Μετά από 26 ολόκληρα χρόνια, επιχειρείται να εφαρμοστεί ο ν.2742/1999, για να μπει τέλος στην παράνομη μυδοκαλλιέργεια στο Θερμαϊκό, ένα χρόνιο πρόβλημα ειδικά για την περιοχή της Χαλάστρας, όπου μόνο ένας στους πέντε μυδοκαλλιεργητές φέρεται να ασκεί νόμιμη δραστηριότητα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη διακίνηση των προϊόντων, τη διαφυγή φορολογητέας ύλης, την οργάνωση των παραγωγικών μονάδων, τη διαχείριση του θαλασσίου περιβάλλοντος.
Η μυδοκαλλιέργεια είναι ένας πολύ σημαντικός κλάδος της πρωτογενούς παραγωγής στην Ελλάδα. Η ετήσια παραγωγή προσεγγίζει τους 25000 τόνους και το μεγαλύτερο τμήμα της εξάγεται στην Ιταλία και τη Γαλλία. Η μεγαλύτερη ποσότητα μυδιών παράγεται στον Θερμαϊκό κόλπο ,σε ποσοστό 75-80%, περίπου 20000 τόνους της εθνικής παραγωγής.
Στο Θερμαϊκό κόλπο υπάρχουν αδειοδοτημένες 150 πλωτές μονάδες μυδοκαλλιεργειών, με τη νόμιμη δραστηριότητα να έχει μεγάλα περιθώρια ανάπτυξης, εάν απελευθερωθούν θαλάσσια οικόπεδα με την απομάκρυνση των παράνομων μονάδων και την παλιών, εγκαταλελειμένων πασαλωτών εγκαταστάσεων, που καλύπτουν έκταση 120 στρεμμάτων.
Η εκτεταμένη παράνομη δραστηριότητα, καθιστά δύσκολο τον υπολογισμό του οικονομικού αποτυπώματος της μυδοκαλλιέργειας , όπως φυσικά και των φόρων που ποτέ δε βρίσκουν το δρόμο για τα δημόσια ταμεία.
Το ζήτημα είναι μέγα αν ληφθεί υπόψη ότι στην Κεντρική Μακεδονία και ειδικότερα στο Θερμαϊκό, με έμφαση στα θαλάσσια οικόπεδα από τη Χαλάστρα ως το Κλειδί Ημαθίας και την θαλάσσια περιοχή μεταξύ των εκβολών Λουδία και Αλιάκμονα, συγκεντρώνεται άνω του 60% της ελληνικής παραγωγής οστρακοειδών , κυρίως μυδιών, με το ποσοστό να ανεβαίνει στο 75% αν συμπεριληφθούν οι οργανωμένες σε ΠΟΑΥ μονάδες που υπάρχουν στην Πιερία και, η μικρότερη παραγωγή στις περιοχές του Αγγελοχωρίου ( Δήμος Θερμαϊκού /Π.Ε. Θεσσαλονίκης) και στην Ιερισσό, Ολυμπιάδα Χαλκιδικής.
Στη χώρα μας, όταν μιλάμε για μυδοκαλλιέργεια, ουσιαστικά αναφερόμαστε στο Θερμαϊκό. Κι’ όταν μιλάμε για μυδοκαλλιέργεια, μιλάμε επίσης για μία οικονομική δραστηριότητα, εξαγωγική σε ποσοστό 80% και πλέον, με σημαντικές δυνατότητες ανάπτυξης, εάν οργανωθεί χωροταξικά και απαλλαγεί από το γκρίζο καθεστώς των παράνομων μονάδων που αναπτύχθηκαν και υπάρχουν επειδή υπάρχει μεγάλη ζήτηση για το προϊόν.
Φεύγουν από τον κλάδο οι μικροί παραγωγοί
Η παράνομη δραστηριότητα, έδιωξε από την μυδοκαλλιέργεια τους μικρούς παραγωγούς, που δεν άντεξαν στις καταστροφικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, το 2024, με αποτέλεσμα οι μισοί σχεδόν «μικροί», επειδή δεν στηρίχθηκαν από την Πολιτεία, να βγαίνουν από τον κλάδο, δήλωσε ο πρόεδρος του Αλιευτικού Συλλόγου Κυμίνων- Νέων Μαλγάρων ‘Ποσειδών’, Κώστας Βερβίτης.
Το 2024 ήταν μία καταστροφική χρονιά για την παραγωγή, που έπληξε το προϊόν αλλά και το γόνο για την επόμενη παραγωγική περίοδο, τόνισε ο κ. Βερβίτης, προσθέτοντας ότι δεν υπήρξε ενίσχυση των παραγωγών σε μία περιοχή που το 90% της παραγωγής εξάγεται σε Ιταλία, Γαλλία και Ισπανία.
