Τα έξυπνα γυαλιά του Μαρκ Ζούκερμπεργκ εξελίσσονται σε ένα από τα μεγαλύτερα success stories της Meta, αλλά ταυτόχρονα μετατρέπονται σε πηγή αυξανόμενων ανησυχιών για την ιδιωτικότητα, την ασφάλεια και την κατάχρηση της τεχνολογίας.
Η Γαλλία είναι πλέον στο επίκεντρο της διεθνούς συζήτησης. Οι εισαγγελείς του Παρισιού άνοιξαν ποινική έρευνα για καταγγελίες σεξουαλικής παρενόχλησης που συνδέονται με τη χρήση έξυπνων γυαλιών για την κρυφή βιντεοσκόπηση γυναικών στον δρόμο και την ανάρτηση του υλικού στα social media.
Η αστυνομική μονάδα κυβερνοεγκλήματος, μάλιστα, δοκίμασε πρόσφατα τέτοιες συσκευές προκειμένου να κατανοήσει καλύτερα τους τρόπους με τους οποίους μπορούν να χρησιμοποιηθούν για εγκληματικές πράξεις.
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις επειδή τα γυαλιά της Meta, τα οποία κατασκευάζονται σε συνεργασία με την ΕσιλορΛουξότικα και κυκλοφορούν ως Ρέι-Μπαν Meta, κυριαρχούν στην αγορά.
Η Meta κατέχει περίπου το 76% της παγκόσμιας αγοράς, ενώ πέρυσι πούλησε περίπου 7 εκατομμύρια ζευγάρια. Η ΕσιλορΛουξότικα μιλά πλέον για «εκθετική ανάπτυξη» των πωλήσεων μέσα στο 2026.
Η κάμερα που δεν φαίνεται
Σε αντίθεση με ένα κινητό τηλέφωνο, το οποίο ο χρήστης πρέπει συνήθως να σηκώσει μπροστά από το πρόσωπό του για να φωτογραφίσει ή να τραβήξει βίντεο, τα έξυπνα γυαλιά μοιάζουν εξωτερικά με ένα συνηθισμένο ζευγάρι γυαλιών ηλίου.
Η Meta έχει ενσωματώσει μια μικρή φωτεινή ένδειξη στο πλαίσιο, η οποία υποτίθεται ότι ενημερώνει τους γύρω ότι πραγματοποιείται καταγραφή.
Τα έξυπνα γυαλιά Rayban-Meta διαθέτουν και δυνατότητα προβολής στο δεξί μέρος ως μίνι κρυφή οθόνη © Meta
Ωστόσο, οργανώσεις για τα ψηφιακά δικαιώματα υποστηρίζουν ότι το γεγονός πως ανάβει ένα φωτάκι δεν σημαίνει ότι κάποιος έχει συναινέσει να κινηματογραφηθεί ή ότι συμφωνεί να διανεμηθεί το υλικό σε χιλιάδες ανθρώπους.
Στη Γαλλία, η αρμόδια αρχή προστασίας δεδομένων CNIL έχει ήδη δεχθεί λιγότερες από δέκα καταγγελίες για χρήση έξυπνων γυαλιών στους χώρους εργασίας, ενώ ολοένα περισσότερες επιχειρήσεις την ρωτούν εάν μπορούν να απαγορεύσουν τη χρήση τους.
Από το φλερτ στη σεξουαλική παρενόχληση
Η πιο ανησυχητική χρήση αφορά την καταγραφή ανθρώπων χωρίς τη συγκατάθεσή τους.
Ρεπορτάζ και καταγγελίες σε ΗΠΑ και Ευρώπη περιγράφουν τη χρήση των γυαλιών από δημιουργούς περιεχομένου που πλησιάζουν γυναίκες σε δρόμους, πανεπιστημιουπόλεις, παραλίες, εμπορικά κέντρα και χώρους διασκέδασης, καταγράφοντας τις αντιδράσεις τους και ανεβάζοντας στη συνέχεια τα βίντεο στα social media.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, το περιεχόμενο παρουσιάζεται ως «φάρσα» ή βίντεο γνωριμιών. Άλλες περιπτώσεις όμως έχουν καταγγελθεί ως παρενόχληση ή σεξουαλικοποίηση ανθρώπων που δεν γνώριζαν ότι καταγράφονταν.
