Στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ, στις 3 Νοεμβρίου, οι δημοσκοπήσεις έδειξαν τη νίκη των Δημοκρατικών, όμως η κάλπη έδειξε πόσο μεγαλύτερη, τελικά, ήταν. Οι Δημοκρατικοί πήραν και τη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία, ενώ στην πανεθνική ψήφο για τη Βουλή το προβάδισμά τους πλησίασε τις 13 μονάδες έναντι 8 μονάδων κατά μέσο όρο που προέβλεπαν οι έρευνες. Ενδεικτικά, στο Τέξας, ο μέσος όρος του Silver Bulletin έδινε στον Δημοκρατικό Τζέιμς Ταλαρίκο προβάδισμα 3,3 μονάδων. Ο Ταλαρίκο κέρδισε την έδρα της Γερουσίας με διαφορά περίπου 12 μονάδων!
Δύο ήταν οι παράγοντες που συνέτειναν στο χάσμα των προβλέψεων και του αποτελέσματος. Ο ένας ήταν η συμμετοχή. Περίπου 124,3 εκατομμύρια Αμερικανοί ψήφισαν, με τη συμμετοχή να φτάνει στο 49,42% όσων είχαν δικαίωμα ψήφου. Προσήλθαν 12 εκατομμύρια περισσότερο ψηφοφόροι σε σχέση με τις ενδιάμεσες του 2022. Είναι το δεύτερο υψηλότερο σε ενδιάμεσες εκλογές από το 1914. Ο άλλος παράγοντας ήταν η… προθυμία των Δημοκρατικών να απαντούν στις ερωτήσεις των δημοσκόπων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να γίνουν επιφυλακτικές σταθμίσεις σε σχέση με την πραγματική προσέλευση υπέρ του Δημοκρατικού Κόμματος. Σε συνδυασμό με την αποχή μέρους των Ρεπουμπλικάνων ψηφοφόρων, οδήγησε σε «μετρημένες» προβλέψεις.
Το ζήτημα είναι αν μπορούν να εξαχθούν ενδιαφέροντα συμπεράσματα και αναγωγές για τις δικές μας εκλογές, το 2027. Μπορεί να αλλάξει η σύνθεση των προβλέψεων, την ώρα που οι δημοσκοπήσεις εμφανίζουν μια παγιωμένη δημοσκοπική κατάταξη; Οι αστάθμητοι παράγοντες είναι δύο: Ακόμη και με περιορισμένες μετακινήσεις από κόμμα σε κόμμα, το αποτέλεσμα μπορεί να αλλάξει αν αλλάξει η σύνθεση όσων θα ψηφίσουν. Στο μεταξύ οι παράμετροι των αναποφάσιστων-που καταγράφονται σε υψηλά ποσοστά-αλλά και της ενδεχόμενης αποχής ενδέχεται να αποτελούν μια ιδιότυπη γκρίζα ζώνη, που αδυνατούν να ανιχνεύσουν οι έρευνες.
Συνεπώς, εγείρονται τέσσερα ερωτήματα.
- Ποιοι θα μείνουν σπίτι και ποιοι θα επιστρέψουν στην κάλπη; Η συμμετοχή στις βουλευτικές εκλογές του Μαΐου 2023 ήταν 60,94%. Πέντε εβδομάδες αργότερα, τον Ιούνιο, έπεσε στο 53,74%. Στις ευρωεκλογές του 2024, με διαφορετικό διακύβευμα, περιορίστηκε στο 41,39%-η αποχή έσπασε κάθε ρεκόρ. Το κρίσιμο ερώτημα για το 2027 είναι πού θα συγκεντρωθεί η αποχή. Αν απογοητευμένοι ψηφοφόροι της ΝΔ μείνουν σπίτι, η φθορά της μπορεί να αποτυπωθεί στην κάλπη χωρίς η ΕΛΑΣ ή το ΠΑΣΟΚ να τους έχουν κερδίσει. Αν, πάλι, μείνουν σπίτι κυρίως όσοι έχουν απομακρυνθεί από όλα τα κόμματα, η δυσαρέσκεια που καταγράφουν οι έρευνες μπορεί να έχει μικρότερη επίδραση στο αποτέλεσμα.
