Από την έναρξη της σύγκρουσης στην περιοχή, ορισμένα εμπορικά πλοία έχουν καταφέρει να εξέλθουν από τα Στενά του Ορμούζ, παρά τον αυξημένο ιρανικό έλεγχο και τις ενισχυμένες επιχειρήσεις επιτήρησης. Ανάμεσα σε διελεύσεις υψηλού ρίσκου και παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις που παραμένουν αδιαφανείς, η θαλάσσια αυτή διαδρομή έχει μετατραπεί σε πεδίο έντονης γεωπολιτικής και οικονομικής πίεσης, σύμφωνα με την Kpler, εταιρεία ανάλυσης δεδομένων για εμπορεύματα και ναυτιλία.
Στις 18 Απριλίου, το πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων «MSC Francesca», παγιδευμένο για εβδομάδες στο στενό, απενεργοποίησε τον αναμεταδότη AIS και κινήθηκε προς την έξοδο, επιχειρώντας να αποφύγει τον ιρανικό έλεγχο. Το πλοίο, σημαίας Παναμά, εντοπίστηκε τελικά από ιρανικές δυνάμεις και αναχαιτίστηκε, ενώ μέλη του Σώματος Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης επιβιβάστηκαν στο σκάφος, ολοκληρώνοντας την επιχείρηση κατάληψης.
Ανάλογη τύχη είχε και το «Epaminondas», επίσης του ομίλου MSC, το οποίο εξαφανίστηκε από τα ραντάρ κατά την προσπάθεια εξόδου από το στενό. Οι δύο αυτές περιπτώσεις αποτελούν τις πρώτες καταγεγραμμένες κατασχέσεις πλοίων μετά την επιβολή αυστηρότερων περιορισμών στην περιοχή, σηματοδοτώντας μια νέα φάση αυξημένης έντασης στη θαλάσσια ζώνη.
Παρά τα περιστατικά αυτά, εκατοντάδες πλοία έχουν επιχειρήσει να διασχίσουν το Ορμούζ, συχνά απενεργοποιώντας τα συστήματα εντοπισμού τους προκειμένου να αποφύγουν τον έλεγχο ή πιθανή αναχαίτιση. Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, περισσότερα από 120 πλοία φέρονται να διέφυγαν από την περιοχή με τον ίδιο τρόπο, ενώ ο συνολικός αριθμός διελεύσεων εκτιμάται ότι έχει ξεπεράσει τις 300 από την έναρξη της κρίσης.
Οι συμφωνίες στο «σκοτάδι» της σύγκρουσης
Η διαδικασία διέλευσης παραμένει εξαιρετικά αδιαφανής. Όπως επισημαίνουν παράγοντες του ναυτιλιακού κλάδου, δεν υπάρχει καμία επίσημη ενημέρωση για τα κριτήρια με τα οποία επιτρέπεται η διέλευση ορισμένων πλοίων, γεγονός που εντείνει την αβεβαιότητα στην περιοχή. Ορισμένες χώρες φέρονται να έχουν συνάψει άτυπες συμφωνίες με την Τεχεράνη, ενώ σε άλλες περιπτώσεις οι ναυτιλιακές εταιρείες αναγκάζονται να αναζητήσουν ανεπίσημους διαμεσολαβητές για να εξασφαλίσουν άδεια διέλευσης.
Οι διαμεσολαβητές αυτοί αποτελούν μέρος ενός άτυπου και δύσκολα ανιχνεύσιμου δικτύου, το οποίο λειτουργεί εδώ και χρόνια στο παρασκήνιο των κυρώσεων κατά του Ιράν. Ο ρόλος τους φαίνεται να έχει ενισχυθεί ακόμη περισσότερο μέσα στο κλίμα πολεμικής έντασης, καθώς η πρόσβαση στο στενό έχει γίνει πιο σύνθετη και επιλεκτική.
Στενά του Ορμούζ: Τα μυστικά τέλη διέλευσης
Σύμφωνα με αναφορές από τον ναυτιλιακό χώρο, το Ιράν έχει διαμορφώσει στην πράξη ένα άτυπο σύστημα επιβολής τελών διέλευσης, με το κόστος να φτάνει έως και τα 2 εκατομμύρια δολάρια ανά πλοίο. Οι συναλλαγές αυτές πραγματοποιούνται είτε σε μετρητά είτε μέσω κρυπτονομισμάτων, με στόχο την παράκαμψη των διεθνών κυρώσεων και την αποφυγή ιχνηλάτησης των πληρωμών.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι καπετάνιοι των πλοίων λαμβάνουν ειδικούς κωδικούς επιβεβαίωσης, τους οποίους μεταδίδουν κατά τη διέλευση για να αποφύγουν έλεγχο ή αναχαίτιση από τις ιρανικές δυνάμεις. Η διαδικασία αυτή φαίνεται να συνδέεται με συγκεκριμένες ζώνες ελέγχου κοντά σε στρατηγικά σημεία του στενού, όπου η παρουσία του Ιρανικού Σώματος Φρουρών είναι ιδιαίτερα ισχυρή.
Ο κίνδυνος παράτασης της σύγκρουσης
Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός εκτιμά ότι εκατοντάδες πλοία παραμένουν εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο, περιμένοντας ευκαιρία ασφαλούς διέλευσης. Το ρίσκο παραμένει πολλαπλό: πιθανές επιθέσεις, η παρουσία ναρκών σε ιστορικά ευαίσθητες θαλάσσιες ζώνες και οι αυστηροί έλεγχοι καθιστούν τη διέλευση εξαιρετικά επικίνδυνη.
Παρά τα πιθανά οικονομικά οφέλη, πολλοί πλοιοκτήτες επιλέγουν να καθυστερήσουν τα ταξίδια τους, φοβούμενοι μεγαλύτερες απώλειες σε περίπτωση εμπλοκής ή κατάσχεσης. Η συνεχιζόμενη αβεβαιότητα στην περιοχή αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο παρατεταμένης παράλυσης της ναυτιλιακής κίνησης, εάν δεν υπάρξει διπλωματική αποκλιμάκωση μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών.
Σε ένα περιβάλλον όπου η πληροφορία είναι περιορισμένη και οι κανόνες διαρκώς μεταβαλλόμενοι, το Στενό του Ορμούζ αναδεικνύεται σε ένα από τα πιο κρίσιμα και απρόβλεπτα σημεία της παγκόσμιας ναυτιλίας.
