Στην προετοιμασία ενός σχεδίου για την ασφαλή έξοδο περίπου 500 πλοίων και 20.000 ναυτικών από τον Περσικό Κόλπο προχωράει ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO), μετά τις τελευταίες διπλωματικές εξελίξεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν. Η προσωρινή συμφωνία αποκλιμάκωσης που επετεύχθη μεταξύ των δύο πλευρών δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την έναρξη μιας σύνθετης επιχείρησης που αναμένεται να επηρεάσει σημαντικό τμήμα της παγκόσμιας εμπορικής ναυτιλίας.
Η εξέλιξη έρχεται έπειτα από μια περίοδο κατά την οποία η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ βρέθηκε αντιμέτωπη με πρωτοφανείς προκλήσεις, καθώς οι στρατιωτικές επιχειρήσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, αλλά και οι απειλές κατά εμπορικών πλοίων, οδήγησαν δεκάδες πλοιοκτήτες και διαχειρίστριες εταιρείες στην αναστολή διελεύσεων ή στην παραμονή πλοίων σε ασφαλείς περιοχές αναμονής.
Στο επίκεντρο του IMO η ασφάλεια των ναυτικών
Παρά τη σημαντική διπλωματική πρόοδο που καταγράφηκε το βράδυ της Κυριακής, ο γενικός γραμματέας του IMO, Arsenio Dominguez, εμφανίζεται ιδιαίτερα προσεκτικός ως προς τα επόμενα βήματα. Ο επικεφαλής του Οργανισμού έχει επανειλημμένα τονίσει ότι η επιστροφή στην κανονικότητα δεν μπορεί να γίνει βεβιασμένα και ότι οποιαδήποτε επιχείρηση απομάκρυνσης πλοίων θα πρέπει να βασίζεται σε σαφείς και αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας.
Σε ανακοίνωσή του, ο IMO σημείωσε ότι η εφαρμογή του σχεδίου θα απαιτήσει χρόνο, καθώς βρίσκονται σε εξέλιξη επαφές με κράτη-μέλη, αρμόδιες αρχές και φορείς της ναυτιλιακής βιομηχανίας, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η διέλευση των πλοίων θα πραγματοποιηθεί χωρίς κίνδυνο για τα πληρώματα.
Η θέση αυτή δεν είναι καινούργια. Τις τελευταίες εβδομάδες ο Dominguez είχε εκφράσει ανοιχτά τις επιφυλάξεις του για σχέδια που προέβλεπαν τη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, ακόμη και υπό στρατιωτική προστασία. Κατά τον ίδιο, οι συνθήκες που επικρατούσαν στην περιοχή δεν παρείχαν επαρκείς εγγυήσεις ότι τα εμπορικά πλοία δεν θα βρεθούν στο στόχαστρο επιθέσεων.
«Καμία εμπορική ή επιχειρησιακή σκοπιμότητα δεν μπορεί να δικαιολογήσει την έκθεση των ναυτικών σε τόσο υψηλό επίπεδο κινδύνου», είχε δηλώσει χαρακτηριστικά, στέλνοντας σαφές μήνυμα προς όλους τους εμπλεκόμενους ότι η προστασία της ανθρώπινης ζωής προηγείται οποιασδήποτε ανάγκης για την αποκατάσταση των εμπορικών ροών.
Η ναυτιλία πληρώνει το κόστος της κρίσης
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ είχε άμεσες επιπτώσεις στη διεθνή ναυτιλία, καθώς το συγκεκριμένο πέρασμα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του πλανήτη. Από εκεί διέρχεται μεγάλο μέρος των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου, γεγονός που καθιστά κάθε διαταραχή στην περιοχή ζήτημα παγκόσμιου οικονομικού ενδιαφέροντος.
Η αβεβαιότητα που επικράτησε τις τελευταίες εβδομάδες οδήγησε σε εκτίναξη των ασφαλίστρων πολεμικού κινδύνου, σε αύξηση του λειτουργικού κόστους για τους πλοιοκτήτες και σε σημαντικές καθυστερήσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες. Παράλληλα, χιλιάδες ναυτικοί βρέθηκαν εγκλωβισμένοι σε μια εξαιρετικά επικίνδυνη περιοχή, χωρίς σαφές χρονοδιάγραμμα αποχώρησης.
Το ζήτημα έλαβε ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις μετά από περιστατικά που είχαν ως αποτέλεσμα τραυματισμούς και απώλειες ανθρώπινων ζωών, εντείνοντας τις πιέσεις προς τη διεθνή κοινότητα για την εξεύρεση μιας ασφαλούς λύσης.
Τα πλάνα για την αποχώρηση 500 πλοίων
Καθοριστικό ρόλο στην επόμενη φάση αναμένεται να διαδραματίσει ο IMO, ο οποίος καλείται να συντονίσει μια εξαιρετικά σύνθετη επιχείρηση. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ναυτιλιακής βιομηχανίας, περίπου 500 πλοία αναμένεται να χρειαστεί να διέλθουν από τα Στενά του Ορμούζ προκειμένου να εγκαταλείψουν την περιοχή.
Ο γενικός γραμματέας του International Chamber of Shipping (ICS), Θωμάς Καζάκος, χαρακτήρισε τη συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν ως μια ιδιαίτερα θετική εξέλιξη για τους περίπου 20.000 ναυτικούς που έχουν βρεθεί στο επίκεντρο της κρίσης.
