Εκατό και πλέον μέρες μετά την έναρξη του τρίτου πολέμου στον Κόλπο, οι αγορές πετρελαίου ανταποκρίνονται με αξιοσημείωτη ψυχραιμία στα κακά νέα από το μέτωπο. Στις 8 Ιουνίου, όταν νέες επιθέσεις μεταξύ Ιράν και Ισραήλ απείλησαν να τινάξουν στον αέρα την εύθραυστη εκεχειρία δύο μηνών, το διεθνές αργό Brent ανέβηκε μόλις 1%. Ακόμα και μετά τις επακόλουθες αμερικανοϊρανικές ανταλλαγές πυρών, στις πρώτες ώρες της 11ης Ιουνίου η τιμή διαμορφωνόταν γύρω στα 93 δολάρια το βαρέλι — περισσότερο από 30 δολάρια κάτω από το ενδοημερήσιο υψηλό του Απριλίου.
Η ηρεμία αυτή δεν είναι τυχαία. Οι αγορές έχουν βρει τρόπους να απορροφήσουν την έλλειψη 15 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως που δημιούργησε το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ. Η Κίνα έχει κόψει τις εισαγωγές της κατά περίπου 5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα, με το συνακόλουθο κλείσιμο της βιομηχανικής παραγωγής να πιέζει τη συνολική παγκόσμια ζήτηση κατά παρόμοιο μέγεθος. Βραζιλία, Βενεζουέλα και άλλοι παραγωγοί αντλούν ό,τι μπορούν παραπάνω. Το υπόλοιπο κενό καλύπτεται από τα παγκόσμια αποθέματα — κυρίως από τα Στρατηγικά Αποθέματα Πετρελαίου (SPR) των πλούσιων χωρών.
Τον Μάρτιο, τα 32 μέλη του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, δεσμεύτηκαν να διαθέσουν 400 εκατομμύρια βαρέλια από τα κυβερνητικά αποθέματα — η μεγαλύτερη συντονισμένη μείωση στην ιστορία του ΔΟΕ. Μέχρι τώρα έχει παραδοθεί λίγο λιγότερο από το μισό αυτών των βαρελιών, με ρυθμό-ρεκόρ 2,5-3 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα. Ωστόσο, τις επόμενες εβδομάδες, οι αποδεσμεύσεις ενδέχεται να επιβραδυνθούν απότομα. Αν συμβεί κάτι τέτοιο, μέλλει να δούμε αν όντως οι αγορές πετρελαίου θα διατηρήσουν την ψυχραιμία τους το καλοκαίρι.
Οι βασικοί πρωταγωνιστές σε αυτό το θρίλερ των διακοπών είναι η Ιαπωνία, η Αμερική και η Ευρώπη. Στην αρχή του πολέμου, η Ιαπωνία προμηθευόταν το 90% του αργού πετρελαίου της από τη Μέση Ανατολή. Διαθέτει μερικά από τα μεγαλύτερα αποθέματα στον κόσμο και ήταν η πιο ένθερμη υποστηρίκτρια μιας συντονισμένης αποδέσμευσης από τον ΔΟΕ. Στοιχεία της Kayrros, η οποία παρακολουθεί τα επίπεδα αποθεμάτων από τροχιά, δείχνουν ότι η Ιαπωνία άρχισε σιωπηλά να αντλεί από τα εθνικά της αποθέματα (SPR) ακόμα και πριν από την κίνηση του ΔΟΕ τον Μάρτιο. Στη συνέχεια, ανακοίνωσε ότι θα διαθέσει ποσότητα που αντιστοιχεί στην κατανάλωση 50 ημερών από τα δημόσια αποθέματά της — ή 90 εκατομμύρια βαρέλια — τα περισσότερα από τα οποία έχουν ήδη διανεμηθεί σε εγχώρια διυλιστήρια.
