Σε κρίσιμη φάση εισέρχεται η κατασκευή της Γραμμής 4 του Μετρό της Αθήνας, που υλοποιείται από την κοινοπραξία ΑΒΑΞ – GHELLA – ALSTOM, με την εικόνα κατά μήκος της χάραξης να παραμένει ανομοιογενής. Σε αρκετά μέτωπα οι εργασίες έχουν προχωρήσει σημαντικά, με τις εκσκαφές να βρίσκονται σε εξέλιξη και τα εργοτάξια σε πλήρη ανάπτυξη, την ώρα όμως που σε ορισμένους κομβικούς σταθμούς εξακολουθούν να υπάρχουν εκκρεμότητες που δεν επιτρέπουν στο έργο να κινηθεί με τον ίδιο ρυθμό σε όλο το μήκος του.
Οι μεγαλύτερες δυσκολίες εντοπίζονται αυτή την περίοδο σε Ευαγγελισμό, Πανεπιστημιούπολη, Γουδή, Εξάρχεια και Κυψέλη, χωρίς ωστόσο οι αιτίες να είναι κοινές σε όλες τις περιπτώσεις. Ανάλογα με τον σταθμό, παραμένουν ανοιχτά ζητήματα που συνδέονται με μελέτες, απαιτούμενες εγκρίσεις, τεχνικές εκκρεμότητες αλλά και τη διαθεσιμότητα των χώρων στους οποίους πρέπει να αναπτυχθούν οι εργασίες. Έτσι, ενώ σε ορισμένα σημεία η κατασκευή έχει αποκτήσει πλέον έντονο ρυθμό, σε άλλα η πλήρης ανάπτυξη των εργοταξίων εξακολουθεί να εξαρτάται από την επίλυση αυτών των ζητημάτων.
Η κατάσταση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα υπό το πρίσμα του συνολικού χρονοδιαγράμματος της νέας γραμμής. Η διοίκηση της ΑΒΑΞ, κατά την πρόσφατη Γενική Συνέλευση του ομίλου, ανέφερε ότι το έργο έχει ήδη επιβαρυνθεί με καθυστέρηση περίπου τριών ετών, την οποία απέδωσε σε εκκρεμότητες που συνδέονται, μεταξύ άλλων, με την παράδοση και εξασφάλιση χώρων εργασίας και τις απαλλοτριώσεις. Παρά τις καθυστερήσεις που έχουν συσσωρευτεί, ο στόχος που εξακολουθεί να τίθεται είναι η ολοκλήρωση της Γραμμής 4 το 2032.
Ευαγγελισμός: Αναζητείται νέα λύση για τον σταθμό
Το μεγαλύτερο ίσως ανοιχτό μέτωπο βρίσκεται στον Ευαγγελισμό, όπου το πρόβλημα έχει πλέον ξεπεράσει το επίπεδο μιας απλής καθυστέρησης κάποιας τεχνικής μελέτης. Η Ελληνικό Μετρό βρίσκεται σε διαδικασία αναζήτησης εναλλακτικών λύσεων για τη χωροθέτηση της εισόδου του σταθμού και των εργοταξιακών εγκαταστάσεων, μετά τη μη έγκριση από το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας της Τεχνικής Περιβαλλοντικής Μελέτης (ΤΕΠΕΜ).
Η μελέτη αφορούσε, μεταξύ άλλων, τη χωροθέτηση του προσωρινού εργοταξίου στο Πάρκο Ριζάρη. Η αρμόδια Διεύθυνση Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης του ΥΠΕΝ έκρινε ότι δεν τεκμηριωνόταν επαρκώς γιατί η συγκεκριμένη επιλογή αποτελούσε τη βέλτιστη δυνατή λύση.
Σύμφωνα με το σκεπτικό, δεν είχε παρουσιαστεί επαρκής διερεύνηση εναλλακτικών σεναρίων ούτε συγκριτική αξιολόγηση διαφορετικών επιλογών, ώστε να αποδεικνύεται ότι η προτεινόμενη χωροθέτηση περιορίζει στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Για τον λόγο αυτό η ΤΕΠΕΜ δεν εγκρίθηκε και ο φάκελος επέστρεψε στην Ελληνικό Μετρό προκειμένου να αναζητηθούν εναλλακτικές.
