Αν ακούσει κανείς τον Donald Trump να μιλάει, θα πιστέψει ότι η κανονικότητα επέστρεψε στον πιο αμφισβητούμενο θαλάσσιο διάπλου του κόσμου. Μπορεί οι ΗΠΑ και το Ιράν να ανταλλάσσουν και πάλι πυρά, αλλά «οι όγκοι πετρελαίου στο Ορμούζ ΕΠEΣΤΡΕΨΑΝ», δήλωσε ο πρόεδρος στις 3 Σεπτεμβρίου, ισχυριζόμενος ότι 18 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα διέρχονται πλέον από το Στενό — λίγο λιγότερα από τον προπολεμικό μέσο όρο των 20 εκατομμυρίων. Ο J.D. Vance, ο αντιπρόεδρός του, λέει ότι ο έλεγχος του Ιράν στο Ορμούζ «έχει ουσιαστικά εξαφανιστεί».
«Μεγάλο ψέμα», αντιτείνει ο Mohsen Rezaei, ο ανώτατος αξιωματούχος ασφαλείας του Ιράν. Εκτιμά ότι οι καθημερινές διελεύσεις ανέρχονται σε επτά ή οκτώ πλοία, πολύ κάτω από τα 30-40 που ισχυρίζεται το στρατόπεδο του κ. Trump. Και οι εταιρείες παρακολούθησης πλοίων είναι επιφυλακτικές: η Kpler, μια εταιρεία δεδομένων, καταγράφει κίνηση κάτω των 5 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα, την εβδομάδα έως τις 30 Αυγούστου. Ακόμη και το Joint Maritime Information Centre, που συνδέεται με το αμερικανικό ναυτικό, δεν μπορεί να συμβιβάσει τον υπολογισμό του για σχεδόν 30 ημερήσιες διελεύσεις με τους μονοψήφιους αριθμούς που αναφέρουν συνήθως οι ανεξάρτητοι παρατηρητές.
Στοιχεία διέλευσης φορτίων πετρελαίου στο Ορμούζ σε εβδομαδιαία βάση © Economist
Καμία από τις δύο πλευρές δεν έχει ισχυρό κίνητρο να αποκαλύψει τους υπολογισμούς της, επισημαίνει ο Shahin Iraninejad της GSSI, μιας εταιρεία συμβούλων κρατικού κινδύνου. Οι ΗΠΑ θέλουν οι ψηφοφόροι να πιστέψουν ότι τα εκατομμύρια δολάρια που ξοδεύουν καθημερινά για τη συνοδεία των δεξαμενόπλοιων στον Κόλπο αποδίδουν καρπούς, τη στιγμή που το Ιράν θέλει να φαίνεται ότι έχει τον έλεγχο του στενού, ακόμα και αν περνάει όλο και περισσότερο πετρέλαιο. Όμως, σημασία έχει η πραγματικότητα. Όσο περισσότερο περιορίζονται οι εξαγωγές από τον Κόλπο, τόσο περισσότερο οι εισαγωγείς πρέπει να αντλούν από τα αποθέματά τους ή να ανεβάζουν τις τιμές του πετρελαίου αλλού. Για πρώτη φορά από τον Ιούλιο, το αργό Brent έχει ξαναπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι. Ποιος, λοιπόν, λέει την αλήθεια;
Η απάντηση είναι ασαφής, καθώς τα περισσότερα δεξαμενόπλοια διασχίζουν πλέον το Στενό με απενεργοποιημένους πομποδέκτες, για να αποφύγουν να γίνουν στόχος. Ορισμένα εκπέμπουν σήματα, αλλά η εκτεταμένη παρεμβολή ραδιοσημάτων θολώνει την εικόνα. Άλλα παραποιούν τους ασυρμάτους τους για να πλαστογραφήσουν τη θέση τους. Οι περισσότερες διελεύσεις γίνονται επίσης τη νύχτα, εκτός του οπτικού πεδίου των δορυφόρων. Το ζήτημα περιπλέκεται από το γεγονός ότι τα βαρέλια του Κόλπου, πριν φτάσουν στην ανοιχτή θάλασσα, συχνά αλλάζουν χέρια: μια χούφτα εταιρειών — κρατικοί πλοιοκτήτες των κρατών του Κόλπου, η Sinokor της Νότιας Κορέας και Έλληνες πλοιοκτήτες όπως η Dynacom — διακινούν το μεγαλύτερο μέρος του φορτίου, μεταφέροντας πετρέλαιο μέσω του Στενού πριν μεταβιβάσουν κρυφά το φορτίο εκτός του.
Έτσι, οι εταιρείες καταμέτρησης δεξαμενόπλοιων συμπεραίνουν τις διελεύσεις αναδρομικά, παρακολουθώντας τις φορτώσεις και τις εκφορτώσεις και αναζητώντας πλοία που εξαφανίζονται από τον Κόλπο για να επανεμφανιστούν έξω από αυτόν, εξηγεί η Pamela Munger της Vortexa, μιας άλλης εταιρείας παρακολούθησης πλοίων. Οι διελεύσεις συχνά επιβεβαιώνονται με κάποια χρονική υστέρηση, οπότε οι αρχικοί αριθμοί πρέπει να θεωρούνται ως ελάχιστο όριο, το οποίο, καθώς εμφανίζονται περισσότερες διελεύσεις, αναθεωρείται προς τα πάνω. Η Kpler, αύξησε πρόσφατα από τον αρχικό υπολογισμό των 4,7 εκατ. βαρελιών, την εκτίμησή της για την εβδομάδα έως τις 10 Αυγούστου στα 7,2 εκατ. βαρέλια την ημέρα.
