«Το αγαπημένο μου παιχνίδι», αστειεύεται ο Javier Milei, ρίχνοντας μια ματιά στο χρυσό αλυσοπρίονο που βρίσκεται στο γραφείο του στην Κάσα Ροσάδα, το προεδρικό μέγαρο. «Υπάρχουν ακόμα πολλές δαπάνες που πρέπει να περικοπούν και πολλοί φόροι που πρέπει να μειωθούν», λέει, προσθέτοντας ότι κυριολεκτικά θα «απασφαλίσει» μόλις επανεκλεγεί το επόμενο έτος. Αν οι μέχρι τώρα μεταρρυθμίσεις ήταν «περισσότερες απ’ όσες έγιναν συνολικά τα τελευταία 100 χρόνια στην Αργεντινή, σας διαβεβαιώνω ότι το επόμενο πακέτο αλλαγών θα είναι πολύ πιο ριζικό». Υπόσχεται ότι η Αργεντινή θα υιοθετήσει την τεχνητή νοημοσύνη όσο καμία άλλη χώρα και πιστεύει ότι η υιοθέτησή της θα μπορούσε να τη βοηθήσει να «γίνει κορυφαία παγκόσμια δύναμη όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες» σε μόλις 20 χρόνια. «Ετοιμαστείτε για τον Milei «reloaded», λέει χαμογελώντας.
Ωστόσο, οι στιγμές είναι κρίσιμες. Αφού κληρονόμησε ένα φοβερό οικονομικό χάος, ο κ. Milei κατάφερε να μειώσει τον πληθωρισμό και να απελευθερώσει σε μεγάλο βαθμό την οικονομία. Οι ψηφοφόροι τον επιβράβευσαν στις ενδιάμεσες εκλογές του περασμένου έτους, αλλά σήμερα δηλώνουν στους δημοσκόπους ότι τους ενδιαφέρουν πολύ περισσότερο οι προοπτικές απασχόλησης και οι μισθοί παρά ο πληθωρισμός. Η οικονομική ανάπτυξη παραπαίει, και απομένουν μόνο 14 μήνες για τα νέα μέτρα πολιτικής να αποδώσουν, πριν ο κ. Milei βρεθεί αντιμέτωπος με τις κάλπες, τον Οκτώβριο του επόμενου έτους. Με το προσωπικό του καθαρό ποσοστό αποδοχής να είναι βαθιά αρνητικό, υπάρχει ο κίνδυνος ένας αντίπαλος υπέρ των μεγάλων δαπανών από το αριστερό περονιστικό κίνημα της Αργεντινής, το οποίο υποστηρίζει ένα παρεμβατικό κράτος, να κερδίσει τη συμπάθεια των ψηφοφόρων. Το ριζοσπαστικό του πείραμα για την ελεύθερη αγορά, το οποίο ενέπνευσε τους υποστηρικτές της ελεύθερης αγοράς σε όλο τον κόσμο, βρίσκεται σε αβεβαιότητα. Το μεγάλο ερώτημα για το επόμενο έτος είναι αν το να ποντάρει τα ρέστα του στο Milei «reloaded» είναι ο τρόπος να κερδίσει την επανεκλογή του.
Μπορεί να νιώθει περήφανος για σημαντικές επιτυχίες. Πριν αναλάβει τα καθήκοντά του τον Δεκέμβριο του 2023, ο πληθωρισμός κυμαινόταν στο 13% τον μήνα και οι κρατικές δαπάνες ήταν εκτός ελέγχου, χρηματοδοτούμενες μέσω της εκτύπωσης χρήματος. Τις περιέκοψε δραστικά και πέτυχε δημοσιονομικά πλεονάσματα. Ο πληθωρισμός έχει μειωθεί, σε περίπου 2% τον μήνα, γεγονός που συνέβαλε στη μείωση του ποσοστού των ανθρώπων που ζουν σε συνθήκες φτώχειας στην Αργεντινή κατά περίπου ένα τρίτο, στο 28%.