Η βρετανική κυβέρνηση έχει ήδη επισημάνει ότι η χρήση τέτοιων συσκευών για να προκαλείται φόβος ή αναστάτωση, για παρενόχληση, stalking ή σεξουαλική ικανοποίηση μπορεί να συνιστά ποινικό αδίκημα, ενώ η διανομή προσωπικού ή ερωτικού υλικού χωρίς συναίνεση μπορεί επίσης να παραβιάζει τη νομοθεσία.
Το πρόβλημα είναι ότι η καταγραφή μπορεί να γίνει πολύ πιο δύσκολο να εντοπιστεί σε σχέση με ένα κινητό τηλέφωνο.
Tο φωτάκι ασφαλείας ως αντικείμενο καταχρήσεων
Η ίδια η ύπαρξη της φωτεινής ένδειξης δεν έχει σταματήσει τις ανησυχίες.
Έρευνες και δημοσιεύματα έχουν αναδείξει την ύπαρξη υπηρεσιών που τροποποιούν τα γυαλιά ώστε να εμποδίζεται η λειτουργία της φωτεινής ένδειξης. Η Meta έχει απαντήσει ενισχύοντας τα μέτρα προστασίας. Από τον Σεπτέμβριο ανακοίνωσε ότι η κάμερα απενεργοποιείται εάν κάποιος επιχειρήσει να καλύψει ή να παραποιήσει την ένδειξη αφού έχει ξεκινήσει η καταγραφή.
Η ανάγκη για τέτοιες αλλαγές δείχνει όμως πόσο δύσκολο είναι να εφαρμοστεί στην πράξη η βασική αρχή της συναίνεσης όταν η συσκευή βρίσκεται πάνω στο πρόσωπο κάποιου και η κάμερα είναι σχεδόν αόρατη.
Ακόμη και οι αστυνομικές αρχές ανησυχούν
Οι κίνδυνοι δεν περιορίζονται στη σεξουαλική παρενόχληση.
Αμερικανικές αστυνομικές και σωφρονιστικές υπηρεσίες έχουν προειδοποιήσει ότι τα έξυπνα γυαλιά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για κρυφή καταγραφή εγκαταστάσεων ασφαλείας. Έγγραφα που εξετάστηκαν από τον Guardian δείχνουν ότι υπηρεσίες από πολιτείες όπως το Μέιν έως την Καλιφόρνια έχουν εκφράσει φόβους για καταγραφή αστυνομικών, χώρων κράτησης, διατάξεων καμερών και διαδικασιών ασφαλείας.
Σε μία χαρακτηριστική περίπτωση, βίντεο που είχε τραβηχτεί με έξυπνα γυαλιά μέσα σε σωφρονιστικό κατάστημα στις ΗΠΑ έδειχνε κελιά, ντους, κοινόχρηστους χώρους και κρατούμενους που δεν φαίνεται να γνώριζαν ότι καταγράφονταν.
Για τις αρχές, αυτό δεν αποτελεί απλώς ζήτημα ιδιωτικότητας. Μπορεί να γίνει ζήτημα ασφάλειας, εάν αποκαλύπτονται η διάταξη μιας εγκατάστασης, οι θέσεις των καμερών ή οι κινήσεις των φρουρών.
Καταγραφή ιδιωτικών στιγμών
Ακόμη πιο ευαίσθητες είναι οι περιπτώσεις όπου η κάμερα καταγράφει ανθρώπους σε χώρους όπου θεωρούν ότι έχουν απόλυτη ιδιωτικότητα.
Διεθνείς έρευνες έχουν αναφέρει περιπτώσεις υλικού που φέρεται να έχει καταγραφεί με τέτοιες συσκευές και να απεικονίζει ανθρώπους να γδύνονται, να χρησιμοποιούν την τουαλέτα ή να βρίσκονται σε σεξουαλικές στιγμές.