Όπως τόνισε, η διαδικασία εξόδου των πλοίων θα απαιτήσει στενή συνεργασία μεταξύ κυβερνήσεων, διεθνών οργανισμών, ναυτιλιακών εταιρειών και λιμενικών αρχών, ώστε να αποφευχθούν νέοι κίνδυνοι ή επιχειρησιακά προβλήματα.
«Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός έχει κρίσιμο ρόλο να διαδραματίσει, σε συνεργασία με τη βιομηχανία και τα κράτη της περιοχής, ώστε αυτή η διαδικασία να πραγματοποιηθεί με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα», σημείωσε.
Επιφυλακτικοί οι πλοιοκτήτες, παρά τη συμφωνία
Παρά τη διπλωματική πρόοδο και τις προσδοκίες για επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, αρκετές μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες εμφανίζονται απρόθυμες να επαναφέρουν άμεσα τα πλοία τους στην περιοχή.
Στελέχη της αγοράς τονίζουν ότι η υπογραφή της συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν αποτελεί μόνο το πρώτο βήμα και ότι απαιτείται σαφής εικόνα για τις συνθήκες ασφαλείας που θα επικρατήσουν τις επόμενες εβδομάδες.
Ο διευθύνων σύμβουλος της Stena Bulk, Erik Hanell, δήλωσε ότι η εταιρεία του θα τηρήσει στάση αναμονής μέχρι να αποσαφηνιστεί πώς θα εφαρμοστεί στην πράξη η συμφωνία. Η επιφυλακτικότητα της εταιρείας δεν είναι τυχαία, καθώς το δεξαμενόπλοιο Stena Imperative δέχθηκε πυραυλική επίθεση στα πρώτα στάδια της σύγκρουσης ενώ βρισκόταν αγκυροβολημένο στο Μπαχρέιν, με αποτέλεσμα τον θάνατο ενός μέλους του πληρώματος και τον σοβαρό τραυματισμό δύο ακόμη ναυτικών.
Ανάλογη στάση τηρεί και η νοτιοκορεατική HMM, η οποία εξακολουθεί να αξιολογεί τις διαδικασίες διέλευσης και τα πρωτόκολλα ασφαλείας πριν λάβει οποιαδήποτε απόφαση για επανέναρξη των δρομολογίων μέσω του Ορμούζ. Η εταιρεία είχε δει τέσσερα πλοία της να εγκλωβίζονται στην περιοχή, ενώ το νεότευκτο multipurpose vessel HMM Namu υπέστη ζημιές έπειτα από δύο πλήγματα που προκάλεσαν πυρκαγιά επί του πλοίου.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η ιαπωνική Mitsui O.S.K. Lines (MOL), η οποία ξεκαθάρισε ότι η πολιτική αποφυγής διελεύσεων από τα Στενά του Ορμούζ παραμένει σε ισχύ μέχρι να επιβεβαιωθεί ότι έχει αποκατασταθεί πλήρως η ασφάλεια. Η εταιρεία υπογράμμισε ότι οποιαδήποτε απόφαση επιστροφής θα ληφθεί σε συνεννόηση με κυβερνήσεις, ασφαλιστές και άλλους εμπλεκόμενους φορείς.
Η στάση αυτή της αγοράς δείχνει ότι, παρά τις πολιτικές εξελίξεις και την ενεργοποίηση του σχεδιασμού από τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO), η επιστροφή στην κανονικότητα δεν θεωρείται ακόμη δεδομένη. Η εμπειρία των τελευταίων εβδομάδων έχει ενισχύσει την επιφυλακτικότητα των πλοιοκτητών, οι οποίοι ζητούν απτές αποδείξεις ότι οι κίνδυνοι για τα πλοία και τα πληρώματα έχουν πράγματι εκλείψει.
Το επόμενο βήμα για τα Στενά του Ορμούζ
Παρότι η συμφωνία αποκλιμάκωσης δημιουργεί αισιοδοξία, αρκετές κρίσιμες λεπτομέρειες παραμένουν ανοιχτές. Η προσωρινή ειρηνευτική συμφωνία αναμένεται να υπογραφεί στην Ελβετία στις 19 Ιουνίου και τότε αναμένεται να αποσαφηνιστούν οι όροι υπό τους οποίους θα αποκατασταθεί πλήρως η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.
Για τη διεθνή ναυτιλία, το ζητούμενο δεν είναι μόνο η αποχώρηση των πλοίων που έχουν εγκλωβιστεί στην περιοχή, αλλά και η επιστροφή σε ένα καθεστώς πλήρους ελευθερίας της ναυσιπλοΐας. Κατά τη διάρκεια της κρίσης, μία από τις θεμελιώδεις αρχές του παγκόσμιου εμπορίου βρέθηκε ουσιαστικά σε αναστολή, με τις συνέπειες να γίνονται αισθητές σε ολόκληρη την αγορά θαλάσσιων μεταφορών.
Η προσοχή στρέφεται πλέον στις επόμενες ημέρες και στις εγγυήσεις που θα συνοδεύσουν την πολιτική συμφωνία. Μόνο τότε θα μπορέσει να ξεκινήσει η σταδιακή έξοδος των εκατοντάδων πλοίων από τον Περσικό Κόλπο, σηματοδοτώντας το τέλος μιας από τις σοβαρότερες ναυτιλιακές κρίσεις των τελευταίων ετών.
