Νέα δεδομένα δημιουργούνται για ένα από τα δυσκολότερα μέτωπα της Γραμμής 4 του Μετρό της Αθήνας, καθώς, σύμφωνα με πληροφορίες, φαίνεται να έχει βρεθεί μια νέα συμβιβαστική λύση για τη χωροθέτηση του εργοταξίου στον Ευαγγελισμό, η οποία βρίσκει σύμφωνες τις εμπλεκόμενες πλευρές. Δήμος Αθηναίων, Ελληνικό Μετρό, κυβέρνηση και η πλευρά του εφοπλιστή Νικόλα Πατέρα φαίνεται να συγκλίνουν πλέον σε μια διαφορετική προσέγγιση, ανοίγοντας τον δρόμο για την επεξεργασία νέας μελέτης.
Η εξέλιξη αυτή, εφόσον οδηγήσει τελικά στις απαραίτητες εγκρίσεις, μπορεί να λύσει έναν γόρδιο δεσμό που κρατά ουσιαστικά «παγωμένο» τον σταθμό Ευαγγελισμό, τον μοναδικό της Γραμμής 4 όπου δεν έχουν ακόμη ξεκινήσει πρόδρομες εργασίες. Το ζητούμενο πλέον είναι η νέα πρόταση να μπορέσει να συγκεράσει την ανάγκη κατασκευής ενός από τους σημαντικότερους σταθμούς της νέας γραμμής με την προστασία του Πάρκου Ριζάρη και να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις που έχει θέσει το Συμβούλιο της Επικρατείας.
Σε αυτή τη φάση, πάντως, δεν έχουν δημοσιοποιηθεί λεπτομέρειες για την τεχνική πρόταση που εξετάζεται. Παραμένει έτσι ανοιχτό το πώς ακριβώς θα διαμορφωθεί ο σχεδιασμός, εάν δηλαδή θα αλλάξει η θέση της εισόδου του σταθμού, θα αναδιαταχθούν οι εργοταξιακοί χώροι ή θα επιλεγεί μια ευρύτερη λύση με επιμέρους παρεμβάσεις, ώστε να περιοριστεί όσο το δυνατόν περισσότερο η επιβάρυνση του Πάρκου Ριζάρη.
Η νέα προσπάθεια για τον Ευαγγελισμό
Η αναζήτηση νέας λύσης ωστόσο έγινε αναγκαία μετά το νέο «φρένο» που μπήκε στην Τεχνική Περιβαλλοντική Μελέτη του σταθμού από το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Η απόρριψη δεν σήμαινε απλώς ότι απαιτούνταν ορισμένες διορθώσεις, αλλά ουσιαστικά υποχρέωσε την Ελληνικό Μετρό να επιστρέψει στην αναζήτηση εναλλακτικής χωροθέτησης και να τεκμηριώσει εκ νέου την επιλογή της. Η προηγούμενη μελέτη είχε κατατεθεί στις 20 Μαΐου 2025, σε συνέχεια της απόφασης 2274/2023 του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία εκδόθηκε μετά την προσφυγή του Νικόλα Πατέρα και κατοίκων για τις επιπτώσεις του έργου στο Πάρκο Ριζάρη. Η πρόταση επιχειρούσε να περιορίσει την επέμβαση στο πάρκο, προβλέποντας συνολική εργοταξιακή κατάληψη 6.263 τετραγωνικών μέτρων, από τα οποία 4.817 τ.μ. βρίσκονταν εντός του πάρκου και 1.446 τ.μ. επί της οδού Ριζάρη.
Σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό, η επέμβαση στο πάρκο μειωνόταν κατά περίπου 1.728 τετραγωνικά μέτρα, ενώ σύμφωνα με τη μελέτη διασώζονταν 56 φυτικές μονάδες. Παράλληλα προβλεπόταν πρόγραμμα νέων φυτεύσεων, με 324 νέα δέντρα και 94 νέους θάμνους. Ωστόσο, το ΥΠΕΝ έκρινε στις 28 Μαΐου 2026 ότι η μελέτη δεν τεκμηρίωνε επαρκώς εάν η συγκεκριμένη χωροθέτηση αποτελούσε πράγματι τη βέλτιστη δυνατή λύση για την προστασία του Πάρκου Ριζάρη. Το βασικό ζήτημα ήταν ότι δεν είχε παρουσιαστεί επαρκής συγκριτική αξιολόγηση διαφορετικών σεναρίων με μετρήσιμα περιβαλλοντικά κριτήρια.
Αυτό ακριβώς επιχειρείται τώρα να αντιμετωπιστεί. Η νέα προσέγγιση που βρίσκεται υπό επεξεργασία καλείται να αποτελέσει μια κοινά αποδεκτή λύση, ώστε να μη δημιουργηθεί ένας ακόμη κύκλος προσφυγών και καθυστερήσεων.
