Στην τελική ευθεία μπαίνει η έναρξη εφαρμογής του νέου μέτρου για την αντιμετώπιση του «ενεργειακού τουρισμού», καθώς τον Οκτώβριο αναμένεται να είναι έτοιμη από τον ΔΕΔΔΗΕ η ηλεκτρονική πλατφόρμα για την επισήμανση των καταναλωτών με ληξιπρόθεσμες οφειλές (debt flagging). Πρόκειται για το βασικό εργαλείο εφαρμογής του καινούριου πλαισίου που θεσπίστηκε στα τέλη Αυγούστου, με στόχο να μπει φρένο στις περιπτώσεις καταναλωτών οι οποίοι αφήνουν ανεξόφλητους λογαριασμούς μετακινούμενοι από προμηθευτή σε προμηθευτή, ώστε να συνεχίσουν να ηλεκτροδοτούνται παρά τα φέσια.
Το πλαίσιο τέθηκε σε ισχύ με Απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου, και του Υφυπουργού, Νίκου Τσάφου. Προβλέπει για πρώτη φορά σύστημα επισήμανσης ληξιπρόθεσμων οφειλών, με τις τρεις ενεργές επισημάνσεις να αποτελούν το όριο πέρα από το οποίο μπλοκάρεται η αλλαγή παρόχου, έως ότου τακτοποιηθούν τα χρέη. Έτσι, μετά τη λειτουργίας της πλατφόρμας, οι εταιρείες προμήθειας θα μπορούν πλέον να ξεκινήσουν τη διαδικασία ενημέρωσης τόσο σημερινών όσο και παλιών πελατών τους, που έχουν αφήσει ανεξόφλητες και μη διακανονισμένες οφειλές από την 1η Ιανουαρίου 2024 και μετά.
Αυτό σημαίνει ότι το νέο σύστημα δεν θα καταγράφει μόνο την πιστωτική συμπεριφορά των καταναλωτών από εδώ και στο εξής, αλλά θα αρχίσει να «χτίζει» ιστορικό σχεδόν τριών ετών. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι προμηθευτές προτίθενται να αξιοποιήσουν τη δυνατότητα που τους παρέχει το νέο μέτρο, κάνοντας κρούση στο παλιό πελατολόγιό τους που έχει αφήσει «φέσια». Οι καταναλωτές θα καλούνται να εξοφλήσουν τις οφειλές ή να προχωρήσουν σε διακανονισμό, δυνατότητα την οποία οι εταιρείες είναι υποχρεωμένες να προσφέρουν. Αν ο οφειλέτης δεν ανταποκριθεί, τότε ο προμηθευτής θα μπορεί να τον επισημάνει στην πλατφόρμα του ΔΕΔΔΗΕ. Έτσι θα αρχίσει σταδιακά να δημιουργείται μία αναλυτική εικόνα για το αν έχει αφήσει χρέη ένας καταναλωτής και σε πόσες διαφορετικές εταιρείες.
Το «κοντέρ» των τριών επισημάνσεων
Αυτό ακριβώς το ιστορικό είναι απαραίτητο για να ενεργοποιηθεί το βασικό μπλόκο που βάζει το μέτρο. Αν ένας καταναλωτής συγκεντρώσει τρεις ενεργές επισημάνσεις από τρεις διαφορετικούς προμηθευτές, δεν θα μπορεί πλέον να φύγει από την εταιρεία που τον εκπροσωπεί και να μετακινηθεί σε έναν τέταρτο πάροχο. Για να αποκτήσει ξανά τη δυνατότητα αλλαγής, θα πρέπει να εξοφλήσει ή να ρυθμίσει τουλάχιστον μία από τις οφειλές του, ώστε οι ενεργές επισημάνσεις να περιοριστούν το πολύ σε δύο.
Το σύστημα λειτουργεί επομένως κλιμακωτά και δεν προβλέπει αυτόματο αποκλεισμό ενός καταναλωτή, επειδή καθυστέρησε έναν λογαριασμό. Το flagging προϋποθέτει ότι υπάρχει ληξιπρόθεσμη και μη τακτοποιημένη οφειλή και ότι έχει προηγηθεί η προβλεπόμενη διαδικασία ενημέρωσης και προσφοράς διακανονισμού. Αν το ίδιο μοτίβο επαναληφθεί σε διαδοχικούς παρόχους, τότε δημιουργείται σταδιακά το ιστορικό που ουσιαστικά «φωτογραφίζει» τον συγκεκριμένα καταναλωτή σαν στρατηγικό κακοπληρωτή, οδηγώντας τελικά στην απαγόρευση αλλαγής εταιρείας.
Η σημασία της πλατφόρμας, ωστόσο, δεν εξαντλείται στον «κόφτη» των τριών flaggings. Ακόμη και μία ενεργή επισήμανση θα αποτελεί πλέον πληροφορία που θα είναι διαθέσιμη στους προμηθευτές, όταν εξετάζουν αίτημα σύναψης σύμβασης. Έτσι, οι εταιρείες θα έχουν σαφέστερη εικόνα για το πιστωτικό προφίλ του υποψήφιου πελάτη και θα μπορούν να αρνηθούν τη σύμβαση, ή να προχωρήσουν σε ασφαλιστικές δικλείδες (π.χ. αυξημένη εγγύηση) για να τον εντάξουν στο πελατολόγιό τους. Μέχρι σήμερα, η δυνατότητα απόρριψης βασιζόταν σε πολύ πιο περιορισμένη πληροφόρηση, όπως η ύπαρξη τουλάχιστον δύο εντολών απενεργοποίησης μετρητή για οφειλές μέσα στο προηγούμενο δωδεκάμηνο.
