Θα μπορούσαν οι ειδήσεις να είναι πολύ πιο δραματικές; Τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης γίνονται ολοένα ισχυρότερα, με ταχύτερο ρυθμό από ό,τι είχε προβλέψει σχεδόν οποιοσδήποτε. Την επόμενη εβδομάδα, η Anthropic, μια εταιρεία ανάπτυξης μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης αιχμής, αναμένεται να εισαγάγει τις μετοχές της στο χρηματιστήριο, σε μια διαδικασία που θα μπορούσε να αποτελέσει τη μεγαλύτερη αρχική δημόσια προσφορά (IPO) εταιρείας τεχνητής νοημοσύνης όλων των εποχών. Ωστόσο, από ορισμένες απόψεις, η άνθηση της τεχνητής νοημοσύνης αρχίζει να δείχνει σημάδια αστάθειας. Ένα σκάνδαλο σεξ και κατασκοπείας συγκλονίζει τη Nvidia, την κορυφαία κατασκευάστρια εταιρεία τσιπ. Το Δημοκρατικό Κόμμα της Αμερικής, έχοντας κερδίσει τις ενδιάμεσες εκλογές, ανυπομονεί να στραφεί εναντίον των κέντρων δεδομένων και των τεχνολογικών κολοσσών που συνδέονται με τον Τραμπ. Ορισμένοι φοβούνται ότι πλησιάζει μια τεράστια κατάρρευση του τεχνολογικού κλάδου. Πόσο πρέπει να ανησυχεί ο κόσμος;
Η ιστορία προσφέρει ενδείξεις. Πολλές τεχνολογίες του παρελθόντος, από τα κανάλια και τους σιδηροδρόμους μέχρι το διαδίκτυο, προκάλεσαν αρχικά ευφορία στις αγορές και στη συνέχεια απόγνωση. Τα επενδυτικά στοιχήματα σε αυτές αποδείχθηκαν λανθασμένα, παρότι οι ίδιες οι τεχνολογίες αποδείχθηκαν επαναστατικές.
Ακόμη και οι αισιόδοξοι απέναντι στην τεχνολογία, όπως ο Economist, θα πρέπει να ανησυχούν σήμερα για μια κρίση. Η κλίμακα των αναμενόμενων επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη είναι τεράστια: σύμφωνα με μία πρόβλεψη, θα αντιστοιχούν κατά μέσο όρο ετησίως στο 3,6% του ΑΕΠ της Αμερικής μεταξύ 2025 και 2032. Οι μετοχές που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη έχουν σημειώσει ιλιγγιώδη άνοδο: οι δέκα μεγαλύτερες μετοχές με υψηλή έκθεση στην τεχνητή νοημοσύνη αντιπροσωπεύουν πλέον σχεδόν το 40% του αμερικανικού δείκτη S&P 500. Οι εταιρικές μετοχές έχουν φτάσει να αποτελούν το 38% της καθαρής περιουσίας των αμερικανικών νοικοκυριών — σχεδόν κατά ένα τέταρτο περισσότερο από ό,τι στην κορύφωση της φούσκας των εταιρειών του διαδικτύου. Και κατά το δωδεκάμηνο έως τον Αύγουστο, οι καθαρές εισροές ξένων κεφαλαίων στις αμερικανικές μετοχές ξεπέρασαν για πρώτη φορά το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια, ποσό πολλαπλάσιο από εκείνο ολόκληρης της δεκαετίας του 2010.
Οι ανησυχίες σχετικά με το κατά πόσον όλα αυτά είναι βιώσιμα έχουν αφήσει τις μετοχές περίπου στάσιμες κατά τους τελευταίους έξι μήνες. Μετά τις ενδιάμεσες εκλογές, ο δείκτης NASDAQ των τεχνολογικών εταιρειών υποχώρησε κατά 5,5% μέσα σε μία ημέρα, καθώς οι επενδυτές ανησυχούσαν ότι οι Δημοκρατικοί θα εμπόδιζαν την κατασκευή κέντρων δεδομένων. Η τιμή της μετοχής της Nvidia, της οποίας ο ισολογισμός στηρίζει μεγάλο μέρος της βιομηχανίας τεχνητής νοημοσύνης, έχει υποχωρήσει σχεδόν κατά 30% από το υψηλότερο επίπεδό της. Όταν η Anthropic εισαχθεί στο χρηματιστήριο, υποστηρίζουν οι απαισιόδοξοι επενδυτές, οι προοπτικές της θα είναι ορατές σε όλους μέσα από την τιμή της μετοχής της, μια πτώση της οποίας θα μπορούσε να προκαλέσει γενικευμένη κατάρρευση των αγορών. Η Anthropic και η βασική ανταγωνίστριά της, η OpenAI, είναι οι εταιρείες που απευθύνονται στους πελάτες και τροφοδοτούν ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα της τεχνητής νοημοσύνης, συμπεριλαμβανομένων των κέντρων δεδομένων, των σχεδιαστών τσιπ και των κατασκευαστών τους. Εάν έχουν πολύ λίγες πωλήσεις ή δεν μπορούν να χρεώνουν αρκετά υψηλές τιμές, διαφαίνεται καταστροφή.