Γιατί ο Ευαγγελισμός είναι κρίσιμος
Ο χρόνος πιέζει, καθώς ο Ευαγγελισμός δεν είναι ένας ακόμη σταθμός της νέας γραμμής. Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους κόμβους του έργου, αφού εκεί θα πραγματοποιείται η σύνδεση της Γραμμής 4 με τη Γραμμή 3. Μαζί με την Ακαδημία, η οποία επίσης θα λειτουργεί ως σταθμός μετεπιβίβασης, αναμένεται να δημιουργήσει ένα νέο δίκτυο μετακινήσεων στο κέντρο και να συμβάλει στην αποφόρτιση του Συντάγματος. Η σημασία του γίνεται ακόμη μεγαλύτερη εάν ληφθεί υπόψη ότι η Γραμμή 4 έχει σχεδιαστεί ώστε να λειτουργεί ενιαία. Συνεπώς, μια παρατεταμένη εκκρεμότητα στον Ευαγγελισμό μπορεί να επηρεάσει τον συνολικό προγραμματισμό του έργου.
Το δεύτερο δύσκολο μέτωπο στην Κυψέλη
Ανοιχτό και ιδιαίτερα σύνθετο παραμένει το μέτωπο της Κυψέλης στη Γραμμή 4, με τον μετροπόντικα να βρίσκεται ακινητοποιημένος από τις 8 Μαΐου και την επανεκκίνησή του να εξαρτάται πλέον από το «πράσινο φως» των ειδικών. Την ίδια ώρα, οι κάτοικοι ζητούν πλήρη εικόνα για την έκταση των ζημιών που έχουν καταγραφεί στα ακίνητά τους, αποκατάσταση των προβλημάτων και εγγυήσεις ότι η συνέχιση της διάνοιξης δεν θα προκαλέσει αντίστοιχα φαινόμενα στα κτίρια που βρίσκονται στη συνέχεια της χάραξης.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η επανεκκίνηση του μηχανήματος θεωρείται πλέον θέμα εβδομάδων, υπό την κρίσιμη προϋπόθεση ότι η τελική τεχνική αξιολόγηση θα καταλήξει πως η διάνοιξη μπορεί να συνεχιστεί με ασφάλεια. Σε αυτή τη φάση αναμένεται η αξιολόγηση πανεπιστημιακών και ξένων εμπειρογνωμόνων, οι οποίοι είχαν βρεθεί στην Αθήνα ήδη από τον Μάιο για να εξετάσουν τα δεδομένα που προέκυψαν μετά την εμφάνιση καθιζήσεων και ρηγματώσεων.
Εφόσον η τεχνική αξιολόγηση είναι θετική, θα ανοίξει ο δρόμος ώστε η Ελληνικό Μετρό, ως κύριος του έργου, να δώσει το πράσινο φως στην ΑΒΑΞ για να θέσει ξανά σε λειτουργία τον μετροπόντικα. Πρόκειται, ωστόσο, για μια απόφαση που θα ληφθεί αποκλειστικά με βάση τα τεχνικά δεδομένα, τις γεωλογικές συνθήκες και τις μετρήσεις, καθώς το ζητούμενο δεν είναι απλώς να ξεκινήσει ξανά το μηχάνημα, αλλά να έχει τεκμηριωθεί ότι οι παράγοντες που οδήγησαν στα προβλήματα έχουν εντοπιστεί και αντιμετωπιστεί.
Στην υπόθεση της Κυψέλης χρειάζεται, πάντως, να γίνει ένας σαφής διαχωρισμός. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η επανεκκίνηση του μετροπόντικα και από την άλλη η κατάσταση των κτιρίων, οι ζημιές που έχουν καταγραφεί και η αποκατάστασή τους. Οι δύο διαδικασίες συνδέονται μεν με όσα συνέβησαν στην περιοχή, αλλά δεν ταυτίζονται. Η απόφαση για την επανεκκίνηση αποτελεί πρωτίστως τεχνικό ζήτημα και θα κριθεί από το εάν υπάρχουν οι προϋποθέσεις ασφαλούς συνέχισης της διάνοιξης. Αντίθετα, η δεύτερη διαδικασία αφορά την αποτύπωση των ζημιών, τη διερεύνηση της κατάστασης κάθε ακινήτου και τις παρεμβάσεις που πρέπει να πραγματοποιηθούν. Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι απαραίτητο να έχουν ολοκληρωθεί όλες οι αποκαταστάσεις στα ακίνητα προκειμένου να ξαναρχίσει η διάνοιξη. Οι δύο διαδικασίες μπορούν να προχωρούν παράλληλα, εφόσον βέβαια η τεχνική αξιολόγηση καταλήξει ότι η λειτουργία του μηχανήματος μπορεί να συνεχιστεί χωρίς κίνδυνο.