Σύμφωνα με τον κ. Βερβίτη, τεράστια ευθύνη για αυτή την απαράδεκτη κατάσταση, έχει η Πολιτεία , επειδή επί σειρά πολλών ετών, δεν έκανε την χωροταξική οργάνωση των θαλάσσιων οικοπέδων και δεν έδωσε νέες άδειες για να στηριχθεί η νόμιμη δραστηριότητα, ενώ οι ενισχύσεις που είχαν δοθεί αφορούσαν την καταστροφή που υπέστησαν οι καλλιεργητές, το 2021.
Πενταπλάσιες οι παράνομες μυδοκαλλιέργειες
Τα μύδια αγαπάνε τα νερά του Θερμαϊκού και αναπτύσσονται πολύ καλά στην περιοχή της Χαλάστρας, κοντά στις εκβολές του Αξιού και στα ζεστά νερά του μοιχού του Θερμαϊκού, όπου μεγαλώνουν πιο γρήγορα με αποτέλεσμα να βγαίνουν νωρίτερα στην αγορά.
Το αποτέλεσμα; Στη Χαλάστρα οι νόμιμες μονάδες καλύπτουν περίπου 500 στρέμματα στη θάλασσα και οι παράνομες, σχεδόν 2.500 στρέμματα, όπως πληροφορείται το powergame.gr από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Μακεδονίας – Θράκης.
Αυτό το άναρχο καθεστώς, που σέρνεται για δεκαετίες, ήρθε η ώρα επιτέλους να αλλάξει. Πρωτοβουλία για τη θεσμοθέτηση Περιοχής Οργανωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών στο Θερμαϊκό ( ΠΟΑΥ), ανέλαβαν ο Φορέας Διαχείρισης της υπό ίδρυσης ΠΟΑΥ, υποστηριζόμενος από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Μακεδονίας – Θράκης και τον Γενικό Γραμματέα της, Δημήτρη Γαλαμάτη, επιστήμονα που γνωρίζει τον πρωτογενή τομέα, καθώς είναι και διδάκτορας της Κτηνιατρικής Σχολής του ΑΠΘ.
Δραστηριότητα ανέλαβε και ο Φορέας, με πρόεδρο της Δήμαρχο Δέλτα, Γερακίνα Μπισμπινά, ο οποίος τον Νοέμβριο του 2025, στη βάση μελέτης που εκπονήθηκε, κατέθεσε στο ΥΠΕΝ αίτημα θεσμοθέτησης ΠΟΑΥ στο Θερμαϊκό. Το θέμα προφανώς και απασχολεί το Δήμο Δέλτα, καθώς στα όριά του ανήκουν Χαλάστρα και Κύμινα, δύο δυναμικές μυδοκαλλιεργητικές περιοχές, με 150 οικογένειες να απασχολούνται στο συγκεκριμένο αντικείμενο.
Όπως είπε η κα. Μπισμπινά, ο Φορέας προϋπήρχε αλλά έμενε ανενεργός, μέχρι που σε συντονισμό με τους Δήμους Αλεξάνδρειας και Θερμαϊκού όπως και με την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας και δύο φορείς των μυδοκαλλιεργητών , τους Αλιευτικούς Συλλόγους Χαλάστρας και Κυμίνων, προχώρησε η εκπόνηση μελέτης και η κατάθεση στο ΥΠΕΝ, αιτήματος θεσμοθέτησης ΠΟΑΥ Θερμαϊκού.
Τι υπόσχεται η νόμιμη ανάπτυξη
«Οι υπηρεσίες της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Μακεδονίας- Θράκης, υποστήριξαν το Φορέα στην ωρίμανση του αιτήματός του, που ελέγχεται από το ΥΠΕΝ. Η θεσμοθέτηση της ΠΟΑΥ, θα διπλασιάσει σχεδόν τις θαλάσσιες εκτάσεις για νόμιμες μονάδες και θα βάλει τέλος στην παράνομη παραγωγική δραστηριότητα, η οποία πάρα πολλές φορές συνδέεται με παράνομες επεκτάσεις, αδειοδοτημένων μονάδων. Το πρόβλημα προφανώς, δεν λύνεται με την επιβολή προστίμων της τάξης των 3.000 ευρώ», δήλωσε ο κ. Γαλαμάτης, προσθέτοντας:
«Επίσης, η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Μακεδονίας – Θράκης, που έχει αποτυπώσει τις παράνομες μυδοκαλλιέργειες αλλά και τις παλιές, πασαλωτές, εγκαταλελειμένες μονάδες, κατέθεσε πρόταση για χρηματοδότηση, από το Πράσινο Ταμείο, προκειμένου να προχωρήσει στην αποξήλωσή τους. Ήδη 2,8 εκατ. , με διοικητική πράξη, έχουν δεσμευτεί και αναμένουμε άμεσα την έγκριση του αιτήματός μας, ενώ έχουμε ζητήσει την κινητοποίηση και όλων των υπηρεσιών που εμπλέκονται στους ελέγχους, όπως το Λιμεναρχείο».
