Ρωσία, Τουρκία, Τσεχία: Τριπλό χτύπημα στην ελευθερία του Τύπου

Αυταρχικά καθεστώτα αλλά και κυβερνήσεις με ροπή στον αυταρχισμό δεν ανέχονται ανεξάρτητα ΜΜΕ. Ο Τύπος, όταν όμως ασκεί τον ρόλο του, έχει λόγο ύπαρξης

Ο διευθυντής της Novaya Gazeta Ντμίτρι Μουράτοφ © EPA/MAXIM SHIPENKOV

Τα αυταρχικά καθεστώτα -αλλά και κυβερνήσεις στη Δύση που ρέπουν προς τον αυταρχισμό- δεν μπορούν να ανεχτούν την ύπαρξη ανεξάρτητων Μέσων Ενημέρωσης. Στις 9 Νοεμβρίου, μπήκε λουκέτο στην ανεξάρτητη εφημερίδα εντός της Ρωσίας, την Novaya Gazeta. Λειτούργησε μέσα στη θύελλα των γεγονότων με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Ήταν το μέσο των μεγάλων αποκαλύψεων αλλά και της δολοφονημένης δημοσιογράφου Άννα Πολιτόφσκαγια. Μετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η κρατική μέγγενη άρχισε να σφίγγει. Οικονομικός πόλεμος, περιορισμοί και, τελικά, εντολή εκκένωσης των γραφείων έφεραν το οριστικό τέλος. Χάθηκε μία από τις τελευταίες μεγάλες ανεξάρτητες δημοσιογραφικές φωνές που παρέμεναν μέσα στη Ρωσία.
Εκτός από το «λουκέτο», υπάρχουν βεβαίως και άλλοι τρόποι για ένα καθεστώς να ελέγξει τα Μέσα Ενημέρωσης. Τα ξημερώματα της 17ης Νοεμβρίου, έγινε έφοδος της αστυνομίας στα γραφεία ενός από τους πιο σημαντικούς αντιπολιτευόμενους ομίλους στην Τουρκία, του Sözcü. Έγιναν συλλήψεις, το τηλεοπτικό κανάλι και η ιστοσελίδα τέθηκαν υπό… κρατική διαχείριση. Ήταν το ενδέκατο Μέσο Ενημέρωσης που πέρασε σε κρατικό έλεγχο στη γειτονική χώρα. Πολλά από αυτά συνεχίζουν τις εκπομπές είτε με ντοκιμαντέρ είτε με τηλεπωλήσεις…

Οι εξελίξεις αυτές έχουν ενδιαφέρον γιατί κάποιος μπορεί να αναρωτηθεί, εντάξει, σε μια περίοδο πλεονάσματος πληροφόρησης, μέσω των social media, δεν χάνονται οι δίαυλοι ενημέρωσης μέσω των smartphones. Μόνο που τα πράγματα, αν ήταν τόσο απλά, δεν θα ωθούσαν τις κυβερνήσεις να κλείνουν εφημερίδες ή κανάλια που ασκούν αντιπολίτευση. Γιατί και στις μέρες μας, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ροή πληροφοριών-που κατά κανόνα συνοδεύεται από τα απαραίτητα fake news- αλλά και ο τρόπος που γίνεται η ενημέρωση-υπεύθυνα, αποκαλυπτικά, με διάθεση κριτικής και ελέγχου της εξουσίας.

Δύο συμπεράσματα: Πρώτον, οι αυταρχικές εξουσίες δεν διστάζουν να φιμώνουν τις ανεξάρτητες δημοσιογραφικές φωνές, κάνοντας επίδειξη δύναμης σε όλους όσοι τολμούν να αρθρώσουν κριτικό λόγο. Δεύτερον, μπορεί σε χώρες όπως η Ρωσία, η Κίνα ή η Τουρκία να γίνονται παρεμβάσεις στο φως της ημέρας, αλλά και στις δημοκρατίες ο Τύπος δέχεται συχνά πιέσεις, όπως για παράδειγμα στη Τσεχία, όπου διαδήλωσαν εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες κατά των κυβερνητικών παρεμβάσεων. Η κυβέρνηση του Αντρέι Μπάμπιτς προωθεί την κατάργηση των ανταποδοτικών τελών που χρηματοδοτούν την Czech Television και την Czech Radio και την αντικατάστασή τους με απευθείας χρηματοδότηση από τον κρατικό προϋπολογισμό. Το σχέδιο προβλέπει παράλληλα περίπου 15% λιγότερους πόρους.

Σε κάθε περίπτωση φαίνεται ότι τα παραδοσιακά Μέσα -που κάποιοι τα θεωρούν κλινικά νεκρά-, όταν ασκούν τον ρόλο τους, ενοχλούν και, άρα, έχουν και παραέχουν λόγο ύπαρξης.