Στο χαμηλότερο επίπεδό του έναντι του αμερικανικού δολαρίου από το 1986 υποχώρησε το ιαπωνικό γιεν, σε μια ιστορική υπο-επίδοση που προκαλεί έντονη ανησυχία στην Ιαπωνία και θέτει τις αγορές σε επιφυλακή για πιθανή παρέμβαση των αρχών στην αγορά συναλλάγματος.
Το νόμισμα υποχώρησε στα 161,96 γεν ανά δολάριο στις συναλλαγές της Νέας Υόρκης τη Δευτέρα, κάτω από το επίπεδο των 161,95 γεν που είχε καταγραφεί τον Ιούλιο του 2024, όταν η ιαπωνική κυβέρνηση είχε πραγματοποιήσει εκτεταμένες παρεμβάσεις για να στηρίξει την ισοτιμία.
Την τελευταία φορά που το γιεν βρισκόταν σε αυτά τα επίπεδα, κινούνταν προς την αντίθετη κατεύθυνση, στη μέση μιας πολυετούς και ισχυρής ανατίμησης που είχε ακολουθήσει νομισματική συμφωνία με πρωτοβουλία των ΗΠΑ. Τότε ο κόσμος ήταν πολύ διαφορετικός: η χρηματιστηριακή και κτηματομεσιτική «φούσκα» της Ιαπωνίας βρισκόταν ακόμη σε εξέλιξη, η Σοβιετική Ένωση αντιμετώπιζε τις συνέπειες του πυρηνικού ατυχήματος στο Τσερνόμπιλ και η ταινία Top Gun μόλις είχε εκτοξεύσει τον Τομ Κρουζ στην κορυφή του Χόλιγουντ.
Σήμερα, η εικόνα είναι αντίστροφη. Το γεν συνεχίζει να αποδυναμώνεται, ενώ η Ιαπωνία φαίνεται να εξέρχεται σταδιακά από την οικονομική στασιμότητα που διήρκεσε σχεδόν μία γενιά. Η αδυναμία του νομίσματος αυξάνει τα κέρδη των εξαγωγικών επιχειρήσεων και συμβάλλει στην άνοδο του ιαπωνικού χρηματιστηρίου σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.
Ωστόσο, η υποτίμηση αυξάνει σημαντικά το κόστος των εισαγωγών, ιδιαίτερα του πετρελαίου και του φυσικού αερίου που τιμολογούνται σε δολάρια. Ο πληθωρισμός που προκαλείται απ’ αυτή την εξέλιξη επιβαρύνει τους καταναλωτές, οι οποίοι πληρώνουν ακριβότερα τρόφιμα, ηλεκτρική ενέργεια και άλλα βασικά αγαθά, απειλώντας παράλληλα να μειώσει τη δημοτικότητα της κυβέρνησης της πρωθυπουργού Σανάε Τακαΐτσι.
Η αύξηση των επιτοκίων δεν κατάφερε να στηρίξει το γεν
Η συνεχιζόμενη πτώση του γιεν σημειώνεται παρά τη σημαντική αλλαγή πολιτικής της Τράπεζας της Ιαπωνίας (BOJ), η οποία το 2024 εγκατέλειψε το καθεστώς αρνητικών επιτοκίων, δημιουργώντας τότε προσδοκίες για ενίσχυση του νομίσματος.
«Αν δεν δούμε σύντομα μια διόρθωση, η παρέμβαση των αρχών είναι θέμα χρόνου», δήλωσε ο Άντριου Χάζλετ, διαπραγματευτής συναλλάγματος στη Monex Inc. Πρόσθεσε όμως ότι η παρέμβαση αποτελεί «μόνο μια προσωρινή λύση, εφόσον δεν αντιμετωπιστεί η μεγάλη διαφορά επιτοκίων».
Στις 16 Ιουνίου, η BOJ αύξησε το βασικό της επιτόκιο στο 1%, το υψηλότερο επίπεδο από το 1995. Ωστόσο, η επίδραση στις αγορές ήταν περιορισμένη, καθώς οι επενδυτές εκτιμούν ότι η Fed θα διατηρήσει αυστηρή νομισματική πολιτική για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Παράλληλα, η ιαπωνική κυβέρνηση αναμένεται να ζητήσει «κατάλληλη» διαχείριση της νομισματικής πολιτικής, σε μια εμφανή προσπάθεια να αποθαρρύνει περαιτέρω αυξήσεις επιτοκίων από την κεντρική τράπεζα.