Ο ρυθμός των αποδεσμεύσεων αρχικά αυξήθηκε σε πάνω από 1 εκατ. βαρέλια την ημέρα, πριν επιβραδυνθεί στα 0,6 εκατ. βαρέλια την ημέρα τον περασμένο μήνα. Τους τελευταίους δύο μήνες, τα τοπικά διυλιστήρια κατάφεραν να αντικαταστήσουν το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου που κάποτε εισήγαγαν μέσω του Ορμούζ με πετρέλαιο που παρακάμπτει το στενό μέσω αγωγών και αγορές από παραγωγούς εκτός του Κόλπου, ιδίως από την Αμερική, λέει ο Terazawa Tatsuya του Ινστιτούτου Ενεργειακής Οικονομίας, ενός ιαπωνικού κέντρου μελετών. Με αυτόν τον τρόπο τα δημόσια αποθέματα της Ιαπωνίας διατήρησαν προμήθεια άνω των 120 ημερών, πάνω από το κατώτατο όριο των 90 ημερών του ΔΟΕ.
Αν και η πρωθυπουργός Takaichi Sanae δεν έχει αποκλείσει εντελώς μια άλλη αποδέσμευση, είπε όχι σε μία τον περασμένο μήνα και ενδέχεται να είναι απρόθυμη να εγκρίνει μεγάλη μείωση. Κάτι τέτοιο θα άφηνε τα αποθέματα της Ιαπωνίας υπερβολικά άδεια για να είναι άνετα, χωρίς να διαφαίνεται τέλος στην κρίση και με τον ανταγωνισμό για εναλλακτικές πηγές να αυξάνεται παντού, παρατηρεί ο Christopher Haines της Energy Aspects, μιας εταιρείας συμβούλων.
Η Αμερική είναι ακόμη πιο περιορισμένη. Τα SPR της μπήκαν στον πόλεμο σχεδόν μισοάδεια, μετά από μια μεγάλη μείωση το 2022-23, όταν η τιμή του πετρελαίου εκτοξεύθηκε μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Παρόλο που ένα μέρος των 172 εκατομμυρίων βαρελιών που δεσμεύτηκε να παραδώσει στον ΔΟΕ τον Μάρτιο δεν έχει ακόμη παραδοθεί, τα SPR της έχουν ήδη φτάσει στο χαμηλότερο επίπεδό τους από τη δεκαετία του 1980, όταν είχαν γεμίσει μετά τις πετρελαϊκές κρίσεις του Κόλπου της δεκαετίας του 1970. Η κυβέρνηση ανησυχεί τόσο πολύ για τα αποθέματά της που δανείζει βαρέλια αντί να τα πουλάει, με τους δανειολήπτες να υποχρεούνται να επιστρέψουν τις ποσότητες που αποσύρθηκαν — συν ένα επιτόκιο 17-26% — έως το 2027-29. Αυτό εξηγεί γιατί τρεις από τις τέσσερις δόσεις που δημοπρατήθηκαν μέχρι σήμερα δεν καλύφθηκαν πλήρως. Περίπου 45 εκατομμύρια βαρέλια της εγκεκριμένης διάθεσης παραμένουν αδιάθετα. Μια ακόμα δημοπρασία αναμένεται σύντομα.
Οι αποδεσμεύσεις των ΗΠΑ έχουν φέρει ανακούφιση πέρα από τα σύνορά τους. Πολλά βαρέλια από τα SPR έχουν μεταφερθεί από τις αλατωρυχεία στο Τέξας και τη Λουιζιάνα, μέσω εμπόρων εμπορευμάτων, σε αγοραστές στην Ευρώπη, την Ασία και τη Λατινική Αμερική. Ωστόσο, οι περισσότεροι αναλυτές αναμένουν ότι ο ρυθμός των παραδόσεων θα επιβραδυνθεί τις επόμενες εβδομάδες, από 1,4 εκατ. σε κάτω από 1 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Η πίεση μειώνεται στα αλατωρυχεία, τα οποία κινδυνεύουν να υποστούν ζημιά αν πέσει πολύ χαμηλά. Σύμφωνα με τον Kevin Book της εταιρείας συμβούλων ClearView Energy Partners, το Bayou Choctaw, η μικρότερη εγκατάσταση, έχει σχεδόν εξαντληθεί. Άλλες εγκαταστάσεις δεν μπορούν να αντλήσουν αρκετά γρήγορα λόγω της περιορισμένης χωρητικότητας των αγωγών. Και το σύνολο των SPR έχουν ένα νόμιμο κατώτατο όριο 150 εκατομμυρίων βαρελιών, μόλις 90 εκατομμύρια βαρέλια κάτω από το επίπεδο στο τέλος της τρέχουσας διάθεσης.