Στο μικροσκόπιο τα στοιχεία για 14 κτίρια
Ο Σεπτέμβριος αναμένεται να είναι κρίσιμος και για το δεύτερο σκέλος της υπόθεσης, δηλαδή την αποτίμηση των επιπτώσεων στα ακίνητα. Η Ελληνικό Μετρό έχει ήδη αποστείλει στον Δήμο Αθηναίων τα πρώτα στοιχεία που αφορούν 14 κτίρια της περιοχής. Πρόκειται για δεδομένα που αποτυπώνουν την κατάσταση των ακινήτων πριν και μετά τη διέλευση του μετροπόντικα, μαζί με τη μεθοδολογία που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση των επιπτώσεων. Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας, από τα στοιχεία τεκμηριώνεται η ύπαρξη καθιζήσεων που έχουν επηρεάσει κτίρια, ενώ η αξιολόγηση εξετάζει το μέγεθος της ζημιάς, εάν έχει επηρεαστεί ο φέρων οργανισμός και κατά πόσο απαιτούνται πρόσθετοι έλεγχοι ή στατικές μελέτες.
Τα στοιχεία για τα 14 κτίρια, ωστόσο, αποτελούν μόνο ένα μέρος του υλικού που έχει ζητηθεί. Ο Δήμος έχει αιτηθεί την πλήρη έκθεση πραγματογνωμοσύνης και τα δεδομένα στα οποία αυτή βασίζεται, το ημερολόγιο του έργου για το επίμαχο τμήμα της Κυψέλης από τον Ιανουάριο έως τον Ιούνιο, καθώς και τα στοιχεία δομητικής και γεωμηχανικής παρακολούθησης.
Αντίστοιχα, μεταξύ των στοιχείων που έχουν ζητηθεί για την τεχνική διερεύνηση περιλαμβάνονται δομοστατικά και τοπογραφικά δεδομένα, αλλά και οι μετρήσεις που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διέλευση του μετροπόντικα, όπως στοιχεία για καθιζήσεις, μετακινήσεις και παραμορφώσεις των κτιρίων.
Τα δεδομένα που έχουν ήδη παραδοθεί, υπό όρους εμπιστευτικότητας, θα εξεταστούν και από τους δύο πραγματογνώμονες που έχουν επιλεγεί από τους κατοίκους, με το κόστος της τεχνικής υποστήριξης να καλύπτεται από τον Δήμο Αθηναίων. Η αξιολόγηση βρίσκεται σε εξέλιξη και υπάρχει δέσμευση τα τελικά αποτελέσματα να παρουσιαστούν μέσα στον Σεπτέμβριο τόσο στον Δήμο όσο και στους κατοίκους.
Τι έχουν δείξει μέχρι τώρα οι αυτοψίες
Από την πλευρά της ΑΒΑΞ πάντως, η εικόνα που προκύπτει από τους ελέγχους που έχουν πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα είναι ότι στα κτίρια που εξετάστηκαν δεν έχει διαπιστωθεί πρόβλημα στατικής επάρκειας. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν ζημιές. Έχουν καταγραφεί ρωγμές και άλλες επιμέρους φθορές σε διαμερίσματα και κοινόχρηστους χώρους, οι οποίες πρέπει να αποκατασταθούν.
Η διαδικασία των αποκαταστάσεων έχει ήδη ξεκινήσει και, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, σε περίπου δέκα κατοικίες οι παρεμβάσεις έχουν ολοκληρωθεί. Στην αρχική φάση υπήρξαν καθυστερήσεις λόγω της δυσκολίας εξεύρεσης συνεργείων μέσα στο καλοκαίρι, ωστόσο πλέον υπάρχει μεγαλύτερη διαθεσιμότητα ώστε οι εργασίες να συνεχιστούν.
Πρόσθετη δυσκολία δημιουργεί το γεγονός ότι στην περιοχή υπάρχουν κτίρια διαφορετικών εποχών, ορισμένα από τα οποία χρονολογούνται ακόμη και από τις δεκαετίες του 1920 και του 1930. Συνεπώς, κάθε ακίνητο πρέπει να εξετάζεται ξεχωριστά, ώστε να διαχωρίζονται οι προϋπάρχουσες φθορές από εκείνες που ενδεχομένως συνδέονται με τις εργασίες της Γραμμής 4.