Υποθέτοντας παρόμοια υποεκτίμηση καθ’ όλη τη διάρκεια του Αυγούστου, η τελική μέτρηση της Kpler στο τέλος του μήνα ενδέχεται να πλησιάσει τον μέσο όρο των 9 εκατ. βαρελιών την ημέρα για επτά ημέρες, τον οποίο ανέφερε ο Chris Wright, υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, στις 6 Σεπτεμβρίου. Μέρος της διαφοράς οφείλεται στους ορισμούς: τι θεωρείται πετρέλαιο (μόνο αργό ή και προϊόντα); Πού βρίσκεται το όριο καταμέτρησης (στο Στενό ή στον Κόλπο του Ομάν); Πότε χρονολογείται ένα βαρέλι (κατά τη φόρτωση, κατά τη διέλευση ή κατά την επανεμφάνιση); Οι εμπορικές εταιρείες παρακολούθησης όπως η Kpler και η Vortexa είναι σαφείς ως προς τη μεθοδολογία τους. Οι αξιωματούχοι δεν είναι, και πιθανώς προτιμούν γενναιόδωρους ορισμούς.
Όλα αυτά, βέβαια, συνεχίζουν να μην εξηγούν τα 18 εκατ. βαρέλια την ημέρα του κ. Trump. Ίσως ανέφερε επιλεκτικά μια εξαιρετική ημέρα: από τον Μάρτιο, υπολογίζοντας κάθε πιθανό προϊόν πετρελαίου, η Vortexa έχει καταγράψει πάνω από τα 16 εκατομμύρια, μόνο δύο ημέρες. Ή ίσως συμπεριέλαβε εξαγωγές που πλέον παρακάμπτουν εντελώς το Στενό. Από τον Φεβρουάριο, η Σαουδική Αραβία διοχετεύει περισσότερο αργό μέσω του αγωγού Ανατολής-Δύσης, αυξάνοντας τις εξαγωγές από τα λιμάνια της στην Ερυθρά Θάλασσα κατά 1-3 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν ανακατευθύνει περίπου 1 εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα μέσω ενός αγωγού προς τη Φουτζάιρα. Αν προσθέσουμε λίγο ακόμα από το Ομάν, κατά τη διάρκεια μιας ευνοϊκής περιόδου, οι διαδρομές παράκαμψης ενδέχεται να ανέρχονται σε 5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα.
Όπως και να έχει, ο αριθμός αυτός δεν είναι ενδεικτικός. Οι ναυτιλιακές ροές παρουσιάζουν διακυμάνσεις, οπότε οι εβδομαδιαίοι μέσοι όροι είναι πιο ενδεικτικοί από τις ημερήσιες καταγραφές. Η τελευταία ανταλλαγή αντιποίνων, σε συνδυασμό με τις ιρανικές απειλές εναντίον δεξαμενόπλοιων που μεταφέρουν αργό μέσω του Στενού, έχει περιορίσει δραματικά τις διαμετακομίσεις τις τελευταίες ημέρες, σημειώνει ο John Ollett του πρακτορείου αναφοράς τιμών Argus Media. Στις 8 Σεπτεμβρίου, η Kpler κατέγραψε μόλις οκτώ διελεύσεις, σε σύγκριση με 23 την προηγούμενη εβδομάδα. Οι επιθέσεις των ανταρτών Χούθι της Υεμένης εναντίον πλοίων και στόχων στη Σαουδική Αραβία έχουν επίσης επιβραδύνει τις μεταφορές μέσω της Ερυθράς Θάλασσας.
Αυτό αποκαλύπτει μια σκληρή πραγματικότητα για τον κ. Trump: η προηγούμενη κυκλοφορία στο Ορμούζ δεν αποτελεί εγγύηση για το τι θα ακολουθήσει, καθώς η πρόοδος μπορεί να ανατραπεί μέσα σε ελάχιστο χρόνο. Καμία αμερικανική προπαγάνδα δεν έχει καταφέρει να ρίξει τα ασφάλιστρα για τη διέλευση του Ορμούζ κάτω από το 10% της αξίας ενός πλοίου — όταν πριν από τον πόλεμο ο μέσος όρος ήταν μόλις 0,25%. Ακόμη κι αν, όπως ισχυρίζεται ο κ. Trump, οι νάρκες από τμήματα του Στενού έχουν απομακρυνθεί, άλλες μπορούν να παρασυρθούν από αλλού, ενώ το Ιράν μπορεί ανά πάσα στιγμή να τοποθετήσει νέες. Και η απειλή δεν σταματά εκεί: οι δυνάμεις του διαθέτουν επαρκή ικανότητα να επιτεθούν σε δεξαμενόπλοια.
Οι αγορές πετρελαίου ήδη παρουσιάζουν σημάδια πίεσης. Το North Sea Dated, ένα βραχυπρόθεσμο σημείο αναφοράς για το αργό πετρέλαιο, από τα 70 δολάρια τον Ιούνιο, σήμερα πλησιάζει τα 110 δολάρια το βαρέλι. Το ντίζελ έχει ξεπεράσει τα 190 δολάρια το βαρέλι στην Αμερική και την Ευρώπη, τιμή σχεδόν διπλάσια από αυτή του Φεβρουαρίου. Ο κ. Trump μπορεί να διεξάγει έναν πόλεμο δεδομένων όσο θέλει. Αυτό, όμως, που έχει σημασία είναι πόσοι εισαγωγείς θα παραλάβουν τα βαρέλια που παρήγγειλαν.
