Ο σχηματισμός κυβερνήσεων συνασπισμού στη Γερμανία είναι συνήθως μια πεζή υπόθεση. Όχι όμως στο Βερολίνο. Στις 20 Σεπτεμβρίου, το Die Linke (Η Αριστερά), ένα λαϊκιστικό αριστερό κόμμα, κέρδισε τις εκλογές στην πρωτεύουσα, η οποία αποτελεί ένα από τα τρία ομόσπονδα κρατίδια-πόλεις της Γερμανίας. Ωστόσο, η προσπάθειά του να σχηματίσει έναν αριστερό κυβερνητικό συνασπισμό με τους Πράσινους και τους Σοσιαλδημοκράτες έχει παρεμποδιστεί από σκάνδαλα και συγκρούσεις. Οι συντηρητικοί υποστηρίζουν ότι το Die Linke είναι γεμάτο αντισημίτες και συναναστρέφεται ανθρώπους που υποθάλπουν τρομοκράτες. Οι σκληροπυρηνικοί του κόμματος καταφέρονται εναντίον της ηγεσίας τους επειδή υποχώρησε αποδεχόμενη σιωνιστικές αρχές. Ανώτερα στελέχη των Σοσιαλδημοκρατών προτρέπουν τους συντρόφους τους στο Βερολίνο να εγκαταλείψουν την προσπάθεια.
Απτόητα, τα τρία κόμματα άρχισαν στις 2 Νοεμβρίου τις διαπραγματεύσεις για μια συμφωνία συνασπισμού. Κεντρικό της στοιχείο θα είναι ένα από τα πιο ριζοσπαστικά σχέδια απαλλοτριώσεων που έχουν προταθεί ποτέ στη δυτική Ευρώπη: η χαρακτηριστική πολιτική του Die Linke για την «κοινωνικοποίηση», όπως προτιμά να την αποκαλεί, των ενοικιαζόμενων ακινήτων που ανήκουν σε μεγάλες εταιρείες ιδιοκτησίας ακινήτων. «Η στέγαση είναι ανθρώπινο δικαίωμα. Και θέλουμε να αφαιρέσουμε αυτό το δικαίωμα από τα χέρια των κερδοσκόπων», δήλωσε πριν από τις εκλογές η Ελίφ Εράλπ, υποψήφια του Die Linke για τη δημαρχία.
Η ιδέα ανάγεται σε ένα δημοψήφισμα που πραγματοποιήθηκε το 2021, έπειτα από χρόνια ραγδαίας αύξησης των ενοικίων στην άλλοτε φθηνή πρωτεύουσα (βλ. γράφημα). Μόνο περίπου το 15% των κατοίκων του Βερολίνου είναι ιδιοκτήτες των κατοικιών τους, και μια σαφής πλειοψηφία υποστήριξε ένα σχέδιο απαλλοτρίωσης των ακινήτων εταιρειών που κατέχουν περισσότερες από 3.000 κατοικίες, με καταβολή αποζημίωσης. Η κυβέρνηση της πόλης έβαλε το ζήτημα στις καλένδες. Όμως η ιδέα παρέμεινε ζωντανή και πέρυσι οι ακτιβιστές που βρίσκονταν πίσω από την πρωτοβουλία του 2021 συνέταξαν ένα σχέδιο νόμου, το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για τη μελλοντική νομοθεσία. Το Die Linke τοποθέτησε την ιδέα στο επίκεντρο της προεκλογικής του εκστρατείας.
Οι τρεις υποψήφιοι κυβερνητικοί εταίροι έχουν συμφωνήσει να αυξήσουν το όριο από το οποίο θα ενεργοποιείται η κοινωνικοποίηση στις 10.000 κατοικίες. Αυτό σημαίνει ότι περίπου 160.000 κατοικίες, δηλαδή το 15% των ιδιωτικών ενοικιαζόμενων κατοικιών του Βερολίνου, θα περάσουν σε δημόσια ιδιοκτησία (σχεδόν 130.000 από αυτές ανήκουν στη Vonovia, τη μεγαλύτερη εταιρεία ιδιοκτησίας ακινήτων στην Ευρώπη). Η αποζημίωση θα περιοριστεί στα 16 δισεκατομμύρια ευρώ (18 δισεκατομμύρια δολάρια). Τα ενοίκια από τα απαλλοτριωμένα διαμερίσματα θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την εξυπηρέτηση των δανείων που θα συνάψουν η πόλη ή οι στεγαστικές εταιρείες της για τη χρηματοδότηση των αποζημιώσεων. Οι λεπτομέρειες θα καθοριστούν στις διαπραγματεύσεις για τον κυβερνητικό συνασπισμό.
