Στην ακύρωση δύο διαγωνισμών του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ), που αφορούν την εκμετάλλευση 27 πωλητηρίων σε μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους, καθώς και τη διαχείριση χώρων υγιεινής και θυρίδων φύλαξης αποσκευών στην Ακρόπολη και την Αρχαία Αγορά, προχώρησε η Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ).
Οι αποφάσεις 1831 και 1828 της Αρχής εκδόθηκαν έπειτα από προσφυγές δύο επιχειρήσεων, οι οποίες αμφισβήτησαν τη νομιμότητα των διαδικασιών που είχε ακολουθήσει ο ΟΔΑΠ. Στο επίκεντρο βρέθηκε το νομοθετικό πλαίσιο βάσει του οποίου προκηρύχθηκαν οι διαγωνισμοί και ειδικότερα το κατά πόσο επρόκειτο για απλές εκμισθώσεις χώρων ή για συμβάσεις παραχώρησης υπηρεσιών.
Η ΕΑΔΗΣΥ έκρινε ότι οι συγκεκριμένες αναθέσεις έπρεπε να υπαχθούν στις διατάξεις του νόμου 4413/2016 για τις συμβάσεις παραχώρησης υπηρεσιών και όχι στο Προεδρικό Διάταγμα 715/1979, το οποίο εφαρμόστηκε από τον ΟΔΑΠ.
Η εξέλιξη επηρεάζει τη διαδικασία αξιοποίησης των εμπορικών υποδομών σε ορισμένους από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της χώρας, ενώ δημιουργεί ζητήματα σχετικά με την επόμενη ημέρα λειτουργίας των συγκεκριμένων εγκαταστάσεων.
Ο διαγωνισμός για τα 27 πωλητήρια και η κοινοπραξία Space–Radiant
Ο πρώτος διαγωνισμός αφορούσε την ενιαία εκμίσθωση 27 πωλητηρίων σε αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία, μεταξύ των οποίων η Ακρόπολη, οι Δελφοί, η Αρχαία Ολυμπία, η Κνωσός, οι Μυκήνες, η Επίδαυρος και το Σούνιο.
Η σχετική διακήρυξη για τον διαγωνισμό εκδόθηκε στις 4 Ιουνίου 2026, ενώ στις 14 Αυγούστου υπογράφηκε η σύμβαση με την κοινοπραξία Space–Radiant, η οποία ήταν και η μοναδική που υπέβαλε προσφορά.
Η σύμβαση προέβλεπε αρχική διάρκεια έξι ετών, με δυνατότητα παράτασης για άλλα έξι χρόνια. Ο ανάδοχος θα αναλάμβανε τη λειτουργία του δικτύου πωλητηρίων, με υποχρεώσεις που αφορούσαν το ωράριο, τη στελέχωση, τη διάθεση προϊόντων και τη συνεργασία με τον ΟΔΑΠ.
Σύμφωνα με τους όρους της διακήρυξης, τα πωλητήρια θα λειτουργούσαν με την εμπορική ταυτότητα Hellenic Heritage, ενώ το πληροφοριακό σύστημα του αναδόχου θα διασυνδεόταν με εκείνο του Οργανισμού. Παράλληλα, προβλεπόταν η καταβολή μισθώματος και ποσοστού 2% επί των μηνιαίων πωλήσεων.
Στις 28 Αυγούστου, η εταιρεία ΟΡΜΗΝΙΑ ΙΚΕ προσέφυγε στην ΕΑΔΗΣΥ, υποστηρίζοντας ότι η διαδικασία δεν είχε προκηρυχθεί με το κατάλληλο νομικό πλαίσιο, γεγονός που επηρέαζε τη δυνατότητα συμμετοχής ενδιαφερόμενων επιχειρήσεων.
Η Αρχή έκανε δεκτή την προσφυγή και ακύρωσε τη διαγωνιστική διαδικασία, κρίνοντας ότι το αντικείμενο της σύμβασης συνιστούσε παραχώρηση υπηρεσιών και όχι απλή μίσθωση εμπορικών χώρων.
