ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΕΝΑΜΙΣΗ ΧΡΟΝΟ, ο Ντόναλντ Τραμπ βρισκόταν στο απόγειο της ισχύος του και ήταν αποφασισμένος να ανατρέψει την παγκοσμιοποίηση. Καθώς οι Αμερικανοί ανησυχούσαν για το κόστος ζωής, ο αυτοαποκαλούμενος «Άνθρωπος των Δασμών» χαρακτήρισε τα «χρόνια εμπορικά ελλείμματα» «εθνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης» και επέβαλε υψηλούς δασμούς στις εισαγωγές. Το κλίμα προστατευτισμού εξαπλώθηκε. Τον Αύγουστο, ο πρωθυπουργός της Ινδίας, Ναρέντρα Μόντι, προέτρεψε τους συμπολίτες του να υιοθετήσουν το swadeshi (αυτάρκεια), επιμένοντας ότι ούτε «ένα και μοναδικό ξένο πράγμα» δεν θα έπρεπε να μπαίνει στα σπίτια τους. Η Ευρωπαϊκή Ένωση κινήθηκε προς τον διπλασιασμό των δασμών στις εισαγωγές χάλυβα. Το Μεξικό ενέκρινε υψηλούς δασμούς σε προϊόντα από την Κίνα και άλλες ασιατικές οικονομίες. Ένας δείκτης που καταρτίστηκε από οικονομολόγους του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) και του ΔΝΤ δείχνει ότι τα περιοριστικά εμπορικά μέτρα αυξήθηκαν κατά περισσότερο από 60% μόνο το 2025.
Ωστόσο, παρά τον προστατευτικό ζήλο, το παγκόσμιο εμπόριο γνωρίζει σήμερα άνθηση. Από το τελευταίο τρίμηνο του 2024, λίγο πριν επιστρέψει ο Τραμπ στην εξουσία, η αξία του παγκόσμιου εμπορίου σε δολάρια έχει αυξηθεί κατά περισσότερο από 27%. Ο ρυθμός έχει επιταχυνθεί φέτος. Κατά τους πρώτους οκτώ μήνες του 2026, το εμπόριο αυξήθηκε κατά 18% σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του προηγούμενου έτους, ένας αξιοσημείωτος ρυθμός με βάση τα ιστορικά δεδομένα. Ακόμη και σε όρους όγκου, το εμπόριο αναμένεται να αναπτυχθεί ταχύτερα από την παγκόσμια οικονομία για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά — χαρακτηριστικό γνώρισμα της χρυσής εποχής της παγκοσμιοποίησης πριν από τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-2009.
Οι υποστηρικτές του ελεύθερου εμπορίου μπορούν να ευχαριστούν την τεχνητή νοημοσύνη. Καθώς οι επιχειρήσεις επιδίδονται σε αγώνα δρόμου για την κατασκευή κέντρων δεδομένων, το εμπόριο διακομιστών, μικροτσίπ και εξοπλισμού δικτύων που τα τροφοδοτούν έχει εκτοξευθεί. Οι κυβερνήσεις, επιθυμώντας να αναπτύξουν δυνατότητες τεχνητής νοημοσύνης στο εσωτερικό των χωρών τους, έχουν σε μεγάλο βαθμό εξαιρέσει τον εισαγόμενο εξοπλισμό από τους δασμούς. Χρησιμοποιώντας την ταξινόμηση των προϊόντων που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη του ΠΟΕ, ο Economist υπολογίζει ότι το εμπόριο τέτοιων προϊόντων εκτινάχθηκε κατά 55% τους πρώτους οκτώ μήνες του 2026, σε σύγκριση με έναν χρόνο νωρίτερα. Εάν αφαιρεθούν τα προϊόντα που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη, το παγκόσμιο εμπόριο εξακολουθεί να αναπτύσσεται, αλλά με πολύ λιγότερο εντυπωσιακό ρυθμό (βλ. διάγραμμα 1, επάνω μέρος). Ο εξοπλισμός τεχνητής νοημοσύνης αντιπροσωπεύει περίπου το ένα τέταρτο των παγκόσμιων εισαγωγών, έναντι 15% το 2023. Οι οπαδοί του προστατευτισμού, όπως φαίνεται, έχουν μάθει να αγαπούν το ελεύθερο εμπόριο όταν τους συμφέρει.
