Νέα δεδομένα για τις συμβάσεις παραχώρησης των αυτοκινητοδρόμων δημιουργεί η ηλεκτροκίνηση, καθώς οι επενδύσεις άνω των 600 εκατ. ευρώ που απαιτούνται για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση ανοίγουν τη συζήτηση για το ποιος θα αναλάβει το πρόσθετο κόστος. Με την αύξηση των διοδίων να απορρίπτεται από την πλευρά της Hellastron, στο τραπέζι μπαίνει ως ένα από τα πιθανά εργαλεία η επέκταση της διάρκειας των παραχωρήσεων, ώστε οι νέες επενδύσεις να μπορούν να αποσβεστούν σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα.
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς πολλές από τις υποχρεώσεις που καλούνται σήμερα να αναλάβουν οι αυτοκινητόδρομοι δεν υπήρχαν με τη σημερινή τους μορφή όταν σχεδιάστηκαν οι υφιστάμενες συμβάσεις. Η ανάπτυξη ενός πυκνότερου και ισχυρότερου δικτύου φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων, οι υποδομές για βαρέα οχήματα και υδρογόνο, αλλά και η ψηφιακή αναβάθμιση των δρόμων δημιουργούν έναν νέο επενδυτικό λογαριασμό, ο οποίος πρέπει να χρηματοδοτηθεί μέσα σε σχετικά περιορισμένο χρονικό διάστημα.
Σύμφωνα με όσα δήλωσε ο Μάνος Βράιλας, τέως πρόεδρος της Hellastron, στο 9ο Συνέδριο Υποδομών και Μεταφορών – ITC 2026, μόνο για τις υποδομές εναλλακτικών καυσίμων εκτιμάται ότι θα απαιτηθούν περισσότερα από 300 εκατ. ευρώ μέσα στα επόμενα τέσσερα έως πέντε χρόνια. «Είναι πλέον αναγκαίο να γίνουν νέες επενδύσεις από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς. Από μελέτη που έχουμε κάνει, προκύπτει ότι τα επόμενα 4 με 5 χρόνια θα απαιτηθούν πάνω από 300 εκατ. ευρώ για υποδομές εναλλακτικών καυσίμων, χρήματα που πρέπει να βρεθούν», ανέφερε.
Ο λογαριασμός, ωστόσο, δεν σταματά εκεί. Εάν προστεθούν οι επενδύσεις που απαιτούνται για την ψηφιακή μετάβαση των αυτοκινητοδρόμων, το συνολικό ύψος των αναγκαίων κεφαλαίων ξεπερνά τα 600 εκατ. ευρώ σε ορίζοντα πέντε έως δέκα ετών. Σε αυτές περιλαμβάνονται συστήματα επικοινωνίας μεταξύ δρόμου και οχήματος, η αναβάθμιση των κέντρων διαχείρισης κυκλοφορίας με κάμερες και αισθητήρες, αλλά και νέες εφαρμογές αυτοματοποιημένης μετακίνησης, όπως η κίνηση φορτηγών σε οργανωμένες φάλαγγες.
Ποιος θα πληρώσει τα 600 εκατ. ευρώ
Εδώ ακριβώς αρχίζει η συζήτηση για τις συμβάσεις παραχώρησης. Οι νέες ευρωπαϊκές απαιτήσεις δημιουργούν πρόσθετες επενδυτικές ανάγκες στους αυτοκινητοδρόμους και, επομένως, πρέπει να βρεθεί ο τρόπος με τον οποίο αυτές θα χρηματοδοτηθούν χωρίς να ανατραπεί η οικονομική ισορροπία των συμβάσεων. Από την πλευρά της Hellastron η αύξηση των διοδίων δεν προκρίνεται ως απάντηση. Αντίθετα, ένα από τα ενδεχόμενα που μπορεί να εξεταστεί είναι η επέκταση της διάρκειας των παραχωρήσεων. Στην πράξη, μια μεγαλύτερη διάρκεια θα μπορούσε να δώσει στους παραχωρησιούχους περισσότερο χρόνο για να αποσβέσουν τα πρόσθετα κεφάλαια που θα απαιτηθούν για τις νέες υποδομές. Πρόκειται, πάντως, για σενάριο και όχι για ειλημμένη απόφαση. Το ζήτημα που τίθεται είναι πώς θα επιμεριστεί ένας νέος επενδυτικός λογαριασμός, ο οποίος προκύπτει από τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση και έρχεται να προστεθεί στις ήδη μεγάλες δαπάνες λειτουργίας, συντήρησης και αναβάθμισης των οδικών αξόνων.
