Σχεδόν τρία χρόνια μετά την κατάθεση της πρότασης του κλάδου, η ΚΥΑ για την εναλλακτική διαχείριση των παλαιών στρωμάτων βρίσκεται στον κύκλο των υπογραφών. Περισσότερα από 450.000 στρώματα, βάρους περίπου 7.000 τόνων, αποσύρονται κάθε χρόνο στην Ελλάδα, χωρίς να υπάρχει ακόμη οργανωμένο σύστημα συλλογής και αξιοποίησής τους. Το θέαμα είναι γνώριμο στις γειτονιές της Αθήνας, αλλά και σε πολλές πόλεις, νησιά και τουριστικές περιοχές: παλιά στρώματα ακουμπισμένα στα πεζοδρόμια ή δίπλα στους κάδους, συχνά για ημέρες. Η νομοθεσία έχει προβλέψει από το 2021 τη δημιουργία συστήματος για τη διαχείρισή τους, με ευθύνη και χρηματοδότηση των επιχειρήσεων που διαθέτουν στρώματα στην αγορά. Ωστόσο, η εφαρμογή του πλαισίου παραμένει σε εκκρεμότητα, ενώ οι εταιρείες του κλάδου εκφράζουν στο energygame.gr τη δυσαρέσκειά τους για τις καθυστερήσεις.
Η απουσία οργανωμένης διαχείρισης δεν αφήνει μόνο τα στρώματα εκτεθειμένα στον δημόσιο χώρο. Σημαίνει επίσης ότι δεν υπάρχει ενιαία καταγραφή για τις ποσότητες που πωλούνται, αποσύρονται και καταλήγουν σε ανακύκλωση ή άλλη μορφή αξιοποίησης. Τα περισσότερα εντάσσονται σήμερα στις γενικές ροές των ογκωδών αποβλήτων, με τη διαδρομή τους να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις δυνατότητες κάθε δήμου.
Η πρόταση των εταιρειών και η καθυστέρηση
Επτά από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις του κλάδου —Media Strom, Elite Strom, Candia Strom, House Market/IKEA, Jysk, GrecoStrom και Istikbal-Όμιλος Πορτοκαλίδη— αντιπροσωπεύουν περίπου το 70% των πωλήσεων στρωμάτων στη χώρα. Οι εταιρείες χρηματοδότησαν από κοινού, από το 2023, την εκπόνηση επιχειρησιακού σχεδίου για τη δημιουργία Συστήματος Εναλλακτικής Διαχείρισης. Με τεχνικό σύμβουλο τη Redeplan, κατέθεσαν την πρότασή τους στον Ελληνικό Οργανισμό Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ) στις 23 Δεκεμβρίου 2023.
Στην κοινή ανακοίνωσή τους απορρίπτουν την κριτική ότι ο κλάδος αδρανεί απέναντι στα στρώματα που εγκαταλείπονται στους δρόμους. Υποστηρίζουν ότι η ανεξέλεγκτη απόρριψη οφείλεται σε πολίτες που δεν ενημερώνουν τον δήμο ή δεν ακολουθούν τη διαδικασία αποκομιδής των ογκωδών. «Ο μόνος χώρος που ουδεμία ευθύνη φέρει είναι ο χώρος της βιομηχανίας και γενικότερα της εμπορίας των στρωμάτων ύπνου», αναφέρουν.
Η πρόταση πέρασε από διαδοχικές συζητήσεις και αλλαγές. Η διευθύνουσα σύμβουλος του ΕΟΑΝ, Αλεξάνδρα Τόγια, είχε επισημάνει ότι το αρχικό σχέδιο περιείχε κενά και σημεία που έπρεπε να τροποποιηθούν. Μετά τις διορθώσεις και τις επαφές με τον κλάδο και το ΥΠΕΝ, είχε εκτιμήσει ότι διαμορφώθηκε ένα αξιόπιστο και αποτελεσματικό πλαίσιο. Το σχέδιο ΚΥΑ τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση τον Ιούνιο του 2026 και, σύμφωνα με την τελευταία ενημέρωση του ΥΠΕΝ, έχει πλέον περάσει στον κύκλο των υπογραφών.
Το δύσκολο ζήτημα της συλλογής
Το βασικό σημείο τριβής είναι ο τρόπος με τον οποίο θα παραλαμβάνονται τα παλιά στρώματα. Οι εταιρείες δεν συμφωνούν να γίνεται η παραλαβή κατά την παράδοση του καινούργιου προϊόντος, από το ίδιο συνεργείο και με το ίδιο όχημα. Υποστηρίζουν ότι αρκετά στρώματα βρίσκονται σε κακή υγειονομική κατάσταση, με αποτέλεσμα να εκτίθενται οι μεταφορείς και να συνυπάρχουν στο όχημα χρησιμοποιημένα και νέα προϊόντα.
