Ακόμη και εντός της εβδομάδας αναμένεται να προκηρύξει το Εθνικό Αναπτυξιακό Ταμείο διαγωνισμό για την ανάθεση μελέτης που θα καθορίσει τις δυνατότητες και τις κατευθύνσεις αξιοποίησης της έκτασης όπου λειτουργεί σήμερα ο κρατικός αερολιμένας «Νίκος Καζαντζάκης», στο Ηράκλειο Κρήτης. Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα ακίνητα που αναμένεται να απελευθερωθούν τα επόμενα χρόνια στη χώρα, με επιφάνεια που ξεπερνά τα 2.000 στρέμματα και εκτεταμένο θαλάσσιο μέτωπο, το οποίο μπορεί να αποτελέσει έναν νέο αναπτυξιακό πόλο για την Κρήτη.
Σύμφωνα με πληροφορίες του powergame.gr, η μελέτη θα διαμορφώσει το επιχειρηματικό σχέδιο (business plan) για λογαριασμό της Πολιτείας, με επίκεντρο την έκταση που ανήκει στο Δημόσιο. Στόχος είναι να εξεταστούν οι εναλλακτικές δυνατότητες ανάπτυξης, οι οικονομικές προοπτικές και το κατάλληλο μοντέλο αξιοποίησης, λαμβάνοντας υπόψη τόσο το επενδυτικό ενδιαφέρον όσο και τις ανάγκες της ευρύτερης περιοχής.
Η εξέλιξη αυτή έρχεται έπειτα από μια μακρά περίοδο καθυστερήσεων, με το σύνθετο ιδιοκτησιακό καθεστώς να αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια για την πρόοδο του εγχειρήματος. Πλέον η προετοιμασία αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς το υφιστάμενο αεροδρόμιο αναμένεται να σταματήσει να λειτουργεί με την έναρξη της εμπορικής λειτουργίας του νέου Διεθνούς Αεροδρομίου Ηρακλείου στο Καστέλλι, με ορίζοντα το 2028. Ωστόσο, παρά την κινητικότητα που καταγράφεται, η αξιοποίηση της έκτασης δεν βρίσκεται ακόμη στο στάδιο επιλογής επενδυτή. Κατά τις ίδιες πληροφορίες, δεν αναμένεται να προκηρυχθεί σχετικός διαγωνισμός μέσα στο 2027, με το 2028 να θεωρείται πιθανότερος χρονικός ορίζοντας για ουσιαστικές εξελίξεις στο επενδυτικό σκέλος. Το ζητούμενο είναι να μη χαθεί πολύτιμος χρόνος μετά τη μεταφορά του αεροδρομίου στο Καστέλλι και να αποφευχθεί μια επανάληψη της πολύχρονης περιπέτειας του Ελληνικού, όπου χρειάστηκαν περίπου δύο δεκαετίες για να περάσει η αξιοποίηση του πρώην αεροδρομίου στην πράξη.
Το ιδιοκτησιακό «αγκάθι» των 2.000 στρεμμάτων
Η περίπτωση του «Νίκος Καζαντζάκης» παρουσιάζει ιδιαίτερες δυσκολίες, καθώς η έκταση που πρόκειται να απελευθερωθεί δεν αποτελεί ένα ενιαίο ακίνητο με έναν ιδιοκτήτη. Αντίθετα, περιλαμβάνει διαφορετικές ιδιοκτησίες και εγκαταστάσεις, με εμπλεκόμενους φορείς το Δημόσιο, τον Δήμο Ηρακλείου και τα υπουργεία Εθνικής Άμυνας και Υποδομών και Μεταφορών.
Ο Δήμος Ηρακλείου εμφανίζεται ως νομέας και κάτοχος περίπου του ενός τρίτου της συνολικής επιφάνειας, ενώ σημαντικά τμήματα συνδέονται με τα δύο υπουργεία. Η πολυδιάσπαση αυτή εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί, παρά τις κατά καιρούς εξαγγελίες, το εγχείρημα δεν κατάφερε να προχωρήσει με τους ρυθμούς που είχαν αρχικά προβλεφθεί. Ο Δήμος Ηρακλείου έχει ήδη από το 2020 καταθέσει προτάσεις προς το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας για την ανάπλαση της περιοχής, επιδιώκοντας να έχει ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση της επόμενης ημέρας. Η σημασία του ακινήτου αποτυπώνεται και στην αξία του, η οποία έχει εκτιμηθεί σε 1,44 δισ. ευρώ από στελέχη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, σύμφωνα με παλαιότερες αναφορές. Η έκταση βρίσκεται ανατολικά του Ηρακλείου, σε άμεση επαφή με τον αστικό ιστό, διαθέτει μεγάλο παραλιακό μέτωπο και περιλαμβάνει ήδη σημαντικές κτιριακές και άλλες υποδομές.
Από κοινωνικές κατοικίες μέχρι μαρίνα: Πώς σχεδιάζεται η επόμενη ημέρα
Την ίδια στιγμή, οι πρώτες πολεοδομικές προτάσεις αρχίζουν να αποτυπώνουν την εικόνα που θα μπορούσε να αποκτήσει η περιοχή μετά την απομάκρυνση του αεροδρομίου. Το νέο Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο του Δήμου Ηρακλείου περιλαμβάνει πρόταση για μια ανάπτυξη μεικτών χρήσεων, στην οποία θα συνυπάρχουν κατοικίες, εμπορικές δραστηριότητες, χώροι αναψυχής, διοικητικές υπηρεσίες και νέες επιχειρηματικές υποδομές. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην κατοικία, με πρόταση για τη δημιουργία οικιστικών ζωνών και τη δυνατότητα ανάπτυξης προγραμμάτων κοινωνικής κατοικίας. Η συγκεκριμένη κατεύθυνση συνδέεται με τις αυξανόμενες στεγαστικές ανάγκες του Ηρακλείου και την αναζήτηση νέων λύσεων για την πρόσβαση των κατοίκων σε προσιτή στέγη.