Οι αγορές είναι πολύ πιο ικανοποιημένες. Η κυβέρνηση αποπληρώνει το εξωτερικό χρέος και φέτος η κεντρική τράπεζα προβαίνει σε μαζικές αγορές αποθεμάτων σε δολάρια, μια κίνηση που διευκολύνεται από την άνθηση των εξαγωγών πετρελαίου. Ο κ. Milei έχει αποσυμφορήσει το δάσος της γραφειοκρατίας στην Αργεντινή. «Έχουμε καταργήσει 17.000 κανονισμούς», λέει. Νωρίτερα φέτος ψήφισε μια ριζική εργασιακή μεταρρύθμιση.
Ο κ. Milei παραμένει ένας αμετανόητος τεχνο-αισιόδοξος. Η τεχνητή νοημοσύνη «μόνο καλό μπορεί να κάνει. Η μόνη ζημιά που μπορεί να προκληθεί είναι αν τα κράτη μπουν στη μέση», ισχυρίζεται. Η οικονομική θεωρία το «αποδεικνύει». Θέλει να παραχωρήσει πλήρη νομικά δικαιώματα σε εταιρείες που διοικούνται αποκλειστικά από τεχνητή νοημοσύνη. «Γιατί να κάνω διακρίσεις εις βάρος τους;», λέει — αν και το σχέδιο νόμου που ενισχύει την τεχνητή νοημοσύνη φαίνεται να απαιτεί κάποια ανθρώπινη συμμετοχή.
Η απόλυτη ευθυγράμμιση του με την κυβέρνηση Trump απέδωσε επίσης καρπούς. Πριν τις ενδιάμεσες εκλογές πέρυσι, με τους σπάταλους περονιστές να σημειώνουν καλά αποτελέσματα στις δημοσκοπήσεις, το πέσο βρισκόταν υπό τόσο μεγάλη πίεση που η κεντρική τράπεζα, προσπαθώντας να εμποδίσει την κατάρρευσή του, ξόδεψε πάνω από ένα δισεκατομμύριο δολάρια σε δύο ημέρες. Ο κ. Trump έσπευσε να βοηθήσει με μια γραμμή ανταλλαγής νομισμάτων ύψους 20 δισ. δολαρίων και με άμεσες αγορές αργεντίνικων πέσος από το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ. Το νόμισμα σταθεροποιήθηκε, βοηθώντας το κόμμα του κ. Milei να μετατρέψει μια πιθανή βαριά ήττα σε μια ισχυρή νίκη.
Επίσης, ο κ. Milei έχει επιδείξει ρεαλισμό όσον αφορά την Κίνα, έναν διόλου ασήμαντο εμπορικό εταίρο. Πριν αναλάβει τα καθήκοντά του, χαρακτήριζε την κινεζική ηγεσία ως «δολοφόνους». Τώρα δηλώνει με ενθουσιασμό ότι «η συνεργασία με τους Κινέζους είναι άκρως εποικοδομητική». Η στάση του απέδωσε καρπούς. Τον περασμένο μήνα, η Κίνα παράτεινε μια ζωτικής σημασίας γραμμή ανταλλαγής νομισμάτων ύψους 19 δισ. δολαρίων με την κεντρική τράπεζα της Αργεντινής. Ο ίδιος ισχυρίζεται ότι δεν ζήτησαν τίποτα σε αντάλλαγμα.
