Με την πρώτη δημοπρασία των νέων προϊόντων δέσμευσης δυναμικότητας στον Κάθετο Διάδρομο να διεξάγεται σήμερα, οι εμπλεκόμενοι Διαχειριστές έχουν ήδη ανοίξει έναν νέο κύκλο διαβουλεύσεων, υπό τον συντονισμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με στόχο την περαιτέρω βελτίωση του καθεστώτος δέσμευσης capacity.
Σκοπός είναι να δοθεί ακόμη μεγαλύτερη ευελιξία στους χρήστες του Διαδρόμου, ενισχύοντας έτσι την εμπορική ελκυστικότητα του πρότζεκτ και διευκολύνοντας τη χρήση του από περισσότερους «παίκτες».
Σύμφωνα με πληροφορίες, οι συζητήσεις βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο και δεν έχουν ακόμη αποκρυσταλλωθεί οι αλλαγές. Ωστόσο, είναι σαφές πως οι παρεμβάσεις δεν θα αφορούν νέα μείωση των ταριφών μεταφοράς. Άλλωστε, όπως επισημαίνουν παράγοντες της αγοράς, ο στόχος αυτός έχει σε μεγάλο βαθμό επιτευχθεί.
Χάρη στα νέα προϊόντα (με τις στοχευμένες εκπτώσεις σε επιμέρους συστήματα μεταφοράς), ο Κάθετος Διάδρομος έχει μετατραπεί πλέον στην τέταρτη οικονομικότερη διαδρομή μεταφοράς φυσικού αερίου προς την Ουκρανία, όταν μέχρι πρότινος το κόστος του ήταν περίπου τριπλάσιο σε σχέση με τη διαδρομή μέσω Πολωνίας.
Για τον λόγο αυτόν, το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στη μείωση του εμπορικού ρίσκου για τους χρήστες. Οι υπό εξέταση βελτιώσεις εκτιμάται ότι θα κινούνται προς την κατεύθυνση της μεγαλύτερης ασφάλειας και προβλεψιμότητας, περιορίζοντας την έκθεση των χρηστών τους σε κινδύνους που συνδέονται με τη μεταφορά αερίου μέσω πολλαπλών διασυνδεδεμένων συστημάτων.
«Αντίδοτο» στο ρωσικό αέριο
Η ενεργός συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις σχετικές διεργασίες έχει ιδιαίτερη σημασία. Από τη μία πλευρά, διασφαλίζει ότι οι όποιες τροποποιήσεις θα είναι απολύτως συμβατές με το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο, προσδίδοντας θεσμική ασφάλεια στα νέα προϊόντα.
Από την άλλη, αποτυπώνει το αυξανόμενο ενδιαφέρον των Βρυξελλών για την περαιτέρω ωρίμανση του Vertical Corridor, ο οποίος εξελίσσεται σε βασικό εργαλείο για τη διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά.
Η σημασία αυτή γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν ληφθεί υπόψη ότι ο διάδρομος διατρέχει χώρες οι οποίες εξακολουθούν να εξαρτώνται σε σημαντικό βαθμό από το ρωσικό αέριο αγωγού, μέσω του TurkStream.
Η γεωπολιτική του διάσταση αναμένεται να ενισχυθεί περαιτέρω από το 2027, όταν προβλέπεται η επέκτασή του προς τα Δυτικά Βαλκάνια. Όπως έχει γράψει το powergame.gr, ήδη έχουν ξεκινήσει οι σχετικές διαδικασίες ώστε οι αγορές της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας να ενταχθούν στα νέα προϊόντα του Vertical Corridor, ενισχύοντας τον ρόλο του έργου στη διαφοροποίηση του εφοδιασμού.
Οι εξελίξεις αυτές επιβεβαιώνουν ότι ο Κάθετος Διάδρομος περνά σταδιακά από τη φάση ενός φιλόδοξου σχεδιασμού σε εκείνη ενός έργου με ουσιαστική εμπορική και γεωπολιτική υπόσταση. Τη μετάβαση αυτήν επισήμανε και ο διευθύνων σύμβουλος της Atlantic SEE LNG Trade και πρόεδρος και CEO του Ομίλου AKTOR, Αλέξανδρος Εξάρχου, κατά την πρόσφατη εκδήλωση με θέμα «Ο Κάθετος Διάδρομος: Η Νέα Πύλη Ενεργειακής Ασφάλειας για την Ευρώπη», σημειώνοντας ότι το εγχείρημα αποκτά πλέον χειροπιαστή βάση, τόσο σε επίπεδο αγοράς όσο και σε επίπεδο στρατηγικής σημασίας.
Ο ρόλος της Atlantic SEE LNG Trade
Σε αυτήν την εξέλιξη η Atlantic SEE LNG Trade (κοινοπραξία του Ομίλου AKTOR και της ΔΕΠΑ Εμπορίας) έχει παίξει κομβικό ρόλο. Απόδειξη, το γεγονός ότι έχει ήδη δεσμεύσει για 20 χρόνια τη χρήση του Δυτικού Διαδρόμου προς τα Δυτικά Βαλκάνια από το 2030, προκειμένου να μεταφέρει ετησίως 1 δισ. κυβικά μέτρα αμερικανικού LNG της Venture Global προς την Αλβανία.
Παράλληλα, εργάζεται για τη μετατροπή σε δεσμευτικές συμβάσεις των μνημονίων συνεργασίας που έχει ήδη υπογράψει με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Ουκρανία. Για την 20ετή προμήθεια αμερικανικού LNG από το 2030, συνεχίζονται οι επαφές και με άλλες αγορές της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης, όπως η Ουγγαρία.