Στην απόφαση είχαν προηγηθεί μια σειρά αρνητικών γνωμοδοτήσεων. Το Δημοτικό Συμβούλιο Αθηναίων είχε ταχθεί ομόφωνα κατά της προτεινόμενης λύσης, θεωρώντας ότι επιβαρύνεται υπέρμετρα το Πάρκο Ριζάρη και ότι δεν αποδεικνύεται πως έχουν εξαντληθεί οι εναλλακτικές δυνατότητες.
Παρατηρήσεις είχαν διατυπωθεί και από τη Διεύθυνση Δασών Αθηνών, η οποία είχε εστιάσει στην απομάκρυνση σημαντικού αριθμού δέντρων και στην ανάγκη πληρέστερης εξέτασης διαφορετικών σεναρίων. Κατά της μελέτης είχαν υποβληθεί επίσης ενστάσεις από τον Νικόλα Πατέρα και το κοινωφελές ίδρυμα «Νικόλας Δ. Πατέρας».
Η Ελληνικό Μετρό εξετάζει πλέον νέες επιλογές, χωρίς να έχει γίνει γνωστό εάν η διαδικασία θα καταλήξει σε αλλαγή της θέσης της εισόδου ή των εργοταξιακών εγκαταστάσεων. Το επόμενο κρίσιμο βήμα θα είναι η κατάθεση νέας ή ουσιαστικά αναθεωρημένης ΤΕΠΕΜ. Μέχρι τότε, ο Ευαγγελισμός παραμένει το μοναδικό σημείο της Γραμμής 4 όπου δεν έχουν ξεκινήσει ούτε οι πρόδρομες εργασίες.
Πανεπιστημιούπολη: Η μελέτη έχει υποβληθεί από τον Μάρτιο
Πιο ξεκάθαρη είναι η αιτία της καθυστέρησης στην Πανεπιστημιούπολη. Εδώ δεν υπάρχει ζήτημα αλλαγής της χωροθέτησης του σταθμού, αλλά μια τεχνική εκκρεμότητα που κρατά πίσω την έναρξη της επόμενης κατασκευαστικής φάσης. Σύμφωνα με πληροφορίες, η ανάδοχος κοινοπραξία έχει υποβάλει από τον Μάρτιο τη μελέτη αντιστήριξης, ωστόσο αναμένεται η έγκρισή της από την Ελληνικό Μετρό. Μέχρι να δοθεί το σχετικό «πράσινο φως», η κύρια εκσκαφή του σταθμού δεν μπορεί να αναπτυχθεί. Η αντιστήριξη αποτελεί κρίσιμο στάδιο για ένα τόσο βαθύ υπόγειο έργο, καθώς καθορίζει με ποιον τρόπο θα συγκρατηθεί το έδαφος γύρω από το εργοτάξιο κατά τη διάρκεια της εκσκαφής. Αφού διαμορφωθεί και ασφαλιστεί η περίμετρος, μπορεί στη συνέχεια να αρχίσει η σταδιακή αφαίρεση των χωμάτων στο εσωτερικό και να δημιουργηθεί το λεγόμενο «κουτί» του σταθμού. Στην πράξη, λοιπόν, η κατασκευαστική πλευρά αναμένει την ολοκλήρωση της διαδικασίας ελέγχου και έγκρισης, ώστε να μπορέσει να αναπτύξει το επόμενο μέτωπο εργασιών.
Τι συμβαίνει στο Γουδή
Ανάλογη εκκρεμότητα υπάρχει στοΓουδή, τον τελευταίο σταθμό του πρώτου υπό κατασκευή τμήματος. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, ούτε στο συγκεκριμένο μέτωπο έχει καταγραφεί η αναμενόμενη πρόοδος, καθώς παραμένει ανοιχτή η διαδικασία που αφορά τη μελέτη αντιστήριξης. Ως αποτέλεσμα, το εργοτάξιο δεν έχει μπορέσει ακόμη να αναπτυχθεί στον βαθμό που προβλέπει ο σχεδιασμός. Πρόκειται για έναν ιδιαίτερα σημαντικό σταθμό, καθώς αποτελεί το ανατολικό άκρο του τμήματος Άλσος Βεΐκου – Γουδή και συνδέεται με τη συνολική λειτουργική ανάπτυξη της νέας γραμμής.