Η τράπεζα Morgan Stanley εκτιμά ότι η βραδύτερη άντληση από τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία θα μπορούσε να μειώσει τις ροές από τα SPR των μελών του ΔΟΕ από 2,5 εκατ. βαρέλια την ημέρα τον Ιούνιο σε 0,7 εκατ. βαρέλια την ημέρα τον Ιούλιο. Μπορεί η Ευρώπη να καλύψει το έλλειμμα; Σύμφωνα με άτομα που γνώριζαν τις συνομιλίες, όταν οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία κάλεσαν σε κοινή δράση στις αρχές Μαρτίου, οι ευρωπαϊκές χώρες αντέδρασαν. Ελάχιστες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις προμήθειες του Κόλπου και πολλές ήταν επιφυλακτικές ως προς την αντλήση των ήδη περιορισμένων αποθεμάτων τους — τα οποία, σε αντίθεση με αυτά των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας, αποτελούνται κυρίως από διυλισμένα προϊόντα και όχι από αργό πετρέλαιο.
Είναι δύσκολο να υπολογιστεί πόσα απελευθέρωσε τελικά η Ευρώπη. Σε αντίθεση με τα αποθέματα της Αμερικής και τα περισσότερα της Ιαπωνίας, τα ευρωπαϊκά δεν αποθηκεύονται σε ειδικές εγκαταστάσεις, αλλά είναι διασκορπισμένα σε εμπορικές δεξαμενές που μισθώνουν οι κυβερνήσεις. Η Ευρώπη διέθεσε το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου της μειώνοντας τις υποχρεώσεις αποθεματοποίησης που επιβάλλονται στη βιομηχανία, λέει εκπρόσωπος του ΔΟΕ. «Το αν αυτά τα νέα εμπορικά αποθέματα θα απελευθερωθούν στην πράξη είναι απόφαση των οντοτήτων που τα κατέχουν».
Οι ειδικοί και οι συμμετέχοντες στην αγορά εκτιμούν ότι ελάχιστα από αυτά τα βαρέλια έχουν φτάσει στην αγορά — επιτρέποντας στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, στην ουσία, να επωφεληθούν από τα εφεδρικά αποθέματα πετρελαίου (SPR) άλλων χωρών. Αυτό μπορεί να μην είναι δυνατό από τον Ιούλιο, όταν η ζήτηση καυσίμων για τις διακοπές ενδέχεται να αυξηθεί παγκοσμίως, την στιγμή μάλιστα που οι αμερικανικές εξαγωγές αρχίζουν να μειώνονται. Το πόσο γρήγορα μπορούν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να διαθέσουν τα βαρέλια έκτακτης ανάγκης είναι ένα άλλο ζήτημα. «Δεν έχουν κάνει κάτι τέτοιο στο παρελθόν σε τέτοια κλίμακα», λέει η Martha Tallas της Argus Media, μιας εταιρείας αναφοράς τιμών.
Με την Ασία, την Αμερική και την Ευρώπη να μην είναι διατεθειμένες ή να μην μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα αποθέματά τους, οι αγορές πετρελαίου ενδέχεται σύντομα να φαίνονται λιγότερο ήρεμες. Τα παγκόσμια εμπορικά αποθέματα, τα οποία προβλέπεται να φτάσουν στα ελάχιστα λειτουργικά επίπεδα μέχρι τον Σεπτέμβριο, δεν θα καλύψουν τα βαρέλια που λείπουν από την παγκόσμια αγορά. Ένα αυξανόμενο μερίδιο της προσαρμογής θα βαρύνει τότε την Κίνα. Τα άφθονα αποθέματά της μπορούν να διαρκέσουν για μήνες. Ωστόσο, οι Κινέζοι ηγέτες ενδέχεται να μην επιθυμούν να τα εξαντλήσουν χωρίς η ειρήνη να διαφαίνεται στον ορίζοντα. Κι όσο περισσότερο εξαντλούνται τα αποθέματα, τόσο περισσότερο πετρέλαιο θα χρειαστεί για την αναπλήρωσή τους μόλις τελειώσει ο πόλεμος — διατηρώντας τις τιμές υψηλότερες για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com