Έτσι, οι επόμενες εβδομάδες αναμένεται να είναι καθοριστικές για το μέτωπο της Κυψέλης. Το πρώτο ζητούμενο είναι να υπάρξει τεχνική βεβαιότητα ότι ο μετροπόντικας μπορεί να συνεχίσει την πορεία του με ασφάλεια. Το δεύτερο είναι να ολοκληρωθεί η αποτίμηση των επιπτώσεων, να δοθούν στους κατοίκους οι απαντήσεις που ζητούν και να προχωρήσουν οι απαιτούμενες αποκαταστάσεις. Η επανεκκίνηση της διάνοιξης και η αντιμετώπιση των προβλημάτων στα κτίρια μπορούν να κινηθούν παράλληλα, όμως και οι δύο διαδικασίες θα πρέπει να στηριχθούν σε πλήρη τεχνική τεκμηρίωση και σαφείς εγγυήσεις ασφάλειας.
Οι εκκρεμότητες σε Πανεπιστημιούπολη, Γουδή και Εξάρχεια
Η εικόνα της Γραμμής 4 παραμένει σύνθετη και σε άλλα εργοτάξια. Στην Πανεπιστημιούπολη η ανάδοχος κοινοπραξία έχει υποβάλει από τον Μάρτιο τη μελέτη αντιστήριξης και αναμένει την έγκρισή της από την Ελληνικό Μετρό. Χωρίς αυτήν δεν μπορεί να αναπτυχθεί η κύρια εκσκαφή και να δημιουργηθεί το υπόγειο «κουτί» του σταθμού.
Αντίστοιχη εκκρεμότητα καταγράφεται στο Γουδή, όπου επίσης παραμένει ανοιχτή η διαδικασία της μελέτης αντιστήριξης και το εργοτάξιο δεν έχει αναπτυχθεί στον βαθμό που προβλέπει ο σχεδιασμός. Στα Εξάρχεια το ζήτημα είναι διαφορετικό. Υπάρχει πλέον η απόφαση που αφορά την περίφραξη του εργοταξίου και την τήρηση απόστασης 3,5 μέτρων από τα κτίρια στην πλευρά της Θεμιστοκλέους, ωστόσο αναμένεται ακόμη η απαιτούμενη εντολή της Ελληνικό Μετρό προς τον ανάδοχο για να περάσει το έργο στο επόμενο στάδιο. Στον αντίποδα, στα Δικαστήρια, την Ακαδημία, την Καισαριανή, τα Ιλίσια και τον Ζωγράφο πραγματοποιούνται εκσκαφές για τη διαμόρφωση των υπόγειων χώρων των σταθμών.
Ένα έργο 1,8 δισ. ευρώ με ορίζοντα το 2032
Η Γραμμή 4 αποτελεί το μεγαλύτερο αμιγώς δημόσιο έργο που βρίσκεται σήμερα σε κατασκευή στη χώρα, με προϋπολογισμό που μαζί με τον ΦΠΑ αγγίζει τα 1,8 δισ. ευρώ. Η χρηματοδότησή της ξεκίνησε από το ΕΣΠΑ 2014-2020 και συνεχίζεται από το ΕΣΠΑ 2021-2027. Η νέα γραμμή θα διαθέτει αυτόματη λειτουργία, θύρες ασφαλείας στις αποβάθρες και συρμούς χωρίς οδηγό, ενώ σύμφωνα με τις μελέτες θα μπορεί να εξυπηρετεί έως 340.000 επιβάτες ημερησίως, με δυνατότητα δρομολογίων ανά 90 δευτερόλεπτα στις ώρες αιχμής.
Το αρχικό χρονοδιάγραμμα, πάντως, έχει ήδη ανατραπεί. Η διοίκηση της ΑΒΑΞ έχει υποστηρίξει ότι έχουν χαθεί περίπου τρία χρόνια, αποδίδοντας τις καθυστερήσεις κυρίως σε εκκρεμότητες με χώρους εργασίας, απαλλοτριώσεις και άλλες υποχρεώσεις του κυρίου του έργου. Η κατασκευαστική πλευρά υποστηρίζει ότι οι συγκεκριμένες εκκρεμότητες θα έπρεπε να είχαν αντιμετωπιστεί πριν από την έναρξη των εργασιών. Με τον χρονικό ορίζοντα να έχει πλέον μετακινηθεί προς το 2032, το μεγάλο στοίχημα είναι να κλείσουν όσο το δυνατόν γρηγορότερα τα ανοιχτά μέτωπα. Και σε αυτή την εξίσωση ο Ευαγγελισμός αποτελεί ίσως τον σημαντικότερο κρίκο. Η διαφαινόμενη σύγκλιση γύρω από μια νέα χωροθέτηση δημιουργεί για πρώτη φορά μετά από καιρό ελπίδες ότι ο γόρδιος δεσμός μπορεί να λυθεί. Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι η συμφωνία αυτή να μετατραπεί σε μια νέα μελέτη που θα εξασφαλίσει τις απαιτούμενες εγκρίσεις και θα επιτρέψει στο μοναδικό μέχρι σήμερα «παγωμένο» εργοτάξιο της Γραμμής 4 να περάσει επιτέλους στην κατασκευαστική φάση.
