Ανατροπή στο καθεστώς παραγραφής φορολογικών υποθέσεων παλαιών χρήσεων φέρνει η απόφαση 1246/2026 του Συμβουλίου της Επικρατείας. Η επταμελής σύνθεση του Β’ Τμήματος έκρινε αντισυνταγματική τη δεκαετή παραγραφή που είχε θεσπιστεί με τον ν. 4646/2019 για τις χρήσεις 2012 και 2013 και τα φορολογικά έτη 2014 έως 2017, επαναφέροντας ως γενικό κανόνα την πενταετή παραγραφή. Παράλληλα, έκρινε ανίσχυρη και την εικοσαετή παραγραφή που προέβλεπε ο Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας για περιπτώσεις φοροδιαφυγής.
Ουσιαστικά η απόφαση ανοίγει τον δρόμο για να τεθούν στο αρχείο εκκρεμείς φορολογικές υποθέσεις των συγκεκριμένων χρήσεων, για τις οποίες η Φορολογική Διοίκηση εξακολουθούσε να εφαρμόζει τη δεκαετή παραγραφή. Πρόκειται για υποθέσεις που, με βάση το προηγούμενο καθεστώς, παρέμεναν ελέγξιμες και μπορούσαν να οδηγήσουν στην έκδοση πράξεων καταλογισμού φόρων και προστίμων, ακόμη και μετά την παρέλευση της πενταετίας.
Σύμφωνα με πληροφορίες, τις προσεχείς ημέρες αναμένεται και η ΑΑΔΕ να εκδώσει σχετική εγκύκλιο, με την οποία θα εναρμονίσει τις οδηγίες προς τις ελεγκτικές υπηρεσίες με τη νομολογία του ανώτατου δικαστηρίου. Η εγκύκλιος αναμένεται να αποσαφηνίσει τον τρόπο εφαρμογής της απόφασης στις εκκρεμείς υποθέσεις και τις ενέργειες στις οποίες θα πρέπει να προχωρήσουν οι φορολογικές υπηρεσίες.
Η υπόθεση που έφτασε στο ΣτΕ
Η υπόθεση αφορούσε ατομική επιχείρηση παραγωγής μελιού, στην οποία επιβλήθηκε το 2020 πρόστιμο ύψους 4.640 ευρώ, ίσο με το 40% της καθαρής αξίας, για τη λήψη εικονικού τιμολογίου αξίας 11.600 ευρώ κατά τη χρήση 2013.
Η πράξη επιβολής του προστίμου εκδόθηκε στις 24 Νοεμβρίου 2020, όταν είχε ήδη παρέλθει η πενταετής προθεσμία παραγραφής. Η ενδικοφανής προσφυγή του φορολογουμένου απορρίφθηκε από τη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών (ΔΕΔ). Το Διοικητικό Πρωτοδικείο Κοζάνης ακύρωσε το πρόστιμο, κρίνοντας ανίσχυρη τη μεταβατική διάταξη του ν. 4646/2019, η οποία προέβλεπε δεκαετή παραγραφή για συγκεκριμένες παλαιές χρήσεις σε περιπτώσεις φοροδιαφυγής. Η ΑΑΔΕ όμως προσέφυγε, ως όφειλε, στο ΣτΕ.
Το επιχείρημα της ΑΑΔΕ και η απάντηση του δικαστηρίου
Η Φορολογική Διοίκηση υποστήριξε ότι η ρύθμιση του ν. 4646/2019 δεν συνιστούσε παράταση της παραγραφής, αλλά περιορισμό της. Το επιχείρημά της βασίστηκε στο γεγονός ότι ο Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας προέβλεπε αρχικά εικοσαετή παραγραφή για περιπτώσεις φοροδιαφυγής και ότι ο νομοθέτης του 2019 μείωσε το διάστημα αυτό στα δέκα έτη. Κατά την ΑΑΔΕ, η δεκαετία αποτελούσε ευμενέστερη ρύθμιση για τους φορολογουμένους και, ως εκ τούτου, δεν προσέκρουε στο Σύνταγμα.
Το ΣτΕ απέρριψε το επιχείρημα, εξετάζοντας τόσο τη συνταγματικότητα της εικοσαετούς παραγραφής όσο και τη μεταβατική διάταξη που εισήγαγε η δεκαετία για τις παλαιές χρήσεις.
Σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης, η διάρκεια της παραγραφής πρέπει να είναι εύλογη και να συνάδει με την αρχή της αναλογικότητας, καθώς και με την αρχή της ασφάλειας δικαίου. Το δικαστήριο έκρινε ότι η εικοσαετής παραγραφή υπερέβαινε το αναγκαίο και εύλογο μέτρο για τον εντοπισμό φορολογικών παραβάσεων, ιδίως υπό τις σημερινές συνθήκες, κατά τις οποίες η Φορολογική Διοίκηση διαθέτει ηλεκτρονικά μέσα και σύγχρονες μεθόδους ελέγχου, όπως η ανάλυση κινδύνου. Με βάση αυτήν την κρίση, η σχετική διάταξη του άρθρου 36 παρ. 3 του ν. 4174/2013 κρίθηκε ανίσχυρη, ως αντίθετη στη συνταγματική αρχή της αναλογικότητας.
Το ΣτΕ έκρινε επίσης ότι η μεταβατική διάταξη του ν. 4646/2019, η οποία επέτρεπε την έκδοση πράξεων προσδιορισμού φόρου εντός δέκα ετών για τις χρήσεις 2012 και 2013 και τα φορολογικά έτη 2014 έως 2017, αντίκειται στο άρθρο 78 παρ. 1 και 2 του Συντάγματος.
Στην εξεταζόμενη υπόθεση, το δικαστήριο έκρινε ότι, εφόσον η φορολογική αρχή δεν είχε επικαλεστεί την ύπαρξη συμπληρωματικών στοιχείων, το δικαίωμα του Δημοσίου να επιβάλει το πρόστιμο για τη χρήση 2013 είχε παραγραφεί στις 31 Δεκεμβρίου 2019.
Ποιες υποθέσεις επηρεάζονται
Η απόφαση αφορά άμεσα το καθεστώς παραγραφής που εφαρμόστηκε στις χρήσεις 2012 και 2013 και τα φορολογικά έτη 2014 έως 2017, για τα οποία η Φορολογική Διοίκηση επικαλούνταν τη δεκαετή παραγραφή του ν. 4646/2019. Με βάση τη νέα νομολογιακή εξέλιξη, υποθέσεις που αφορούν τις συγκεκριμένες περιόδους και έχουν ήδη συμπληρώσει την πενταετή παραγραφή δεν μπορούν να παραμένουν ανοικτές μόνο και μόνο επειδή ο νόμος του 2019 προέβλεπε δεκαετή προθεσμία. Αυτό σημαίνει ότι εκκρεμείς έλεγχοι και υποθέσεις επιβολής φόρων ή προστίμων ενδέχεται να πρέπει να αρχειοθετηθούν, εφόσον δεν συντρέχει ειδική νόμιμη βάση που να δικαιολογεί διαφορετική αντιμετώπιση.