Πουθενά το εμπόριο προϊόντων τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι πιο ζωηρό από ό,τι στην Αμερική. Οι δαπάνες για υπολογιστές, τηλεπικοινωνιακό εξοπλισμό και κατασκευή κέντρων δεδομένων ανέρχονται πλέον στο 2,5% του ΑΕΠ. Σχεδόν όλος ο εξοπλισμός προέρχεται από το εξωτερικό: για κάθε δολάριο που επενδύει η Αμερική σε εξοπλισμό υψηλής τεχνολογίας, εισάγει προϊόντα αξίας περίπου 90 σεντς, σύμφωνα με την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ. Οι εισαγωγές προϊόντων που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη οδεύουν στο να ξεπεράσουν το αστρονομικό ποσό του 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων φέτος.
Επομένως, ο μεγαλύτερος εισαγωγέας στον κόσμο δεν απομακρύνεται από την παγκοσμιοποίηση ακριβώς όπως είχε σχεδιάσει. Οι εισαγωγές αγαθών της Αμερικής έχουν αυξηθεί κατά 16% από τα τέλη του 2024, περίπου σύμφωνα με την τάση που παρουσίαζαν από το 2018 έως το 2024. Όμως η άνθηση της τεχνητής νοημοσύνης έχει μεταμορφώσει το είδος των προϊόντων που αγοράζει η Αμερική από το εξωτερικό. Υπολογίζουμε ότι οι εισαγωγές προϊόντων που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη αυξήθηκαν κατά 69% τους πρώτους οκτώ μήνες του 2026, σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του προηγούμενου έτους. Οι εισαγωγές όλων των υπόλοιπων προϊόντων μειώθηκαν κατά 10% (βλ. διάγραμμα 1, κάτω μέρος). Πριν από τρία χρόνια, η Αμερική εισήγαγε αυτοκίνητα, πετρέλαιο, φαρμακευτικά προϊόντα και μέταλλα αξίας υπερπενταπλάσιας από εκείνη των διακομιστών, των μικροτσίπ και του εξοπλισμού δικτύων. Τώρα η δεύτερη κατηγορία έχει περάσει ελαφρώς μπροστά.
Από τότε που ο Τραμπ επέβαλε τους δασμούς της «Ημέρας Απελευθέρωσης», τον Απρίλιο του 2025, έχει σε μεγάλο βαθμό εξαιρέσει τον εξοπλισμό που τροφοδοτεί την άνθηση της τεχνητής νοημοσύνης. Το 97% των εισαγωγών υπολογιστικού εξοπλισμού και το 85% των εισαγωγών εξοπλισμού δικτύων εμπίπτουν σε κατηγορίες που καλύπτονται από δασμολογικές εξαιρέσεις, σύμφωνα με μελέτη οικονομολόγου της Ομοσπονδιακής Τράπεζας της Μινεάπολης. Το 2025, το αμερικανικό κράτος εισέπραξε δασμούς που αντιστοιχούσαν σε λιγότερο από το 2% της αξίας του εισαγόμενου υπολογιστικού και δικτυακού εξοπλισμού, έναντι σχεδόν 10% για προϊόντα που δεν σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη.
Ακόμη και οι μεγαλόστομα αποκαλούμενοι «δασμοί στους ημιαγωγούς», που επιβλήθηκαν τον Ιανουάριο, είναι γεμάτοι εξαιρέσεις. Ο δασμός 25% στοχεύει κυρίως προηγμένα μικροτσίπ, όπως το H200 της Nvidia, τα οποία πρέπει να περάσουν από την Αμερική για έλεγχο κατά τη μεταφορά τους από την Ταϊβάν στην Κίνα. Οι εξαιρέσεις για τα αμερικανικά κέντρα δεδομένων, τις νεοφυείς επιχειρήσεις, την έρευνα και άλλες εγχώριες χρήσεις είναι τόσο εκτεταμένες, ώστε η Υπηρεσία Ερευνών του Κογκρέσου, ένας μη κομματικός οργανισμός οικονομικής ανάλυσης, αμφισβητεί κατά πόσον οποιαδήποτε από τις εισαγωγές μικροτσίπ που επηρεάζονται θα καταβάλει τελικά τον δασμό.