Πάνω από 300 εκατ. μόνο για τα εναλλακτικά καύσιμα
Το μεγαλύτερο και πιο άμεσο μέτωπο αφορά την ηλεκτροκίνηση. Οι ελληνικοί αυτοκινητόδρομοι είχαν κινηθεί από νωρίς στην ανάπτυξη υποδομών φόρτισης, εγκαθιστώντας τους πρώτους σταθμούς με ίδια κεφάλαια. Έκτοτε, όμως, οι απαιτήσεις έχουν αλλάξει σημαντικά, καθώς η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και το νέο κανονιστικό πλαίσιο ανεβάζουν αισθητά τον πήχη. Στο δίκτυο των αυτοκινητοδρόμων λειτουργούν περισσότεροι από 50 σταθμοί φόρτισης, με τη μέση απόσταση μεταξύ τους να μην ξεπερνά τα 60 χιλιόμετρα. Τον Σεπτέμβριο του 2024 λειτουργούσαν, σύμφωνα με στοιχεία που είχε παρουσιάσει ο αντιπρόεδρος της Hellastron Δημήτρης Γκατσώνης, 79 φορτιστές σε 48 σημεία, κυρίως στους Σταθμούς Εξυπηρέτησης Αυτοκινητιστών.
Ο σχεδιασμός προέβλεπε τότε την αύξησή τους σε 101 φορτιστές σε 51 σημεία έως το τέλος του έτους, με τους 60 να διαθέτουν ισχύ άνω των 100 kW. Όλοι οι φορτιστές στους αυτοκινητοδρόμους είναι συνεχούς ρεύματος και επιτρέπουν συνολικά την ταυτόχρονη φόρτιση περισσότερων από 200 αυτοκινήτων. Η σημερινή υποδομή, ωστόσο, απέχει από όσα θα απαιτηθούν τα επόμενα χρόνια, ιδιαίτερα καθώς αυξάνονται τόσο ο αριθμός όσο και η ισχύς των φορτιστών.
Η αγορά ηλεκτρικών αυτοκινήτων παραμένει ακόμη μικρή
Η επένδυση πρέπει μάλιστα να προηγηθεί της ζήτησης. Σύμφωνα με στοιχεία που είχε παρουσιάσει ο κ. Βράιλας, στην Ελλάδα κυκλοφορούσαν περίπου 25.000 αμιγώς ηλεκτρικά και 32.000 επαναφορτιζόμενα υβριδικά αυτοκίνητα, σε έναν συνολικό στόλο περίπου 5,5 εκατομμυρίων οχημάτων. Τα ΙΧ φυσικού αερίου ανέρχονταν σε μόλις 7.000. Την ίδια στιγμή, η ανάπτυξη των σημείων φόρτισης σε εθνικό επίπεδο υπήρξε ταχύτατη. Από μόλις 70 σημεία το 2019, η χώρα έφθασε στις αρχές του 2025 περίπου τα 6.700, με στόχο τα 10.000 έως το 2026. Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν εξαντλείται στην εγκατάσταση ενός φορτιστή. Οι υποδομές υψηλής ισχύος απαιτούν επάρκεια ηλεκτρικού δικτύου, νέες συνδέσεις και, σε αρκετές περιπτώσεις, υποσταθμούς και συστήματα αποθήκευσης ενέργειας. Η απουσία των κατάλληλων υποδομών, σύμφωνα με τον κ. Βράιλα, αυξάνει τελικά και το κόστος της φόρτισης.