Ειδικότερα, στον χώρο των στρατοπέδων της ΜΟΜΑ προτείνεται η ανάπτυξη κοινωνικών κατοικιών, υπό την προϋπόθεση ότι θα προηγηθεί η απομάκρυνση ή μετεγκατάσταση των υφιστάμενων στρατιωτικών εγκαταστάσεων. Για την περιοχή όπου βρίσκεται σήμερα η Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών Πεζικού (ΣΕΑΠ), η πρόταση προβλέπει τη δημιουργία τεχνολογικού πάρκου, το οποίο θα μπορούσε να φιλοξενήσει νέες επιχειρήσεις και δραστηριότητες στον τομέα της τεχνολογίας.
Παράλληλα, στο βόρειο τμήμα του σημερινού αεροδρομίου εξετάζεται η ανάπτυξη κατοικιών από ιδιώτες επενδυτές, ενώ βορειοανατολικά προτείνεται η δημιουργία μαρίνας. Η τελευταία θα μπορούσε να ενισχύσει την ελκυστικότητα της οικιστικής ανάπτυξης και να δημιουργήσει πρόσθετες δυνατότητες για τον θαλάσσιο τουρισμό, εφόσον κριθεί οικονομικά βιώσιμη. Ξεχωριστή θέση στον σχεδιασμό καταλαμβάνει και το κεντρικό κτίριο του αεροδρομίου, για το οποίο προτείνεται η μετατροπή του σε ένα μεγάλο διοικητικό κέντρο περιφερειακής εμβέλειας.
Στο κτίριο θα μπορούσαν να συγκεντρωθούν υπηρεσίες της Περιφέρειας Κρήτης, της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, του Δήμου Ηρακλείου και της 7ης Υγειονομικής Περιφέρειας, δημιουργώντας ένα ενιαίο κέντρο εξυπηρέτησης των πολιτών. Το σχέδιο περιλαμβάνει επίσης τη δυνατότητα δημιουργίας συγκοινωνιακού κόμβου μετεπιβίβασης προς το νέο αεροδρόμιο στο Καστέλλι, καθώς και Κέντρου Πολιτικής Προστασίας, με αξιοποίηση του υφιστάμενου πυροσβεστικού σταθμού. Οι προτάσεις αυτές δεν αποτελούν ακόμη οριστικές αποφάσεις. Το επιχειρηματικό σχέδιο που θα αναθέσει το Εθνικό Αναπτυξιακό Ταμείο θα εξετάσει τις δυνατότητες υλοποίησής τους, ενώ ο τελικός σχεδιασμός θα διαμορφωθεί μέσα από τις προβλεπόμενες διαδικασίες και τη συνεργασία των εμπλεκόμενων φορέων.
Η εκκρεμότητα με την ΕΤΕπ και ο κίνδυνος ενός δεύτερου Ελληνικού
Η αξιοποίηση της έκτασης του σημερινού αεροδρομίου αποτελεί μια εκκρεμότητα που συνοδεύει εδώ και χρόνια το έργο του νέου αεροδρομίου στο Καστέλλι. Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων είχε εγκρίνει δάνειο ύψους 180 εκατ. ευρώ για την κατασκευή της νέας αεροπορικής υποδομής, συνδέοντας τη χρηματοδότηση με την προώθηση της ανάπλασης της περιοχής που θα απελευθερωθεί στο Ηράκλειο.
Ο τότε αντιπρόεδρος της Τράπεζας, Andrew McDowell, είχε επισημάνει ότι η ανάπλαση αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος των όρων του δανείου, αναδεικνύοντας τα οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά οφέλη που θα μπορούσαν να προκύψουν. Παρά τη σύνδεση αυτήν, η διαδικασία ωρίμανσης του σχεδίου παρέμεινε για χρόνια ουσιαστικά στάσιμη, με αποτέλεσμα να καταγράφεται σήμερα σημαντική απόσταση ανάμεσα στην πρόοδο του νέου αεροδρομίου και στην προετοιμασία για την αξιοποίηση του παλιού.
Το Εθνικό Αναπτυξιακό Ταμείο επιχειρεί πλέον να καλύψει μέρος αυτής της καθυστέρησης, ώστε να υπάρχει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο πριν από την οριστική απομάκρυνση της αεροπορικής δραστηριότητας. Η προοπτική της ανάπλασης έχει ήδη απασχολήσει την κυβέρνηση, με τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκο Πιερρακάκη, να έχει παρομοιάσει την έκταση με ένα «μικρό Ελληνικό», επισημαίνοντας την ανάγκη ολοκληρωμένου πολεοδομικού και επιχειρηματικού σχεδιασμού.
Από την πλευρά του, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης, έχει τονίσει ότι η τελική λύση θα πρέπει να προκύψει μέσα από διαβούλευση με την Περιφέρεια Κρήτης, τον Δήμο Ηρακλείου και την τοπική κοινωνία, με βάση συγκεκριμένα οικονομικά και τεχνικά δεδομένα. Η συζήτηση πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η βόρεια ακτογραμμή της Κρήτης συγκεντρώνει σημαντικό επενδυτικό ενδιαφέρον. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η μεγάλη ανάπτυξη που προωθεί η Dimand στις Γούρνες, σε έκταση περίπου 345 στρεμμάτων, με σχεδιασμό για εμπορικές δραστηριότητες, γραφεία, τουριστικές υποδομές και την προοπτική δημιουργίας καζίνο.