Επίσης, πρόθεση της Atlantic SEE LNG Trade είναι να αξιοποιήσει τον Vertical Corridor για την προμήθεια με αμερικανικό LNG των χωρών της περιοχής πριν από το 2030. Τέτοια βραχυπρόθεσμα deals πώλησης φυσικού αερίου θα ενισχύσουν την αξιοποίηση του Vertical Corridor και εντός της τρέχουσας 10ετίας.
Το σημερινό τεστ
Την ίδια στιγμή, οι υπό συζήτηση βελτιώσεις στα νέα προϊόντα θα βασιστούν σε μεγάλο βαθμό και στην ανταπόκριση που θα δείξει η αγορά στο νέο καθεστώς κατακύρωσης δυναμικότητας. Υπό αυτήν την έννοια, η σημερινή ετήσια δημοπρασία δεν αποτελεί μόνο την πρώτη εφαρμογή των καινούργιων προϊόντων, αλλά και ένα κρίσιμο τεστ για την περαιτέρω εξέλιξή τους.
Η σημερινή διαδικασία αφορά την ετήσια δέσμευση δυναμικότητας σε όλες τις διασυνδέσεις των ευρωπαϊκών συστημάτων μεταφοράς φυσικού αερίου, επιτρέποντας στους συμμετέχοντες να εξασφαλίσουν capacity για το επόμενο έτος αερίου, το οποίο στις περισσότερες χώρες ξεκινά τον Οκτώβριο του 2026 και στις υπόλοιπες τον Ιανουάριο του 2027.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκεντρώνει η δημοπρασία στο σημείο διασύνδεσης του Σιδηροκάστρου, όπου θα προσφερθούν 100 GWh δυναμικότητας για εξαγωγές. Σε συντονισμό με την Atlantic SEE LNG Trade, η συμμετοχή της ΔΕΠΑ Εμπορίας θεωρείται δεδομένη, όπως επιβεβαίωσε στην ίδια εκδήλωση ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, Κωνσταντίνος Ξιφαράς.
Βέβαιη θεωρείται και η παρουσία της Bulgargaz, η οποία παραδοσιακά δεσμεύει περίπου το 25% της διαθέσιμης δυναμικότητας. Έτσι, παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι ήδη από την πρώτη δημοπρασία είναι πιθανό να καλυφθεί το 30%-50% της προσφερόμενης δυναμικότητας μέσω Σιδηροκάστρου.
Τα βαρόμετρα για τον Κάθετο Διάδρομο
Σημαντικό στοιχείο των νέων προϊόντων αποτελεί το γεγονός ότι οι ποσότητες που θα εξέρχονται από την Ελλάδα δεν είναι υποχρεωτικό να έχουν τελικό προορισμό την Ουκρανία.
Ωστόσο, για τη διαδρομή έως το Κίεβο, καθοριστικό ρόλο συνεχίζουν να διαδραματίζουν τα ειδικά προϊόντα που έχουν θεσπιστεί στη Ρουμανία και τη Μολδαβία, μέσω των οποίων παρέχονται εκπτώσεις στη μεταφορά αερίου προς την ουκρανική αγορά μέσω του Vertical Corridor.
Πρόκειται για τον βασικό λόγο που η όδευση από την Ελλάδα προς την Ουκρανία έχει αποκτήσει πλέον ανταγωνιστικό κόστος. Επομένως, η απήχηση που θα έχουν σήμερα θα αποτελέσει έναν επιπλέον «δείκτη».
Παράλληλα, οι προοπτικές της σημερινής δημοπρασίας ενισχύονται από την ολοκλήρωση των επενδύσεων που αυξάνουν κατά 50% τη δυναμικότητα μεταφοράς του βουλγαρικού συστήματος, μέσα στο νέο έτος αερίου. Επομένως, δεν θα πρέπει να αποκλειστεί κάποια θετική έκπληξη για ακόμη μεγαλύτερη δέσμευση δυναμικότητας.
Σταθμός στην πορεία ωρίμανσης
Όπως επισημαίνουν στελέχη της αγοράς, η πλήρης εμπορική αξιοποίηση του Vertical Corridor αποτελεί μαραθώνιο και όχι αγώνα ταχύτητας.
Η φετινή δημοπρασία λειτουργεί ουσιαστικά ως προετοιμασία για τον επόμενο κύκλο -σε έναν χρόνο από τώρα-, όταν η Ευρωπαϊκή Ένωση θα βρίσκεται ένα βήμα πριν από την πλήρη διακοπή των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου. Επίσης, τότε θα έχουν ολοκληρωθεί επιπλέον αναβαθμίσεις στον Κάθετο Διάδρομο και συγκεκριμένα στο σύστημα μεταφοράς της Ρουμανίας.
Υπό αυτό το πρίσμα, η σημερινή διαδικασία δεν θα καθορίσει από μόνη της την επιτυχία ή την αποτυχία του εγχειρήματος.
Αντίθετα, αποτελεί ακόμη έναν σταθμό στην πορεία ωρίμανσης ενός έργου που φιλοδοξεί να μετατρέψει τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη σε έναν ενιαίο χώρο εμπορίας φυσικού αερίου.
Αυτό σημαίνει πως οι προοπτικές του Vertical Corridor θα κριθούν σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα και θα ενισχύονται όσο προχωράει η ενεργειακή απεξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία.