Η υιοθέτηση του ελεύθερου εμπορίου από τον κατεξοχήν υποστηρικτή του προστατευτισμού έχει περιπλέξει τη φιλοδοξία του να μειώσει το εμπορικό έλλειμμα της Αμερικής. Τον Σεπτέμβριο, το έλλειμμα στο εμπόριο αγαθών έφτασε τα 136 δισεκατομμύρια δολάρια, αυξημένο κατά περισσότερο από 70% σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα, καθώς οι συνολικές εισαγωγές ανήλθαν σε ιστορικό υψηλό. Η ζήτηση για εισαγόμενο εξοπλισμό τεχνητής νοημοσύνης αποτελεί μέρος της εξήγησης. Η Αμερική αντιπροσωπεύει τέσσερις στις δέκα παγκόσμιες εισαγωγές διακομιστών, εξαρτημάτων υπολογιστών και εξοπλισμού δικτύων, έναντι μόλις μίας στις έξι για τα υπόλοιπα αγαθά. Οι εξαγωγές της σε τέτοιο εξοπλισμό δεν είναι ούτε κατά διάνοια αρκετά μεγάλες ώστε να αντισταθμίσουν αυτές τις αγορές. Το αποτέλεσμα είναι μακράν το μεγαλύτερο εμπορικό έλλειμμα σε προϊόντα που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη μεταξύ των μεγάλων οικονομιών (βλ. διάγραμμα 2, επάνω μέρος). Εάν οι εισαγωγές προϊόντων που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη είχαν αυξηθεί με τον ίδιο ρυθμό με τις υπόλοιπες εισαγωγές τα τελευταία χρόνια, το έλλειμμα στο εμπόριο αγαθών θα ήταν κατά 16%, ή σχεδόν 200 δισεκατομμύρια δολάρια, μικρότερο το 2025.
Όλα αυτά καταδεικνύουν την ανοησία του να κρίνεται η οικονομική επιτυχία με βάση τα εμπορικά ελλείμματα. Ένας διακομιστής που συναρμολογείται στο εξωτερικό επιδεινώνει το εμπορικό ισοζύγιο αγαθών όταν εισέρχεται στη χώρα. Όμως, όταν εγκαθίσταται σε ένα αμερικανικό κέντρο δεδομένων, μετατρέπεται σε παραγωγικό κεφάλαιο, δημιουργώντας υπολογιστική ισχύ για πολλά χρόνια. Έρευνα της Ομοσπονδιακής Τράπεζας διαπιστώνει ότι προηγούμενες επενδυτικές εξάρσεις που καθοδηγήθηκαν από την τεχνολογία διεύρυναν το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, ακόμη και καθώς αύξαναν την παραγωγή. Το ελεύθερο εμπόριο επιτρέπει στις αμερικανικές επιχειρήσεις να επικεντρώνονται σε αυτό που κάνουν καλύτερα, από τον σχεδιασμό μικροτσίπ μέχρι την έρευνα στην τεχνητή νοημοσύνη και το λογισμικό, ενώ βασίζονται σε εξειδικευμένους κατασκευαστές του εξωτερικού για τον εξοπλισμό.
Στο μεταξύ, οι δαιδαλώδεις αλυσίδες εφοδιασμού της τεχνητής νοημοσύνης αποκαλύπτουν τα όρια της επαναφοράς της παραγωγής στο εσωτερικό της χώρας. Έξι οικονομίες —η Ταϊβάν, το Μεξικό, το Βιετνάμ, η Ταϊλάνδη, η Νότια Κορέα και η Μαλαισία— αντιπροσωπεύουν περισσότερο από τα τέσσερα πέμπτα των αμερικανικών εισαγωγών προϊόντων τεχνητής νοημοσύνης (βλ. διάγραμμα 2, κάτω μέρος). Το Μεξικό και η Ταϊβάν από μόνα τους προμηθεύουν το 85% των εισαγωγών διακομιστών τεχνητής νοημοσύνης και άλλου εξοπλισμού επεξεργασίας δεδομένων. Παρότι σε αυτά περιλαμβάνονται και ορισμένα προϊόντα που έχουν μεταφερθεί μέσω άλλων χωρών, το καταγεγραμμένο μερίδιο της Κίνας σε τέτοιες εισαγωγές έχει καταρρεύσει, όπως και τα μερίδια άλλων χωρών εκτός αυτής της εξάδας.