Ωστόσο, ο κ. Milei αντιμετωπίζει προβλήματα. Η οικονομία βρίσκεται σε τροχιά ανάπτυξης για δεύτερη συνεχή χρονιά, κάτι σπάνιο για την Αργεντινή, όμως ο ρυθμός είναι πιο αργός από τον προβλεπόμενο. Η κυβέρνησή του είχε προϋπολογίσει ανάπτυξη 5% για φέτος, αλλά μετά από αρκετούς μήνες συρρίκνωσης οι περισσότεροι αναλυτές αναμένουν ποσοστό κοντά στο μισό του εκτιμώμενου. Η ανάπτυξη συγκεντρώνεται σε τομείς όπως οι υδρογονάνθρακες, η εξόρυξη και η γεωργία, οι οποίοι δεν είναι έντασης εργασίας. Η οικονομική δραστηριότητα σε κλάδους που είναι περισσότερο έντασης εργασίας, όπως η μεταποίηση και οι κατασκευές, παραμένει τουλάχιστον 10% χαμηλότερη από ό,τι όταν ο κ. Milei ανέλαβε τα καθήκοντά του. Εν μέρει, αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο κ. Milei εκθέτει τα προστατευόμενα εργοστάσια της Αργεντινής στον ξένο ανταγωνισμό. Είναι λογικό, αλλά η μετάβαση είναι επώδυνη. «Είναι σαν να χρηματοδοτούμε την ίδια μας την αυτοκαταστροφή», λέει ο Martín Rapallini, επικεφαλής της βιομηχανικής ένωσης της Αργεντινής, ο οποίος ζητά μια ριζική φορολογική μεταρρύθμιση, την οποία ο κ. Milei δεν έχει καν επιχειρήσει.
Το αποτέλεσμα είναι 230.000 λιγότερες θέσεις εργασίας στον επίσημο ιδιωτικό τομέα σε σύγκριση με το 2023, μια μείωση της τάξης του 3,6%. Ο κ. Milei καυχιέται ότι έχει καταργήσει 86.000 θέσεις στον δημόσιο τομέα. Το ποσοστό ανεργίας έχει αυξηθεί μόνο κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες, επειδή οι δηλώσεις στο πλαίσιο ενός φορολογικού καθεστώτος για μικρούς εργολάβους με χαμηλά εισοδήματα έχουν αυξηθεί απότομα. Το ίδιο ισχύει και για την άτυπη απασχόληση. «Εξακολουθεί να είναι εργασία», αντιτείνει ο κ. Milei. Οι μισθοί αποτελούν μια άλλη πηγή ανησυχίας. Στον επίσημο ιδιωτικό τομέα παραμένουν χαμηλότεροι από ό,τι όταν ο κ. Milei ανέλαβε τα καθήκοντά του. Στον δημόσιο τομέα είναι δραματικά χαμηλότεροι, γεγονός που ο κ. Milei επικροτεί.
Πολλοί Αργεντινοί παλεύουν με τις δυσκολίες. Σχεδόν 6 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν καθυστερήσει πάνω από 90 ημέρες στην αποπληρωμή των χρεών τους. Τα υψηλά και ασταθή επιτόκια δεν βοηθούν. Για να καταπολεμήσει τον πληθωρισμό, η κεντρική τράπεζα έχει διατηρήσει περιορισμένη την προσφορά χρήματος και έχει παρέμβει για να διατηρήσει το πέσο ισχυρό. Ωστόσο, αυτή η στάση βλάπτει την ανάπτυξη, καθώς περιορίζει τη χορήγηση δανείων. Επιβαρύνει επίσης τον μεταποιητικό τομέα, καθιστώντας τις εισαγωγές από ανταγωνιστές φθηνότερες και τις εξαγωγές της χώρας ακριβότερες. Ο κ. Milei, επικεντρωμένος στον πληθωρισμό, απλώς αρνείται ότι οι προσπάθειές του έχουν οποιοδήποτε κόστος στην ανάπτυξη της Αργεντινής.
Αυτή η μονοδιάστατη εστίαση κινδυνεύει να μειώσει τα εκλογικά οφέλη. Όταν ο κ. Milei ανέλαβε τα καθήκοντά του, οι ψηφοφόροι κατέταξαν τον πληθωρισμό ως το κορυφαίο τους πρόβλημα με μεγάλη διαφορά. Τώρα κατατάσσεται όγδοος. Η έλλειψη θέσεων εργασίας και οι χαμηλοί μισθοί βρίσκονται στην κορυφή της λίστας. Οι ψηφοφόροι νιώθουν επίσης απογοητευμένοι από μια σειρά σκανδάλων διαφθοράς στην κυβέρνησή του. Το ποσοστό αποδοχής του είναι σχεδόν -30.