- Ένα άλλο ερώτημα είναι η αβεβαιότητα συμμετοχής, ακόμη και μεταξύ όλων όσοι δηλώνουν την προτίμησή τους. Ένας πολίτης μπορεί να δηλώνει ΠΑΣΟΚ ή ΝΔ και να αμφιβάλλει αν θα πάει στο εκλογικό τμήμα. Ένας άλλος μπορεί να είναι βέβαιος ότι θα ψηφίσει και να ταλαντεύεται ανάμεσα στην ΕΛΑΣ και το ΠΑΣΟΚ. Στην πρώτη περίπτωση το ανοιχτό ερώτημα είναι η συμμετοχή. Στη δεύτερη είναι η επιλογή. Η διάκριση έχει πρακτική σημασία. Ένα κόμμα που χάνει ψηφοφόρους προς την αποχή χρειάζεται να τους δώσει λόγο να επιστρέψουν. Ένα κόμμα που διεκδικεί αναποφάσιστους με βέβαιη συμμετοχή, πρέπει να τους πείσει απέναντι στις άλλες επιλογές που εξετάζουν.
- Ποια εξέλιξη ή και ασύμμετρη απειλή μπορεί να δώσει πολιτική διέξοδο στη δυσαρέσκεια; Ξεκινώντας από την επικαιρότητα, μια κλιμάκωση της έντασης στα ελληνοτουρκικά μπορεί να αναδείξει την ικανότητα της κυβέρνησης στη διαχείριση των κρίσεων-κάτι που έχει πιστωθεί και στο παρελθόν τόσο με τη μεταναστευτική κρίση όσο κα με την πανδημία. Την ίδια ώρα όμως, η ακρίβεια και το στεγαστικό πιέζουν την κυβέρνηση, αλλά η εκλογική επίδρασή τους εξαρτάται και από το αν κάποιος αντίπαλος πείσει ότι έχει εφαρμόσιμη απάντηση. Μια υπόθεση διαφθοράς μπορεί να ενισχύσει το αίτημα λογοδοσίας. Ένα νέο κόμμα, ιδίως στα δεξιά της ΝΔ, μπορεί να αντλήσει ψήφους από υφιστάμενα κόμματα ή να κινητοποιήσει πολίτες που σκέφτονταν να απέχουν. Καθεμία από αυτές τις εξελίξεις μπορεί να αλλάξει τόσο την επιλογή κόμματος όσο και την απόφαση συμμετοχής.
- Πόσες ψήφοι θα μείνουν εκτός Βουλής; Στην τελευταία δημοσκόπηση της Interview, η ΝΔ βρίσκεται στο 29,4%, η ΕΛΑΣ στο 15,7% και το ΠΑΣΟΚ στο 14,5% στην εκτίμηση ψήφου, με αρκετά μικρότερα κόμματα κοντά στο όριο του 3%. Με τον ισχύοντα εκλογικό νόμο, αν ένα κόμμα περάσει από το 2,9% στο 3,1%, συμμετέχει στην κατανομή των εδρών. Με τα υπόλοιπα δεδομένα ίδια, αυτό δυσκολεύει την αυτοδυναμία του πρώτου ακόμη κι αν το δικό του ποσοστό μείνει σταθερό.
Συνεπώς όπως και στις ΗΠΑ, η αυξομείωση της συμμετοχής σε συνάρτηση με την αποχή μπορούν να γίνουν οι καταλύτες μιας ανατροπής των συσχετισμών, όπως καταγράφονται την τρέχουσα περίοδο από τις δημοσκοπήσεις. Ακόμη κι αν η σειρά των κομμάτων μείνει όπως τη βλέπουμε σήμερα, το ποιοι θα φτάσουν στην κάλπη και ποιοι θα περάσουν το 3% μπορούν να κρίνουν αν η επόμενη κυβέρνηση θα είναι αυτοδύναμη ή θα χρειαστεί συνεργασίες.