Παράλληλα, έχουν διατυπωθεί καταγγελίες σχετικά με το πώς χειρίζεται η Meta υλικό που οι ίδιοι οι χρήστες επιλέγουν να μοιραστούν με τις υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης της. Η Meta υποστηρίζει ότι τα βίντεο που καταγράφονται από τα γυαλιά παραμένουν στη συσκευή εκτός εάν ο χρήστης επιλέξει να τα μοιραστεί, ενώ όταν περιεχόμενο κοινοποιείται στη Meta AI μπορεί να χρησιμοποιηθούν εξωτερικοί συνεργάτες για σκοπούς βελτίωσης των υπηρεσιών.
Το ζήτημα έχει ήδη οδηγήσει σε αγωγές και σε έρευνες από ρυθμιστικές αρχές, καθώς τίθεται το ερώτημα εάν οι χρήστες κατανοούν πραγματικά τι συμβαίνει με το υλικό που καταγράφουν και μοιράζονται.
Απαγορεύσεις σε κινηματογράφους και κρατικές υπηρεσίες
Οι αντιδράσεις δεν περιορίζονται στις καταγγελίες.
Κινηματογράφοι στη Βρετανία έχουν απαγορεύσει ή περιορίσει τη χρήση έξυπνων γυαλιών λόγω φόβων για πειρατεία ταινιών. Η Αυστραλία εξετάζει επίσης την απαγόρευση συσκευών με κάμερα σε κυβερνητικούς χώρους εργασίας, επικαλούμενη ζητήματα ιδιωτικότητας και ασφάλειας.
Στις ΗΠΑ, αντίστοιχες ανησυχίες έχουν οδηγήσει πανεπιστήμια, δικαστήρια και άλλους χώρους υψηλής ευαισθησίας να εξετάζουν περιορισμούς ή απαγορεύσεις.
Το παράδοξο της τεχνολογίας του Ζούκερμπεργκ
Η επιτυχία των έξυπνων γυαλιών της Meta βασίζεται ακριβώς σε αυτό που δημιουργεί σήμερα το μεγαλύτερο πρόβλημα: στο γεγονός ότι η τεχνολογία γίνεται σχεδόν αόρατη.
Τα γυαλιά μπορούν να φωτογραφίζουν, να καταγράφουν βίντεο, να πραγματοποιούν κλήσεις, να αναπαράγουν ήχο και να συνδέονται με τεχνητή νοημοσύνη χωρίς ο χρήστης να χρειάζεται να βγάλει το κινητό από την τσέπη του.
Αυτό είναι το εμπορικό τους πλεονέκτημα. Είναι ταυτόχρονα και η μεγαλύτερη πρόκληση για την κοινωνία.
H άμυνα της Μeta
Η Meta προσπαθεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα με τεχνικά μέτρα, ενημερώσεις λογισμικού και αυστηρότερη εποπτεία περιεχομένου.
Ο επικεφαλής τεχνολογίας της εταιρείας, Άντριου Μπόσγουορθ, έχει υποστηρίξει ότι δεν πρέπει οι καταχρήσεις μιας μειοψηφίας χρηστών να καθορίζουν την εικόνα ενός προϊόντος που χρησιμοποιείται κυρίως κανονικά.
Όταν μια κάμερα βρίσκεται πάνω στα μάτια κάποιου και όχι στο χέρι του, όταν μπορεί να καταγράφει χωρίς να γίνεται εύκολα αντιληπτή και όταν το υλικό μπορεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα να φτάσει σε εκατομμύρια ανθρώπους, αλλάζει η ίδια η ισορροπία μεταξύ αυτού που βλέπει κάποιος και αυτού που έχει δικαίωμα να καταγράφει.
Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση για την τεχνολογία του Μαρκ Ζούκερμπεργκ: όχι εάν τα έξυπνα γυαλιά μπορούν να δουν τον κόσμο, αλλά εάν ο κόσμος μπορεί να γνωρίζει πότε τον βλέπουν.