Η πίεση του 2030
Το χρονικό περιθώριο γίνεται ακόμη στενότερο λόγω του ευρωπαϊκού Κανονισμού για τις Υποδομές Εναλλακτικών Καυσίμων, του AFIR, ο οποίος εγκρίθηκε στις 18 Απριλίου 2023 και εφαρμόζεται από τις 13 Απριλίου 2024. Το νέο πλαίσιο προβλέπει ότι από το 2025 πρέπει να υπάρχουν σταθμοί ταχείας φόρτισης τουλάχιστον 150 kW ανά 60 χιλιόμετρα κατά μήκος του Διευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών. Παράλληλα, οι εγκαταστάσεις πρέπει να διαθέτουν συνολική ισχύ τουλάχιστον 400 kW από το 2025 και 600 kW από το 2027.
Ακόμη μεγαλύτερες είναι οι απαιτήσεις για τα βαρέα οχήματα. Προβλέπονται φορτιστές ελάχιστης ισχύος 350 kW ανά 60 χιλιόμετρα στο κεντρικό δίκτυο και ανά 100 χιλιόμετρα στο εκτεταμένο. Στην εξίσωση μπαίνει και το υδρογόνο. Από το 2030 θα πρέπει να λειτουργούν σταθμοί ανεφοδιασμού στους αστικούς κόμβους και ανά 200 χιλιόμετρα στο κεντρικό δίκτυο. Η απόσταση που πρέπει να καλυφθεί είναι μεγάλη, καθώς, όπως είχε επισημάνει ο κ. Βράιλας, σήμερα δεν λειτουργεί πρατήριο υδρογόνου στο δίκτυο των αυτοκινητοδρόμων.
Οι δρόμοι γίνονται και ψηφιακοί
Η δεύτερη μεγάλη κατηγορία επενδύσεων αφορά την ψηφιακή μετάβαση. Οι αυτοκινητόδρομοι θα πρέπει σταδιακά να αποκτήσουν τη δυνατότητα να επικοινωνούν με τα οχήματα και να διαχειρίζονται πολύ μεγαλύτερο όγκο δεδομένων σε πραγματικό χρόνο. Αυτό σημαίνει περισσότερους αισθητήρες και κάμερες, αναβαθμισμένα κέντρα διαχείρισης κυκλοφορίας και συστήματα επικοινωνίας μεταξύ της οδικής υποδομής και του οχήματος. Παράλληλα, ανοίγει ο δρόμος για εφαρμογές αυτοματοποιημένης οδήγησης, μεταξύ των οποίων η οργανωμένη κίνηση φορτηγών σε φάλαγγες. Μαζί με τις υποδομές εναλλακτικών καυσίμων, οι παρεμβάσεις αυτές ανεβάζουν πάνω από τα 600 εκατ. ευρώ τις πρόσθετες επενδυτικές ανάγκες των επόμενων πέντε έως δέκα ετών.
Δίκτυο 2.267 χιλιομέτρων
Το μέγεθος της πρόκλησης γίνεται σαφέστερο από την έκταση του δικτύου. Οι οδικοί άξονες που εκπροσωπούνται στη Hellastron φθάνουν πλέον συνολικά τα 2.267 χιλιόμετρα. Στα μέλη της περιλαμβάνονται η Αττική Οδός, η Γέφυρα, η Εγνατία Οδός, η Νέα Οδός, ο Μορέας, ο Αυτοκινητόδρομος Αιγαίου, η Ολυμπία Οδός και η Κεντρική Οδός. Συνολικά απασχολούν περίπου 5.400 εργαζομένους σε μόνιμες θέσεις, σε 24ωρη βάση και 365 ημέρες τον χρόνο, ενώ πραγματοποιούν επενδύσεις άνω των 375 εκατ. ευρώ ετησίως.
Η τελευταία επέκταση του δικτύου ήταν αυτή της Ολυμπίας Οδού προς τον Πύργο, μήκους περίπου 75 χιλιομέτρων. Τα 65 χιλιόμετρα από τα Καμίνια έως τον Πύργο παραδόθηκαν στην κυκλοφορία την 1η Αυγούστου 2025, ενώ στις 4 Δεκεμβρίου 2025 ακολούθησαν τα τελευταία περίπου 10 χιλιόμετρα μεταξύ Μιντιλογλίου και Καμινίων.