Παρεμβάσεις δισεκατομμυρίων με περιορισμένο αποτέλεσμα
Η αδυναμία του γεν συνεχίστηκε παρά τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα παρέμβαση της ιαπωνικής κυβέρνησης στην αγορά συναλλάγματος, ύψους 11,73 τρισ. γεν (72,5 δισ. δολάρια), μεταξύ 28 Απριλίου και 27 Μαΐου, όταν η ισοτιμία ξεπέρασε για πρώτη φορά τα 160 γεν ανά δολάριο.
Σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Οικονομικών, η κυβέρνηση πιθανότατα χρηματοδότησε τις παρεμβάσεις αυτές ρευστοποιώντας μέρος των ξένων συναλλαγματικών της αποθεμάτων, συμπεριλαμβανομένων αμερικανικών κρατικών ομολόγων.
«Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Τράπεζα της Ιαπωνίας παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις», δήλωσε ο Σον Όσμπορν, επικεφαλής στρατηγικής συναλλάγματος της Scotiabank, μετά την υπέρβαση του κρίσιμου επιπέδου των 162 γεν ανά δολάριο.
Το τεράστιο ποσό που δαπανήθηκε αναδεικνύει τόσο τη σημασία που αποδίδει η Ιαπωνία στη στήριξη του νομίσματός της όσο και τη δυσκολία να αντιστραφεί η τάση σε μια παγκόσμια αγορά συναλλάγματος αξίας περίπου 9,5 τρισ. δολαρίων ημερησίως.
Νέες κινήσεις ενόψει
Η υπουργός Οικονομικών της Ιαπωνίας Σατσούκι Καταγιάμα επανέλαβε στις 19 Ιουνίου ότι οι αρχές είναι έτοιμες να λάβουν «τολμηρά μέτρα» για να περιορίσουν τις υπερβολικές κερδοσκοπικές κινήσεις στην αγορά συναλλάγματος.
Η ίδια δήλωσε επίσης ότι, μετά τη συνάντησή της με τον Αμερικανό υπουργό Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ, ΗΠΑ και Ιαπωνία έχουν πλέον μεγαλύτερη σύγκλιση στις απόψεις τους για τη συναλλαγματική πολιτική και συμφώνησαν να προχωρήσουν σε αποφασιστικές ενέργειες, εφόσον χρειαστεί.
Γιατί το γεν συνεχίζει να υποχωρεί
Οι παρεμβάσεις του 2022 — όταν η Ιαπωνία στήριξε το νόμισμά της για πρώτη φορά από το 1998 — καθώς και εκείνες του 2024 προσέφεραν μόνο προσωρινή ανακούφιση, πριν το γεν επιστρέψει στην καθοδική του πορεία.
Οι αναλυτές διαφωνούν ως προς τις αιτίες της μακροχρόνιας αποδυνάμωσης του νομίσματος και το κατά πόσο μπορεί να ανακοπεί.
Η πιο διαδεδομένη εξήγηση είναι η μεγάλη διαφορά επιτοκίων μεταξύ Ιαπωνίας και άλλων μεγάλων οικονομιών. Τα χαμηλά ιαπωνικά επιτόκια ωθούν τους επενδυτές να πουλούν γεν και να τοποθετούν τα κεφάλαιά τους σε ξένα περιουσιακά στοιχεία με υψηλότερες αποδόσεις.
Παράλληλα, διαρθρωτικά προβλήματα όπως η γήρανση και η συρρίκνωση του πληθυσμού περιορίζουν τις αναπτυξιακές προοπτικές της χώρας, ενώ το διογκωμένο δημόσιο χρέος καθιστά δυσκολότερη μια επιθετική αύξηση των επιτοκίων.
Σύμφωνα με τον Μπρένταν Φάγκαν, στρατηγικό αναλυτή της Bloomberg: «Εάν δεν υπάρξει επίσημη παρέμβαση, δεν υπάρχει ουσιαστικός λόγος να ανακοπεί η διαρθρωτική υποχώρηση του γεν. Η Ιαπωνία θα χρειαστεί να παρέμβει ξανά ή να αλλάξει σημαντικά η εικόνα των πραγματικών επιτοκίων στις ΗΠΑ, κάτι που θα μπορούσε να συμβεί ανάλογα με τα οικονομικά στοιχεία που θα ανακοινωθούν αυτή την εβδομάδα. Διαφορετικά, η αγορά φαίνεται αποφασισμένη να δοκιμάσει τα όρια αντοχής των ιαπωνικών αρχών».