Εξάρχεια: Υπάρχει η απόφαση, αναμένεται η εντολή για να προχωρήσει το έργο
Διαφορετικής φύσης είναι το ζήτημα στα Εξάρχεια. Η τελευταία εξέλιξη συνδέεται με την απόφαση που αφορά την περίφραξη του εργοταξίου και την τήρηση απόστασης 3,5 μέτρων από τα κτίρια από την πλευρά της Θεμιστοκλέους. Με βάση αυτή την εξέλιξη υπάρχει θεωρητικά η δυνατότητα να προχωρήσουν οι εργασίες, ωστόσο δεν έχει δοθεί ακόμη στον ανάδοχο, από την Ελληνικό Μετρό, η απαιτούμενη εντολή για το επόμενο στάδιο.
Κυψέλη: Η τεχνική διερεύνηση για τις ρωγμές και τις καθιζήσεις
Πιο σύνθετη είναι η κατάσταση στην Κυψέλη, όπου τα ζητήματα εμφανίστηκαν ενώ οι εργασίες βρίσκονταν ήδη σε εξέλιξη. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, σε τμήμα μήκους περίπου 100 μέτρων συναντήθηκαν κατά τόπους εδαφικές συνθήκες διαφορετικές από εκείνες που αναμένονταν. Το πρόβλημα δεν εμφανίζεται σε ολόκληρο το συγκεκριμένο μήκος, ωστόσο τοπικά έχουν καταγραφεί καθιζήσεις και ρωγμές, με αποτέλεσμα να απαιτηθεί πρόσθετη τεχνική διερεύνηση.
Το θέμα έχει προκαλέσει κινητοποίηση των κατοίκων και ιδιοκτητών ακινήτων της περιοχής. Στις 22 Ιουλίου 2026 πραγματοποιήθηκε συνάντηση με τη συμμετοχή εκπροσώπων του υπουργείου, της Ελληνικό Μετρό και της κοινοπραξίας ΑΒΑΞ. Σύμφωνα με την Πρωτοβουλία Κατοίκων Κυψέλης, συμφωνήθηκε να παραδοθούν τα αναγκαία τεχνικά δεδομένα ώστε να διερευνηθεί η κατάσταση από πραγματογνώμονες του ΤΕΕ, αλλά και από εμπειρογνώμονες που έχουν οριστεί για την πλευρά των κατοίκων με τη συνδρομή του Δήμου.
Τα στοιχεία που έχουν ζητηθεί είναι ιδιαίτερα αναλυτικά. Περιλαμβάνουν το ημερολόγιο του έργου, δομοστατικά και τοπογραφικά στοιχεία, αλλά και τις μετρήσεις και καταγραφές που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διέλευση του TBM από την περιοχή. Ζητούνται επίσης δεδομένα για καθιζήσεις, μετακινήσεις, παραμορφώσεις και άλλες μεταβολές που έχουν καταγραφεί στα κτίρια.
Σύμφωνα με τους κατοίκους, έχουν πραγματοποιηθεί ορισμένες αυτοψίες από μηχανικούς του ΤΕΕ, ωστόσο τα σχετικά πορίσματα εξακολουθούν να εκκρεμούν. Για τον λόγο αυτό ζητούν πλέον συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την ολοκλήρωση της τεχνικής διερεύνησης και σαφείς απαντήσεις για τα στοιχεία που έχουν ήδη παραδοθεί στους πραγματογνώμονες.