Το να έχουν υπερεκτιμήσει οι επενδυτές τα έσοδα από την τεχνητή νοημοσύνη θα ήταν ένα λάθος απολύτως συμβατό με τη χρηματοοικονομική ιστορία. Τα καλά νέα είναι ότι οι συνέπειες αυτή τη φορά πιθανότατα θα ήταν διαχειρίσιμες. Θα μπορούσε να σημειωθεί μια χρηματιστηριακή κατάρρευση παρόμοια με εκείνη της φούσκας των εταιρειών του διαδικτύου· μια βαθιά χρηματοπιστωτική κρίση είναι πολύ λιγότερο πιθανή.
Στο παρελθόν, οι επενδυτές που εντόπιζαν νέες, πολλά υποσχόμενες τεχνολογίες συχνά αποδεικνύονταν κακοί στην πρόβλεψη του ποιος θα αποκόμιζε κέρδη από αυτές. «Εάν ένας διορατικός καπιταλιστής βρισκόταν στο Κίτι Χοκ, θα είχε προσφέρει τεράστια υπηρεσία στους διαδόχους του πυροβολώντας τον Όρβιλ και ρίχνοντάς τον κάτω», έγραψε ο Γουόρεν Μπάφετ το 2008, επισημαίνοντας τη χαμηλή κερδοφορία των αεροπορικών εταιρειών. Πολλοί από εκείνους που χρηματοδότησαν την ανάπτυξη των δικτύων οπτικών ινών τη δεκαετία του 1990 έχασαν τεράστια ποσά· εκείνες που έβγαλαν άφθονα χρήματα ήταν οι τεχνολογικές εταιρείες που δημιούργησαν επιχειρήσεις βασισμένες σε αυτή την υποδομή.
Είναι εύκολο να αντιληφθεί κανείς πώς θα μπορούσε να συμβεί μια κατάρρευση σήμερα. Μεγάλο μέρος των εσόδων της Anthropic προέρχεται από νεοφυείς επιχειρήσεις τεχνητής νοημοσύνης που χρηματοδοτούνται από κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών και θα μπορούσε να εξαφανιστεί σε περίπτωση κρίσης. Οι αμερικανικές εταιρείες ανάπτυξης μοντέλων προηγούνται μόλις κατά περίπου έξι μήνες των Κινέζων ανταγωνιστών τους, οι οποίοι ουσιαστικά διαθέτουν τα μοντέλα τους δωρεάν. Όπως αναφέρουμε, οι υψηλές αποτιμήσεις της Anthropic και της OpenAI βασίζονται στην παραδοχή ότι θα διευρύνουν περαιτέρω το προβάδισμά τους έναντι του ανταγωνισμού ή θα αναπτύξουν νέα επιχειρηματικά μοντέλα που θα αξιοποιούν καλύτερα το μικρό τους πλεονέκτημα.
Οι πιο απαισιόδοξοι προγνώστες, επηρεασμένοι από ένα γνωστό βιβλίο, υποστηρίζουν ότι η αποτυχία τους θα οδηγούσε σε μια κατάρρευση παρόμοια με εκείνη των σιδηροδρόμων το 1873 — την τελευταία φορά που σημειώθηκε ένα τόσο τεράστιο κύμα επενδύσεων σε σχέση με το ΑΕΠ. Τότε, οι απογοητευτικές αποδόσεις προκάλεσαν μια χρηματοπιστωτική καταστροφή που οδήγησε σε αποπληθωρισμό και στη μεγαλύτερης διάρκειας ύφεση που έχει καταγραφεί στην αμερικανική ιστορία.
Ευτυχώς, η σύγκριση είναι άστοχη. Το μεγαλύτερο μέρος των κεφαλαιουχικών δαπανών της Αμερικής για την τεχνητή νοημοσύνη κατευθύνεται σε εισαγόμενο εξοπλισμό, όπως τα τσιπ. Επομένως, η άμεση έκθεση της οικονομίας της στην άνθηση είναι πολύ μικρότερη — ίσως 0,3% του ΑΕΠ. Μια κρίση της τεχνητής νοημοσύνης θα ήταν πολύ χειρότερη για την οικονομία της Ταϊβάν (ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης: 14%) απ’ ό,τι για την αμερικανική. Οι χρηματοπιστωτικές συνθήκες είναι επίσης εντελώς διαφορετικές σήμερα. Τη δεκαετία του 1870 δεν υπήρχε κεντρική τράπεζα και η κατάρρευση αντιμετωπίστηκε με περιοριστική νομισματική πολιτική, αντί για τις μειώσεις επιτοκίων που θα προκαλούσε σήμερα.