Μεγαλύτερος σε μήκος αυτοκινητόδρομος της χώρας είναι η Εγνατία Οδός, με 887,2 χιλιόμετρα, ενώ η μικρότερη υποδομή είναι η Γέφυρα Ρίου–Αντιρρίου, μήκους 3,5 χιλιομέτρων. Η Νέα Οδός διαχειρίζεται την Ιόνια Οδό και συνολικό δίκτυο 380 χιλιομέτρων, ενώ η Κεντρική Οδός έχει τον Ε65, συνολικού μήκους 239,1 χιλιομέτρων.
Εγνατία και ΒΟΑΚ στον νέο χάρτη των παραχωρήσεων
Η συζήτηση για τις νέες επενδυτικές υποχρεώσεις ανοίγει σε μια περίοδο κατά την οποία διευρύνεται συνολικά ο χάρτης των οδικών παραχωρήσεων της χώρας. Η Εγνατία αποτελεί τη νεότερη μεγάλη παραχώρηση. Η Νέα Εγνατία Οδός Παραχώρηση Α.Ε., με αρχικούς μετόχους τη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ και την Egis Projects, ανέλαβε τον αυτοκινητόδρομο και τους τρεις κάθετους άξονες για 35 χρόνια, έναντι εφάπαξ τιμήματος 1,275 δισ. ευρώ. Η σύμβαση συνοδεύεται από πρόγραμμα βαριάς συντήρησης και εκσυγχρονισμού ύψους 1,8 δισ. ευρώ, ενώ προβλέπει επίσης την κατασκευή 16 Σταθμών Εξυπηρέτησης Αυτοκινητιστών και 12 χώρων αναψυχής.
Στον χάρτη έρχεται να προστεθεί και ο Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης. Η παραχώρηση αφορά άξονα συνολικού μήκους 194,5 χιλιομέτρων από τα Χανιά έως το Ηράκλειο και έχει διάρκεια 35 ετών, από τα οποία έως πέντε χρόνια αφορούν την περίοδο μελετών και κατασκευής. Η αναφορά στις δύο αυτές παραχωρήσεις έχει σημασία κυρίως ως ένδειξη του μεγέθους που αποκτά πλέον το μοντέλο των παραχωρήσεων στην Ελλάδα.
Ο κρίσιμος ρόλος του Δημοσίου
Στο νέο περιβάλλον, πάντως, το βάρος δεν μπορεί να πέσει αποκλειστικά στους παραχωρησιούχους. Το Δημόσιο έχει κρίσιμο ρόλο, καθώς πρέπει να εξασφαλιστούν εγκαίρως οι απαραίτητες συνδέσεις με το ηλεκτρικό δίκτυο, οι υποσταθμοί, οι χώροι αποθήκευσης ενέργειας, αλλά και οι μελέτες και οι αδειοδοτήσεις που απαιτούνται για τις νέες εγκαταστάσεις. Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο στοίχημα ενόψει του 2030. Οι νέες υποδομές δεν μπορούν να σχεδιαστούν την τελευταία στιγμή, ιδιαίτερα όταν απαιτούν παρεμβάσεις στο ηλεκτρικό δίκτυο και σύνθετες αδειοδοτικές διαδικασίες.
Έτσι, η πράσινη μετάβαση δεν αλλάζει μόνο τον τρόπο με τον οποίο θα κινούνται τα οχήματα στους ελληνικούς αυτοκινητοδρόμους. Αλλάζει και τα οικονομικά δεδομένα πάνω στα οποία σχεδιάστηκε το μοντέλο των παραχωρήσεων. Με περισσότερα από 600 εκατ. ευρώ πρόσθετων επενδύσεων να βρίσκονται μπροστά, η συζήτηση μεταφέρεται πλέον στο πώς θα χρηματοδοτηθούν, ποιο μέρος θα αναλάβουν οι παραχωρησιούχοι και ποιο το Δημόσιο και κατά πόσο η μεγαλύτερη διάρκεια ορισμένων συμβάσεων μπορεί να αποτελέσει μέρος της λύσης χωρίς το κόστος να μεταφερθεί στα διόδια.