Αυτό φαίνεται να ενοχλεί τον κ. Milei. Είναι εξοργισμένος με τους Αργεντινούς δημοσιογράφους που αμφισβητούν τα οικονομικά του επιτεύγματα και γράφουν για υποτιθέμενη διαφθορά. «ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΣΚΑΤΑ» (HUMAN SHIT) είναι η αγαπημένη του βρισιά γι’ αυτούς. Μερικές φορές επιτίθεται στον Τύπο πολλές φορές την ημέρα στα κοινωνικά δίκτυα. Όταν ρωτήθηκε για την οικονομία στην εναρκτήρια ερώτηση της συνέντευξης στο The Economist, η απάντησή του περιλάμβανε επιθέσεις εναντίον του «πραγματικά επαίσχυντου» αργεντίνικου Τύπου και των «ανατριχιαστικών» ψεμάτων του. Οι σύμμαχοί του ανησυχούν ότι η επιθετικότητά του απομακρύνει τους ψηφοφόρους. «Δεν τον δικαιολογώ», λέει η Patricia Bullrich, κορυφαία γερουσιαστής του κόμματός του.
Με τις δυσκολίες στο εσωτερικό, ο κ. Milei φαίνεται να μπαίνει όλο και περισσότερο στον πειρασμό των εξωτερικών υποθέσεων. Από την ανάληψη των καθηκόντων του επισκέφτηκε τις Ηνωμένες Πολιτείες περίπου 17 φορές και το Ισραήλ τρεις, αλλά δεν έχει επισκεφθεί ακόμα οκτώ από τις 23 επαρχίες της Αργεντινής. Ωστόσο, τα ταξίδια δεν φαίνεται να είναι αναψυχής για τον κ. Milei.
Στη γειτονική Βραζιλία, σε προεκλογική συγκέντρωση για τον Flávio Bolsonaro, τον δεξιό υποψήφιο στις προεδρικές εκλογές της χώρας, χαρακτήρισε τον νυν πρόεδρο, Luiz Inácio Lula da Silva, γνωστό ως Lula, «κλέφτη» και «καταδικασμένο». Ως αντίδραση, η Βραζιλία, ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Αργεντινής, απέσυρε τον πρέσβη της. Ο κ. Milei δεν φαίνεται να δείχνει μεταμέλεια. «Ο κομμουνιστής Lula», λέει, «έχει μολύνει ολόκληρη την ήπειρο με τον σοσιαλισμό του 21ου αιώνα». Στις 3 Σεπτεμβρίου, σε μια ανακοίνωση που μεταδόθηκε σε εθνικό επίπεδο από την τηλεόραση, ενέτεινε τη ρητορική του σχετικά με τις διεκδικήσεις της Αργεντινής για τα Νησιά Φώκλαντ. Η κίνησή του μοιάζει με μια χονδροειδή προσπάθεια να συγκεντρώσει υποστήριξη.
Μήπως οι ανησυχίες για την απασχόληση και η πτώση στις δημοσκοπήσεις θα οδηγήσουν σε αλλαγές πριν από τις εκλογές; «Δεν θα σταματήσω να κάνω το σωστό μόνο και μόνο για χάρη ενός εκλογικού αποτελέσματος», λέει. «Αν ο λαός της Αργεντινής αποφασίσει να γυρίσει την πλάτη στο μοντέλο της ελευθερίας επειδή παρέμεινα πιστός στις πεποιθήσεις μου…, αυτό αφορά τον λαό της Αργεντινής». Οι ισχυρές πεποιθήσεις του κ. Milei αποτελούν τη βάση για μεγάλο μέρος της επιτυχίας του, αλλά δεν θα πετύχει διαρκείς μεταρρυθμίσεις χωρίς μια δεύτερη θητεία.