Ας εξετάσουμε μια συστοιχία διακομιστών τεχνητής νοημοσύνης Nvidia GB300, η οποία προορίζεται για ένα αμερικανικό κέντρο δεδομένων. Τα μικροτσίπ της σχεδιάζονται στην Αμερική, κατασκευάζονται στην Ταϊβάν με τη χρήση ολλανδικών μηχανημάτων λιθογραφίας, εξοπλισμένων με καθρέφτες ακριβείας που κατασκευάζονται στη Γερμανία, και συνδυάζονται με μνήμη υψηλού εύρους ζώνης, έναν τομέα στον οποίο ειδικεύεται η Νότια Κορέα. Στη συνέχεια, δεκαοκτώ υπομονάδες υπολογιστικής επεξεργασίας, που περιέχουν 72 ισχυρά μικροτσίπ τεχνητής νοημοσύνης, μεταφέρονται από την Ταϊβάν στο Μεξικό, όπου οι εργαζόμενοι τις συνδυάζουν με συστήματα ψύξης, μονάδες τροφοδοσίας, μεταγωγείς δικτύου και εξαρτήματα που προέρχονται από την Κίνα και το Βιετνάμ. Οι ολοκληρωμένες συστοιχίες κατευθύνονται στη συνέχεια βόρεια, διασχίζοντας τα σύνορα. Και αυτή είναι η απλουστευμένη εκδοχή. Ακόμη και τα μικροτσίπ τεχνητής νοημοσύνης Blackwell της Nvidia, τα οποία κατασκευάζονται πλέον από τη μεγαλύτερη εταιρεία κατασκευής μικροτσίπ της Ταϊβάν στην Αριζόνα, πρέπει να επιστρέψουν στην Ασία για να ενσωματωθούν σε συσκευασία μαζί με μνήμη υψηλού εύρους ζώνης.
Η απροσδόκητη υιοθέτηση του ελεύθερου εμπορίου από τον Τραμπ έχει τα όριά της, ακόμη και στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης. Οι δασμοί του στον χάλυβα, στο αλουμίνιο και στον χαλκό καθιστούν ακριβότερη την κατασκευή κέντρων δεδομένων, αυξάνοντας το κόστος των πάντων, από τα οικοδομικά υλικά μέχρι τα συστήματα ψύξης. Το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών (CSIS), μια δεξαμενή σκέψης, εκτιμά ότι οι υφιστάμενοι δασμοί στα μέταλλα θα μπορούσαν να προσθέσουν 130 δισεκατομμύρια δολάρια στο κόστος της προγραμματισμένης κατασκευής κέντρων δεδομένων στην Αμερική έως το 2030.
Θα μπορούσαν να ακολουθήσουν ακόμη χειρότερα. Ο πρόεδρος εξετάζει το ενδεχόμενο επιβολής ευρύτερων δασμών στους ημιαγωγούς και στα προϊόντα που τους περιέχουν, ενδεχομένως συμπεριλαμβανομένων των διακομιστών που τροφοδοτούν την άνθηση της τεχνητής νοημοσύνης στην Αμερική. Ένας γενικευμένος δασμός 25% θα μπορούσε να προσθέσει 360 δισεκατομμύρια δολάρια στο κόστος κατασκευής κέντρων δεδομένων, υπολογίζει το CSIS.
Ίσως οι ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου κάνουν την κυβέρνηση να το ξανασκεφτεί. Στους Αμερικανούς άρεσε η ιδέα των δασμών μέχρι που οι τιμές τους αυξήθηκαν εξαιτίας τους. Τώρα ανακαλύπτουν ξανά τον υποστηρικτή του ελεύθερου εμπορίου που κρύβουν μέσα τους. Περίπου τα δύο τρίτα των ψηφοφόρων στις ενδιάμεσες εκλογές πιστεύουν ότι οι δασμοί του Τραμπ έχουν βλάψει την οικονομία, σύμφωνα με δημοσκόπηση που πραγματοποιήθηκε τη βραδιά των εκλογών. Η δυσαρέσκεια για το κόστος ζωής βοήθησε τους Δημοκρατικούς να σημειώσουν σαρωτικά κέρδη. Ακόμη κι αν ο πρόεδρος δεν λάβει το μήνυμα, πάντως, η παγκοσμιοποίηση αποδεικνύεται κάτι που είναι εξαιρετικά δύσκολο να εξοντωθεί.