Γιατί κρίθηκε ότι έπρεπε να γίνει πανευρωπαϊκός διαγωνισμός
Το βασικό ζήτημα που εξέτασε η ΕΑΔΗΣΥ ήταν η πραγματική φύση της σύμβασης.
Στην περίπτωση μιας απλής εκμίσθωσης, ο δημόσιος φορέας παραχωρεί σε ιδιώτη τη χρήση ενός χώρου. Αντίθετα, μια σύμβαση παραχώρησης υπηρεσιών περιλαμβάνει την ανάθεση της λειτουργίας συγκεκριμένης δραστηριότητας, με τον ανάδοχο να αναλαμβάνει τον επιχειρηματικό κίνδυνο και να αποκτά δικαίωμα οικονομικής εκμετάλλευσης.
Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στην προσφυγή και στην ανακοίνωση του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων (ΣΕΑ), η λειτουργία των 27 πωλητηρίων περιλάμβανε χαρακτηριστικά που υπερέβαιναν την απλή παραχώρηση χρήσης ακινήτων.
Η ΕΑΔΗΣΥ έκρινε επίσης ότι η εκτιμώμενη αξία της σύμβασης υπερέβαινε το ενωσιακό όριο των 5.404.000 ευρώ. Κατά συνέπεια, η προκήρυξη έπρεπε να είχε δημοσιευθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε να μπορούν να συμμετάσχουν ενδιαφερόμενοι οικονομικοί φορείς και από άλλα κράτη-μέλη.
Αντί αυτού, η δημοσιότητα του διαγωνισμού περιορίστηκε στη Διαύγεια, στην ιστοσελίδα του ΟΔΑΠ και στον ελληνικό Τύπο.
Πέρα από τον τρόπο δημοσίευσης, ο ΣΕΑ θέτει ζήτημα και για τις προϋποθέσεις συμμετοχής. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν η απαίτηση μέσου ετήσιου κύκλου εργασιών άνω των 5 εκατ. ευρώ, η προηγούμενη λειτουργία πωλητηρίου σε πολιτιστικό χώρο αρμοδιότητας του υπουργείου Πολιτισμού ή του ΟΔΑΠ και η εμπειρία στην υλοποίηση πληροφοριακού συστήματος προϋπολογισμού άνω του 1 εκατ. ευρώ.
Κατά τον Σύλλογο, οι συγκεκριμένοι όροι περιόριζαν τον αριθμό των επιχειρήσεων που μπορούσαν να συμμετάσχουν στον διαγωνισμό.
Ακύρωση και για τις τουαλέτες και τα lockers της Ακρόπολης
Η δεύτερη υπόθεση αφορά την ανάθεση σε ιδιώτη της λειτουργίας χώρων υγιεινής και θυρίδων φύλαξης αντικειμένων στην Ακρόπολη και σε άλλους αρχαιολογικούς χώρους της Αθήνας.
Ο σχετικός διαγωνισμός είχε κατακυρωθεί στην εταιρεία Public Shine Facility Management Α.Ε., η οποία είχε συσταθεί τον Νοέμβριο του 2025.
Κατά της συγκεκριμένης διαδικασίας προσέφυγε, επίσης στις 28 Αυγούστου, η εταιρεία 3C+P Τεχνική ΙΚΕ, αμφισβητώντας το νομικό πλαίσιο που είχε επιλεγεί για την ανάθεση.
Η ΕΑΔΗΣΥ έκανε δεκτή και αυτή την προσφυγή, ακυρώνοντας τον διαγωνισμό.
Η υπόθεση αφορά υποδομές που εξυπηρετούν μεγάλο αριθμό επισκεπτών. Ειδικά στην Ακρόπολη, όπου η ετήσια επισκεψιμότητα φτάνει περίπου τα πέντε εκατομμύρια άτομα, η λειτουργία των χώρων υγιεινής αποτελεί μέρος των υπηρεσιών υποδοχής και εξυπηρέτησης του κοινού.
Στο σχέδιο παραχώρησης προβλεπόταν αντίτιμο ενός ευρώ για τη χρήση των χώρων υγιεινής.