Η πρόταση είναι ακόμη πιο φιλόδοξη επειδή βασίζεται σε ένα άρθρο του γερμανικού Συντάγματος που δεν έχει εφαρμοστεί ποτέ και το οποίο ορίζει ότι «η γη, οι φυσικοί πόροι και τα μέσα παραγωγής… μπορούν να μεταβιβαστούν σε δημόσια ιδιοκτησία ή σε άλλες μορφές δημόσιας επιχείρησης». Επί δεκαετίες, αυτή η διάταξη αγνοούνταν ως κατάλοιπο μιας εποχής κατά την οποία η νεοσύστατη Ομοσπονδιακή Δημοκρατία δεν είχε ακόμη δεσμευτεί στις αρχές της οικονομίας της αγοράς. Στη συνέχεια, όμως, οι υποστηρικτές των απαλλοτριώσεων ανακάλυψαν τη διάταξη και στηρίχθηκαν σε αυτήν.
Οι περισσότεροι οικονομολόγοι αντιμετωπίζουν την πρόταση με βαθύ σκεπτικισμό. Δεν θα προσέφερε κανένα κίνητρο για νέες κατασκευές, αν και τα κόμματα έχουν δεσμευτεί ξεχωριστά να κατασκευάσουν 100.000 κατοικίες. Θα προστάτευε επίσης τους σημερινούς ενοικιαστές, πολλοί από τους οποίους δεν έχουν ανάγκη προστασίας, ενώ θα προσέφερε ελάχιστα στους νεοεισερχόμενους ή σε όσους βρίσκονται εκτός της αγοράς κατοικίας. Μάλιστα, είναι πιθανό να έχει αποτρεπτική επίδραση στην οικοδομική δραστηριότητα της πόλης, λέει ο Μίχαελ Φόιγκτλεντερ του Γερμανικού Οικονομικού Ινστιτούτου στην Κολωνία.
Και οι επενδυτές είναι τρομοκρατημένοι. Γερμανοί υπουργοί έχουν κατακλυστεί από ερωτήσεις ξένων εταιρειών και πολιτικών, οι οποίοι ανησυχούν ότι οι επενδύσεις δεν είναι πλέον ασφαλείς στη Γερμανία. Ο Φρίντριχ Μερτς, ο συντηρητικός καγκελάριος, έχει υποσχεθεί να ψηφίσει έναν εθνικό νόμο για να αποτρέψει την εφαρμογή του σχεδίου του Βερολίνου: μια εντυπωσιακή παρέμβαση της ομοσπονδιακής κυβέρνησης στις υποθέσεις ενός κρατιδίου.
Οι απόψεις διίστανται έντονα ως προς το κατά πόσον αυτό είναι εφικτό. Η πρόταση του κ. Μερτς «είναι τόσο προφανώς παράνομη, ώστε ίσως να μη χρειάζεται καν να προσβληθεί δικαστικά», λέει ο Νίκλας Σένκερ, βουλευτής του Die Linke στο κοινοβούλιο του Βερολίνου και ένας από τους βασικούς εμπνευστές της πρωτοβουλίας. Όμως οι αντίπαλοί της υποστηρίζουν ότι ένας προσεκτικά διατυπωμένος νόμος για την προστασία των ιδιωτικών επενδύσεων είναι απολύτως εφικτός — και ότι η ίδια η πρόταση απαλλοτρίωσης παραβιάζει την καθιερωμένη νομική αρχή της αναλογικότητας. Το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας, στην Καρλσρούη, είναι πιθανό να έχει τον τελευταίο λόγο.
Ένα δεύτερο εμπόδιο για το σχέδιο είναι ο καθορισμός του τρόπου αποζημίωσης των ιδιοκτητών ακινήτων. Ο κ. Φόιγκτλεντερ υπολογίζει τη συνολική αγοραία αξία σε περίπου 25 δισεκατομμύρια ευρώ. Ωστόσο, η γερμανική νομοθεσία δεν επιβάλλει αποζημίωση στο πλήρες ύψος της αγοραίας αξίας, λέει η Ίζαμπελ Φάιχτνερ, καθηγήτρια Νομικής στο Πανεπιστήμιο του Βίρτσμπουργκ. Το σχέδιο νόμου προέβλεπε ότι η Vonovia και οι άλλες εταιρείες θα μπορούσαν να αναμένουν αποζημίωση ίση με το 40-60% της αγοραίας αξίας. Οι υποστηρικτές του υποστηρίζουν ότι οι ιδιοκτήτες ακινήτων δεν θα πρέπει να αποκομίζουν κέρδη από την αύξηση της αξίας της γης. Όμως το δικαστήριο της Καρλσρούης ενδέχεται να έχει διαφορετική άποψη.
Το δικαστήριο θα μπορούσε επίσης να αντιμετωπίσει αρνητικά τη διάρκεια αποπληρωμής: το σχέδιο νόμου πρότεινε ομόλογα διάρκειας 100 ετών. Το Βερολίνο δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να επιβαρύνει περαιτέρω τον προϋπολογισμό του κρατιδίου, ενώ το κόστος δανεισμού αυξάνεται. Αν συνυπολογιστούν όλα αυτά, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι το σχέδιο του Βερολίνου θα αποδώσει καρπούς. Αυτό, όμως, δεν θα το εμποδίσει να απορροφήσει πολιτική ενέργεια, να αποθαρρύνει τις επενδύσεις και να βλάψει τη φήμη της Γερμανίας.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com