Το επιχείρημα αυτό έχει προκαλέσει συζήτηση, καθώς τα στρώματα δεν έχουν χαρακτηριστεί επικίνδυνα απόβλητα. Παράλληλα, η παραλαβή παλιάς συσκευής κατά την παράδοση νέας εφαρμόζεται ήδη στην ανακύκλωση ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών συσκευών. Η τελική λύση θα πρέπει επομένως να συνδυάσει την πρακτική δυνατότητα συλλογής με τις υγειονομικές ανησυχίες του κλάδου.
Οι εταιρείες έχουν προτείνει να χρηματοδοτούν τους δήμους για τη συλλογή, η οποία θα συνεχίσει να γίνεται μέσω των υπηρεσιών ογκωδών αποβλήτων. Στο σχέδιό τους περιλαμβάνεται και η αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων, όπως ειδικής εφαρμογής για τον προγραμματισμό και την παρακολούθηση της αποκομιδής. Στη συνέχεια, το σύστημα θα παραλαμβάνει τα στρώματα από τα σημεία συγκέντρωσης.
Ποσότητες και κόστος χωρίς σαφή εικόνα
Οι 450.000 μονάδες και οι περίπου 7.000 τόνοι που αποσύρονται κάθε χρόνο αποτελούν εκτιμήσεις. Η πραγματική εικόνα αναμένεται να αποτυπωθεί όταν λειτουργήσει το σύστημα και δημιουργηθεί για πρώτη φορά οργανωμένη ροή δεδομένων για τα στρώματα που διατίθενται στην αγορά και για όσα φτάνουν στο τέλος της ζωής τους.
Η καταγραφή των παραγωγών και εισαγωγέων, μαζί με την οικονομική εισφορά που θα συνδέεται με κάθε προϊόν, αναμένεται να περιορίσουν τα σημερινά κενά. Χωρίς αξιόπιστα στοιχεία για τις πωλήσεις, τις αποσύρσεις και τις ποσότητες που ανακτώνται, είναι δύσκολο να τεθούν ρεαλιστικοί στόχοι συλλογής και ανακύκλωσης ή να υπολογιστεί το πραγματικό κόστος.
Για τον ίδιο λόγο δεν έχει ακόμη καθοριστεί η εισφορά που θα συνοδεύει κάθε στρώμα. Το ύψος της θα εξαρτηθεί από τη δομή και τη λειτουργία του συστήματος, καθώς και από το κόστος κάθε σταδίου: συλλογή, μεταφορά, προσωρινή αποθήκευση, αποσυναρμολόγηση, διαχωρισμός υλικών και τελική αξιοποίηση. Ο ΕΟΑΝ έχει επιδιώξει να συζητήσει το μοντέλο τόσο με την αγορά όσο και με τους ανακυκλωτές, ώστε οι προβλέψεις να ανταποκρίνονται στις πραγματικές δυνατότητες και στα κόστη της ελληνικής αγοράς.
Η υπογραφή της ΚΥΑ θα ανοίξει τον δρόμο για τη συγκρότηση του συστήματος από τις επιχειρήσεις που έχουν σχετική υποχρέωση. Θα παραμείνει, όμως, κρίσιμο το ζήτημα του λεγόμενου free riding: της διάθεσης προϊόντων από επιχειρήσεις που δεν συμμετέχουν αναλογικά στις οικονομικές και οργανωτικές υποχρεώσεις. Σύμφωνα με πληροφορίες, το φαινόμενο έχει περιοριστεί, αλλά δεν έχει εξαλειφθεί. Όσο μέρος της αγοράς μένει εκτός, τόσο μεγαλύτερο βάρος επωμίζονται όσοι συμμετέχουν, ενώ διαμορφώνονται και άνισοι όροι ανταγωνισμού.
Η διαδικασία από δήμο σε δήμο
Σήμερα, σε πολλούς δήμους ο πολίτης πρέπει να επικοινωνήσει με την υπηρεσία ογκωδών, να κλείσει ραντεβού και να αφήσει το στρώμα δίπλα στους κάδους την ημέρα της αποκομιδής. Δεν προσφέρουν, όμως, όλοι οι δήμοι αντίστοιχη υπηρεσία. Ειδικά εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων, αλλά και σε τουριστικές περιοχές, μπορεί να μην υπάρχει εύκολη ή σταθερή επιλογή συλλογής.
Ακόμη και όπου υπάρχει οργανωμένη διαδικασία, η πρόσβαση δεν είναι πάντα απλή. Στον Δήμο Αθηναίων, για παράδειγμα, ο πολίτης καλείται να υποβάλει αίτηση με email στην υπηρεσία οδοκαθαρισμού της δημοτικής κοινότητας και να περιμένει τον προσδιορισμό του τέλους, το οποίο για την αποκομιδή στρώματος αναφέρεται στα 5 ευρώ. Ακολουθεί η πληρωμή, ηλεκτρονικά ή μέσω ΕΛΤΑ και η αποστολή της απόδειξης σε άλλη υπηρεσία, πριν επικοινωνήσει ξανά για να οριστεί το ραντεβού. Μια διαδικασία με διαδοχικά βήματα, που μπορεί να δυσκολέψει ιδιαίτερα τους μεγαλύτερους σε ηλικία κατοίκους.
Διαβάστε περισσότερα στο energygame.gr
