεταβληθεί σημαντικά μετά την πανδημία, τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, την ενίσχυση της κινεζικής βιομηχανικής ισχύος και την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στο επίκεντρο της διεθνούς πολιτικής.
Κατά συνέπεια, μια νέα συμφωνία δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά στις παραμέτρους που ίσχυαν πριν από την αποχώρηση της Βρετανίας. Χρειάζεται να ανταποκρίνεται στις σημερινές προτεραιότητες της Ένωσης και να διαθέτει επαρκή πολιτική νομιμοποίηση στο εσωτερικό του Ηνωμένου Βασιλείου.
Ο Γκραντ προειδοποιεί, μάλιστα, ότι οι Βρυξέλλες δύσκολα αντιμετωπίζουν σοβαρά ένα αίτημα επανένταξης εάν δεν υπάρχει ευρεία εθνική συναίνεση. Η προοπτική μιας χώρας που εισέρχεται και αποχωρεί από την Ένωση κάθε φορά που αλλάζει κυβέρνηση αποτελεί σοβαρό πρόβλημα για τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Το βασικό στοίχημα για τον Μπέρναμ, επομένως, δεν είναι μόνο να εξασφαλίσει επιμέρους εμπορικές και οικονομικές διευκολύνσεις στη σύνοδο της 20ής Νοεμβρίου. Είναι να αποδείξει ότι μπορεί να διαμορφώσει μια σταθερή στρατηγική για την ευρωπαϊκή θέση της χώρας, η οποία θα αντέχει τόσο στις εσωτερικές πολιτικές πιέσεις όσο και στις απαιτήσεις των Βρυξελλών.
Η επαναπροσέγγιση μπορεί να ξεκινήσει με περιορισμένες συμφωνίες, αλλά η συζήτηση για το επόμενο βήμα έχει ήδη ανοίξει. Το εάν θα οδηγήσει σε μια ουσιαστικά νέα σχέση ή θα περιοριστεί σε μια διαχειριστική διόρθωση των σημερινών προβλημάτων θα εξαρτηθεί από την πολιτική βούληση, τις οικονομικές παραχωρήσεις και, κυρίως, από το κατά πόσο οι Βρετανοί πολίτες είναι έτοιμοι να επαναπροσδιορίσουν τη σχέση της χώρας τους με την Ευρώπη.