Ο τρόπος με τον οποίο έχει χρηματοδοτηθεί η άνθηση της τεχνητής νοημοσύνης είναι επίσης καθησυχαστικός. Οι χειρότερες καταρρεύσεις —συμπεριλαμβανομένης εκείνης του 1873— ακολουθούν περιόδους άνθησης που χρηματοδοτούνται κυρίως με δανεισμό (και ο υπερβολικός δανεισμός των νοικοκυριών, όχι ο εταιρικός δανεισμός, αποτελεί το σοβαρότερο προειδοποιητικό σημάδι). Είναι αλήθεια ότι η βιομηχανία τεχνητής νοημοσύνης δανείζεται για να επενδύσει πολύ περισσότερο από ό,τι πριν από δύο ή τρία χρόνια, όταν οι επενδύσεις χρηματοδοτούνταν στη συντριπτική τους πλειονότητα από τις τεράστιες ταμειακές ροές των τεχνολογικών κολοσσών. Ωστόσο, το συσσωρευμένο κεφαλαιακό απόθεμα της τεχνητής νοημοσύνης εξακολουθεί να χρηματοδοτείται κυρίως από ίδια κεφάλαια. Οι πέντε «hyperscalers» (μεγάλοι ιδιοκτήτες κέντρων δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης) έχουν χρέη και υποχρεώσεις από μισθώσεις που αντιστοιχούν περίπου στο 30% της λογιστικής τους αξίας ή μόλις στο 6% της χρηματιστηριακής τους αξίας· οι παραδοσιακές επιχειρηματικές τους δραστηριότητες εξακολουθούν να είναι εξαιρετικά κερδοφόρες. Η χρηματοοικονομική μόχλευση της Nvidia είναι αμελητέα. Το χρέος που σχετίζεται με την τεχνητή νοημοσύνη δεν έχει ωθήσει τον δανεισμό προς τον μη χρηματοπιστωτικό τομέα της Αμερικής πάνω από τη μακροχρόνια τάση του σε σχέση με το ΑΕΠ.
Τι θα μπορούσε, λοιπόν, να συμβεί σε μια κατάρρευση που θα προκαλούσε η τεχνητή νοημοσύνη; Τα νοικοκυριά, προσπαθώντας να ανακάμψουν από τις χρηματιστηριακές τους απώλειες, θα περιόριζαν τις δαπάνες τους. Εταιρείες με υψηλή χρηματοοικονομική μόχλευση, συμπεριλαμβανομένων πολλών νεοφυών επιχειρήσεων κέντρων δεδομένων «neocloud», θα μπορούσαν να καταρρεύσουν. Θα μπορούσε να σημειωθεί μια ήπια ύφεση στην Αμερική, συγκρίσιμη με εκείνη του 2001. Για να γίνουν τα πράγματα πολύ χειρότερα, μια κατάρρευση της τεχνητής νοημοσύνης θα έπρεπε να συμπέσει με κάποια άλλη καταστροφή, όπως ένας πανικός στην αγορά ομολόγων ή ένας πόλεμος. Αυτό είναι πιθανό: τα χρέη αρκετών πλούσιων χωρών βρίσκονται σε επικίνδυνα υψηλά επίπεδα και ορισμένοι παγκόσμιοι ηγέτες επιδεικνύουν απρόβλεπτη πολεμοχαρή συμπεριφορά. Αλλά προς το παρόν, αυτό δεν είναι το πιθανότερο αποτέλεσμα.
Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι τι θα συμβεί στην ίδια την τεχνολογία. Οι τιτάνες της Σίλικον Βάλεϊ πιστεύουν ότι διαθέτουν ήδη την υποδομή που χρειάζονται για να δημιουργήσουν μια υπερνοημοσύνη. Ορισμένοι προβλέπουν ότι η αναδρομική αυτοβελτίωση —η δημιουργία ισχυρότερων συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης από άλλα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση— θα μπορούσε να συμβεί ήδη από το επόμενο έτος. Μια σφοδρή πολιτική αντίδραση θα μπορούσε ακόμη να διακόψει την ιλιγγιώδη πρόοδο της τεχνητής νοημοσύνης. Μια χρηματοπιστωτική κατάρρευση πιθανότατα δεν θα το κάνει.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com