Επιμένει ότι οι βασικές πολιτικές του θα τονώσουν σύντομα την ανάπτυξη και τους μισθούς. Παρόλα αυτά, η κυβέρνησή του έχει πρόσφατα προβεί σε αρκετές μικρές αλλαγές που φαίνονται ιδιαίτερα ευνοϊκές για την ανάπτυξη: επέτρεψε μια μικρή πτώση των επιτοκίων, χρησιμοποίησε το κρατικό συνταξιοδοτικό ταμείο για να βοηθήσει τις τράπεζες να μειώσουν τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων και επέτρεψε στις τράπεζες να χορηγούν περισσότερα δάνεια σε δολάρια αντί για πέσος. Ο κ. Milei λέει ότι απλώς «αφαιρεί περιορισμούς». Όπως και να χαρακτηρίζονται, αν οι παρεμβάσεις αυτές οδηγήσουν σε καλύτερους μισθούς και περισσότερες θέσεις εργασίας, οι ψηφοφόροι θα θελήσουν να τις δουν να συνεχίζονται.
Το μόνο που μπορεί να σώσει τον κ. Milei είναι οι αντίπαλοί του. Ο κύριος πιθανός αντίπαλός του είναι ο Axel Kicillof, ο σημερινός περονιστής κυβερνήτης της επαρχίας του Μπουένος Άιρες. Ως πρώην υπουργός Οικονομικών που συνδέεται στενά με τις υπερβολές των δαπανών του παρελθόντος, το καθαρό ποσοστό αποδοχής του είναι εξίσου χαμηλό με αυτό του κ. Milei. Προς το παρόν, ο κ. Kicillof επιμένει ότι δεν θα είναι υποψήφιος, αλλά εξακολουθεί να στιγματίζει τα οικονομικά προβλήματα του κ. Milei. Ωστόσο, η δική του ανορθόδοξη οικονομική πολιτική τρομάζει τις αγορές και φοβίζει πολλούς ψηφοφόρους. Δεν αποδέχεται ότι η κύρια αιτία του πληθωρισμού είναι η εκτύπωση χρήματος. Αντίθετα, λέει, το ζήτημα είναι «πολύ περίπλοκο».
Και οι περονιστές είναι διχασμένοι. Ο Sergio Massa, ο οποίος ηττήθηκε από τον κ. Milei την προηγούμενη φορά, ενδέχεται να ξαναδοκιμάσει. Ο Juan Grabois, ένας ριζοσπαστικός βουλευτής, μπορεί επίσης να θέσει υποψηφιότητα. Υποσχέθηκε κοινωνική δικαιοσύνη που θα χρηματοδοτείται από δραματικά υψηλότερους φόρους στους πλούσιους. «Δεν χρειάζεται να φοβάστε τον Axel [Kicillof]», λέει γελώντας, «εμένα πρέπει να φοβάστε, τη Myriam Bregman πρέπει να φοβάστε». Πρόκειται για μια γνωστή τροτσκίστρια, που βρίσκεται ακόμα πιο αριστερά και από τους ίδιους τους πριονιστές. Είναι εντυπωσιακό ότι το ποσοστό αποδοχής της είναι πολύ καλύτερο από αυτό του κ. Kicillof και του κ. Milei.
Με τους κύριους υποψηφίους να είναι τόσο αντιπαθείς, πολλοί εξετάζουν το ενδεχόμενο να θέσουν υποψηφιότητα. Ο Hernán Lacunza, πρώην υπουργός Οικονομικών του κεντροδεξιού χώρου, προτείνει οικονομική πολιτική στο στυλ του Milei, όμως χωρίς τις βωμολοχίες. Κυβερνήτες επαρχιών και πεντηκοστιανοί τηλεοπτικοί πάστορες ψάχνουν για ευκαιρίες. Ο κ. Milei παραμένει το φαβορί. Ωστόσο, καθώς η οικονομία παραπαίει τα περιθώρια φαίνονται ανησυχητικά στενά.