Μετά την ακύρωση του διαγωνισμού, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα του τρόπου λειτουργίας των εγκαταστάσεων και των διαδικασιών που θα ακολουθηθούν για την ανάθεσή τους.
Οι παλαιότερες συμβάσεις και η παρέμβαση του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων
Με ανακοίνωσή του, ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων εκφράζει την ικανοποίησή του για τις αποφάσεις της ΕΑΔΗΣΥ και ζητά να εξεταστούν και άλλες συμβάσεις που έχουν συναφθεί από τον ΟΔΑΠ με το ίδιο νομοθετικό πλαίσιο.
Ο Σύλλογος αναφέρει ότι πωλητήρια σε χώρους όπως το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, το πρώην βασιλικό κτήμα Τατοΐου, ο Μυστράς, ο Κεραμεικός και το Βιομηχανικό Συγκρότημα της Πειραιώς 260 έχουν ήδη εκμισθωθεί στην ίδια επιχειρηματική κοινοπραξία.
Κατά τον ΣΕΑ, θα πρέπει να εξεταστεί η ακύρωση και αυτών των συμβάσεων, εφόσον έχει εφαρμοστεί το ίδιο νομικό καθεστώς που αμφισβητήθηκε στις πρόσφατες διαδικασίες.
Παράλληλα, ο Σύλλογος αναφέρεται σε σχετική καταγγελία που είχε υποβάλει στις 4 Οκτωβρίου 2026 προς αρμόδιους ελεγκτικούς μηχανισμούς και την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
Μεταξύ των ζητημάτων που θέτει είναι οι όροι συμμετοχής στους διαγωνισμούς, η ύπαρξη ενός μόνο ενδιαφερόμενου αναδόχου σε ορισμένες διαδικασίες και η επιλογή του τρόπου αξιοποίησης των πωλητηρίων.
Ο ΣΕΑ ζητά επίσης την ενίσχυση των αρχαιολογικών χώρων και μουσείων με μόνιμο προσωπικό, προκειμένου υπηρεσίες όπως τα πωλητήρια, τα εκδοτήρια και οι χώροι υγιεινής να λειτουργούν από προσωπικό του υπουργείου Πολιτισμού και του ΟΔΑΠ.
Τα επόμενα βήματα μετά τις αποφάσεις της ΕΑΔΗΣΥ
Οι ακυρωτικές αποφάσεις δημιουργούν νέα δεδομένα για τον σχεδιασμό του ΟΔΑΠ σχετικά με τη διαχείριση εμπορικών δραστηριοτήτων και υπηρεσιών εξυπηρέτησης επισκεπτών.
Εφόσον προχωρήσει νέα διαδικασία ανάθεσης για τα 27 πωλητήρια, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι απαιτήσεις του νόμου 4413/2016 και οι κανόνες δημοσιότητας που προβλέπονται για συμβάσεις παραχώρησης αντίστοιχης αξίας.
Θα πρέπει παράλληλα να καθοριστεί το καθεστώς λειτουργίας των εγκαταστάσεων κατά το μεταβατικό διάστημα, μέχρι την ολοκλήρωση των επόμενων διαδικασιών.
Το ζήτημα έχει απασχολήσει και τη Βουλή, καθώς το ΠΑΣΟΚ και η Νέα Αριστερά είχαν υποβάλει κοινοβουλευτικές ερωτήσεις προς την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, ζητώντας διευκρινίσεις για τις αναθέσεις και τους όρους των διαγωνισμών.
Δεν έχει υπάρξει μέχρι στιγμής δημόσια τοποθέτηση από την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού ή τη διοίκηση του ΟΔΑΠ σχετικά με τις αποφάσεις της ΕΑΔΗΣΥ.
Η εξέλιξη επαναφέρει στο προσκήνιο το πλαίσιο με το οποίο αξιοποιούνται οι εμπορικές υποδομές των μουσείων και των αρχαιολογικών χώρων, καθώς και τις προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούν οι σχετικές συμβάσεις ως προς τη δημοσιότητα, τη συμμετοχή επιχειρήσεων και την εφαρμογή της νομοθεσίας περί δημοσίων συμβάσεων.