Ένας «Τειρεσίας» για τη λιανική ρεύματος
Στην πράξη, επομένως, το debt flagging αποκτά χαρακτηριστικά ενός ιδιότυπου «Τειρεσία» για τη λιανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Δεν δημιουργεί μία γενικευμένη «μαύρη λίστα» για όποιον έχει οποιαδήποτε οφειλή, αλλά επιτρέπει στις εταιρείες να διακρίνουν τις περιπτώσεις πραγματικής οικονομικής δυσχέρειας από την επαναλαμβανόμενη πρακτική μετακίνησης από πάροχο σε πάροχο με απλήρωτους λογαριασμούς. Παράλληλα, μία επισήμανση απενεργοποιείται όταν διευθετηθεί το χρέος που τη δημιούργησε, είτε με εφάπαξ εξόφληση είτε μέσω του προβλεπόμενου διακανονισμού.
Το δεύτερο «φρένο» αφορά καταναλωτές για τους οποίους ο σημερινός προμηθευτής έχει ήδη υποβάλει εντολή απενεργοποίησης του μετρητή εξαιτίας ληξιπρόθεσμων οφειλών. Στην περίπτωση αυτή, δεν θα μπορούν να προλάβουν τη διακοπή αλλάζοντας εταιρεία. Η εντολή μπορεί να εκδοθεί όταν έχει καταστεί ληξιπρόθεσμος και δεύτερος λογαριασμός και ο καταναλωτής δεν ανταποκριθεί, μέσα στην προβλεπόμενη προθεσμία, στην πρόταση διακανονισμού. Το πλαίσιο προβλέπει πάντως εξαιρέσεις για περιπτώσεις στις οποίες υπάρχει αμφισβήτηση της οφειλής και έχει υποβληθεί προσφυγή στην αρμόδια αρχή ή στη Δικαιοσύνη.
Η παρέμβαση επιχειρεί να αντιμετωπίσει ένα από τα μεγαλύτερα διαρθρωτικά προβλήματα της λιανικής αγοράς. Στο τέλος του 2025, σύμφωνα μετα στοιχεία της ΡΑΑΕΥ οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τους προμηθευτές ανέρχονταν σε περίπου 2,98 δισ. ευρώ, έναντι 3,39 δισ. ευρώ το 2024. Από αυτά, περίπου 1,53 δισ. ευρώ αφορούσαν παλαιούς πελάτες, οι οποίοι είχαν ήδη μετακινηθεί σε διαφορετικό προμηθευτή. Είναι ακριβώς η κατηγορία στην οποία στοχεύει περισσότερο η αναδρομική εφαρμογή του debt flagging, καθώς μέχρι σήμερα ένας πάροχος είχε περιορισμένα εργαλεία απέναντι σε έναν πρώην πελάτη που είχε αλλάξει εταιρεία, αφήνοντας πίσω του οφειλές.
Στόχος να περιοριστεί το κόστος για τους συνεπείς
Η αποκλιμάκωση των ληξιπρόθεσμων οφειλών αποτελεί παράλληλα έναν από τους έξι πυλώνες του οδικού χάρτη του ΥΠΕΝ για μείωση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας κατά 30% σε ορίζοντα τριετίας. Η λογική είναι ότι οι επισφάλειες των εταιρειών από λογαριασμούς που δεν εισπράττονται δεν εξαφανίζονται από την αγορά, αλλά ενσωματώνονται τελικά στο κόστος προμήθειας και μετακυλίονται, άμεσα ή έμμεσα, στο σύνολο των πελατών.
Όπως είχε σημειώσει χαρακτηριστικά ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Νίκος Τσάφος κατά την παρουσίαση του οδικού χάρτη, «όταν κάποιος δεν πληρώνει, αυτό το κόστος το αναλαμβάνουν όλοι οι υπόλοιποι καταναλωτές. Πρόκειται για ένα κόστος, που με κάποιο τρόπο οι εταιρείες προμήθειας πρέπει να ανακτήσουν. Για αυτο τον σκοπό χρεώνουν όλους μας λίγο παραπάνω στον λογαριασμό μας».
Η ενεργοποίηση της πλατφόρμας του ΔΕΔΔΗΕ τον Οκτώβριο αποτελεί επομένως το σημείο στο οποίο η ρύθμιση περνά από τη θεωρία στην πράξη. Το κρίσιμο τεστ θα είναι πόσο γρήγορα οι προμηθευτές θα αρχίσουν να τροφοδοτούν το σύστημα με επισημάνσεις, ιδίως για τις παλιές οφειλές από το 2024 και μετά. Όσο θα εμπλουτίζεται το ιστορικό, τόσο το debt flagging θα αποκτά μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, περιορίζοντας τα περιθώρια για «ενεργειακό τουρισμό» και δίνοντας για πρώτη φορά στην αγορά ένα ενιαίο εργαλείο εντοπισμού της νοικοκυριών και επιχειρήσεων που συστηματικά δημιουργούν χρέη.