Οι σταθμοί που προχωρούν με εκσκαφές
Στον αντίποδα, υπάρχουν αρκετά εργοτάξια όπου η εικόνα είναι σαφώς πιο προχωρημένη. Σύμφωνα με πληροφορίες, Δικαστήρια, Ακαδημία, Καισαριανή, Ιλίσια και Ζωγράφου βρίσκονται μεταξύ των σταθμών όπου πραγματοποιούνται αυτή την περίοδο εκσκαφές για τη διαμόρφωση των υπόγειων χώρων.
Η διαδικασία κατασκευής ενός σταθμού περιλαμβάνει αρχικά τη διαμόρφωση και αντιστήριξη της περιμέτρου και στη συνέχεια την εκσκαφή στο εσωτερικό. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται σταδιακά το μεγάλο υπόγειο «κουτί» μέσα στο οποίο θα κατασκευαστούν οι αποβάθρες, οι χώροι κυκλοφορίας των επιβατών, οι προσβάσεις και οι τεχνικές εγκαταστάσεις.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτούν όσα ανέφερε πρόσφατα η διοίκηση της ΑΒΑΞ για την πορεία του έργου. Κατά τη Γενική Συνέλευση της εταιρείας, ο διευθύνων σύμβουλος της ΑΒΑΞ, Κωνσταντίνος Μιτζάλης, αναφέρθηκε στις δυσκολίες που αντιμετώπισε η Γραμμή 4 ήδη από τα πρώτα στάδια της κατασκευής. Σύμφωνα με τη διοίκηση, έχουν χαθεί περίπου τρία χρόνια, με τις καθυστερήσεις να αποδίδονται κυρίως σε εκκρεμότητες που αφορούσαν χώρους εργασίας, απαλλοτριώσεις και άλλες υποχρεώσεις του κυρίου του έργου.
Η θέση που διατύπωσε η κατασκευαστική πλευρά είναι ότι τα συγκεκριμένα ζητήματα θα έπρεπε να έχουν αντιμετωπιστεί πριν από την έναρξη των εργασιών. Στο ίδιο πλαίσιο, η διοίκηση της ΑΒΑΞ υποστήριξε ότι η παράταση που έχει δοθεί στη σύμβαση οφείλεται στις συγκεκριμένες καθυστερήσεις και όχι σε υπαιτιότητα του αναδόχου.
Πρόκειται για μια τοποθέτηση με ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία εξακολουθούν να υπάρχουν σταθμοί όπου οι εργασίες εξαρτώνται από μελέτες και εγκρίσεις, την ώρα που η ανάδοχος κοινοπραξία επιδιώκει να αναπτύξει περισσότερα κατασκευαστικά μέτωπα.
Το DAB και το ζήτημα των πιθανών αποζημιώσεων
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε από τη διοίκηση της ΑΒΑΞ και στην ένταξη της σύμβασης στη διαδικασία Dispute Adjudication Board (DAB), εξέλιξη που χαρακτηρίστηκε θετική.
Ο συγκεκριμένος μηχανισμός δίνει τη δυνατότητα οι διαφορές που ανακύπτουν κατά την εκτέλεση της σύμβασης να εξετάζονται και να επιλύονται ταχύτερα, χωρίς να απαιτείται να οδηγείται κάθε διαφωνία σε μακροχρόνιες δικαστικές διαδικασίες. Σε ένα έργο του μεγέθους και της πολυπλοκότητας της Γραμμής 4, όπου οι καθυστερήσεις, οι μεταβολές στον προγραμματισμό και οι πρόσθετες απαιτήσεις μπορούν να δημιουργήσουν διαφωνίες μεταξύ των συμβαλλόμενων πλευρών, η λειτουργία ενός τέτοιου μηχανισμού αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Την ίδια στιγμή, η διοίκηση της ΑΒΑΞ δεν θέλησε να ανοίξει τα χαρτιά της σχετικά με ενδεχόμενες μελλοντικές αποζημιώσεις που θα μπορούσαν να συνδέονται με τις καθυστερήσεις του έργου. Το ζήτημα παραμένει επομένως ανοιχτό, χωρίς να έχει υπάρξει συγκεκριμένη τοποθέτηση ως προς πιθανές οικονομικές απαιτήσεις.