Η μυδοκαλλιέργεια στην Κεντρική Μακεδονία
Ο ν.2742/1999 για το χωροταξικό σχεδιασμό, αφορά και την ολοκληρωμένη διαχείριση του θαλάσσιου χώρου, αλλά όπως επισήμανε ο κ. Πολυχρόνης Μακρίδης, διευθυντής Αγροτικών Υποθέσεων της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Μ-Θ, η διαχείριση αυτή βασίζεται κυρίως στον ν.4282/2014 (ΦΕΚ Α 182/29-8-2014), «Ανάπτυξη Υδατοκαλλιεργειών και άλλες διατάξεις» και την Κ.Υ.Α. 31722/4-11-2011 (ΦΕΚ Β 2505/4-11-2011),Έγκριση Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τις Υδατοκαλλιέργειες (ΕΠΧΣΑΑΥ) και της στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων αυτού».
Συνεπώς, από την έκδοση της ΚΥΑ του 2011, υπάρχει τουλάχιστον ολιγωρία 15 ετών, για τη ρύθμιση αυτών των εκκρεμοτήτων που αφορούν και τη μυδοκαλλιέργεια, αν και το αρμόδιο υπουργείο ( ΥΠΕΝ) θα μπορούσε πολύ νωρίτερα να έχει ενεργήσει με βάση τα όσα απαιτούσε ο νόμος του 1999.
Στο Θερμαϊκό κόλπο, υπάρχουν δύο ΠΑΥ κατηγορίας Α, η ΠΑΥ 16 που περιλαμβάνει τις θαλάσσιες περιοχές της Πιερίας, Ημαθίας, Κυμίνων και η ΠΑΥ 17 που περιλαμβάνει τις περιοχές Χαλάστρας και Αγγελοχωρίου. Σε αυτές τις περιοχές υπάρχει αναπτυγμένη υδατοκαλλιεργητική δραστηριότητα με σημαντική συγκέντρωση μονάδων που όμως χρήζουν παρεμβάσεων βελτίωσης, εκσυγχρονισμού των μονάδων και των υποδομών καθώς και προστασία και αναβάθμιση του περιβάλλοντος. Στις ΠΑΥ Α16 και Α17 υπάρχουν αδειοδοτημένες 150 πλωτές μονάδες μυδοκαλλιεργειών.
Αναλυτικότερα, στη Χαλάστρα οι νόμιμες μονάδες είναι 23, στο Κλειδί είναι 47, στα Κύμινα βρίσκονται 14 και στην Πιερία , 65. Να σημειωθεί ότι στην περιοχή της Πιερίας , με ΠΔ ( ΦΕΚ 206/Δ/9-5-2019) θεσμοθετήθηκε η 1η ΠΟΑΥ στην Ελλάδα που είναι η ΠΟΑΥ Πιερίας. Σε αυτήν εντάσσονται όλες οι εγκαταστάσεις της Πιερίας που κατανέμονται στις 4 ζώνες παραγωγής. Στις ζώνες: ζώνη Μεθώνης, Μακρύγιαλου, Κίτρους-Μακρύγιαλου και, Αλυκών Κίτρους.
Στην Κεντρική Μακεδονία υπάρχουν και ΠΑΥ κατηγορίας Β (σ.σ. χαρακτηριστικά θαλασσίου περιβάλλοντος) ,η ΠΑΥ Β11 στην περιοχή της Ιερισσού στην ΠΕ Χαλκιδικής και η ΠΑΥ Β12 στην θαλάσσια περιοχή του Στρυνωνικού κόλπου στην ΠΕ Σερρών.
Σε αυτές τις περιοχές υπάρχει περιορισμένη συγκέντρωση μονάδων με συνέπεια να υπάρχουν σημαντικά περιθώρια ανάπτυξης. Στην ΠΑΥ Β 11 λειτουργούν 5 μονάδες μυδοκαλλιέργειας και έχουν εγκριθεί οι άδειες λειτουργίας για άλλες 2 καθώς και οι αποφάσεις μίσθωσης για 2 νέες μονάδες. Στην ΠΑΥ Β12 υπάρχουν 5 μονάδες μυδοκαλλιέργειας.
Το χωροταξικό της Περιφέρειας Κ.Μακεδονίας, ορίζει τις ζώνες μυδοκαλλιέργειας, συνεπώς θα πρέπει να ορισθεί η ΠΟΑΥ Θερμαϊκού, που θα καλύπτει και τις 15 μονάδες στην περιοχή του Αγγελοχωρίου.
Όπως επισήμανε ο κ. Μακρίδης, η θεσμοθέτηση ΠΟΑΥ Θερμαϊκού, θα επιτρέψει, βάσει μελέτης, τη χωροθέτηση στη Χαλάστρα 27 νέων νόμιμων μονάδων, έκτασης 15 στρεμμάτων έκαστη, πέραν των ήδη υφιστάμενων 23.
Όπως εκτιμάται, με την αντιμετώπιση της παράνομης δραστηριότητας, στο Θερμαϊκό, οι νόμιμες μυδοκαλλιέργειες θα μπορέσουν εύκολα να διπλασιαστούν, στη βάση σωστά οργανωμένων μονάδων.
