Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανακοίνωσε έκτακτα μέτρα για τη στήριξη των αγροτών απέναντι στη νέα άνοδο των τιμών στα λιπάσματα, η οποία συνδέεται με τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και το αυξημένο ενεργειακό κόστος στην ευρωπαϊκή αγορά.
Το αυξημένο κόστος απειλεί τις καλλιέργειες και την προοπτική να μεταφερθεί σύντομα στα ράφια των σούπερ μάρκετ. Οι ανησυχίες εντείνονται για τους σοβαρούς κινδύνους σχετικά με την ευρωπαϊκή αγροτική παραγωγή, με τις επιπτώσεις να αναμένεται να φτάσουν στα νοικοκυριά μέσα στα επόμενα δύο χρόνια.
Η Κομισιόν παρουσίασε το νέο στρατηγικό σχέδιο για τα λιπάσματα, καθώς ο κλάδος βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα δεύτερο ισχυρό κύμα ανατιμήσεων μέσα σε λιγότερο από πέντε χρόνια.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές φυσικού αερίου και αμμωνίας για την παραγωγή λιπασμάτων, ενώ οι υψηλές τιμές ενέργειας συνεχίζουν να αυξάνουν το κόστος παραγωγής σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού.
Η Επιτροπή προειδοποιεί ότι η άνοδος των τιμών μπορεί να οδηγήσει τους αγρότες σε περιορισμό της χρήσης λιπασμάτων, γεγονός που ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά τόσο την ποιότητα όσο και τις αποδόσεις των καλλιεργειών.
Σχέδιο στήριξης αγροτών και αποθέματα λιπασμάτων
Η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι η διαθεσιμότητα και η προσιτή τιμή των λιπασμάτων αποτελούν κρίσιμο παράγοντα για τη διατήρηση της αγροτικής παραγωγής και της επισιτιστικής ασφάλειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σε αυτό το πλαίσιο, προωθεί ένα ολοκληρωμένο σχέδιο που συνδυάζει άμεσα μέτρα οικονομικής στήριξης με μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις ενίσχυσης της εγχώριας παραγωγής και μείωσης της εξάρτησης από εισαγωγές.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει την παρουσίαση του πρώτου χρηματοδοτικού πακέτου πριν από το καλοκαίρι, με στόχο την ενίσχυση της ρευστότητας των αγροτών ενόψει της επόμενης καλλιεργητικής περιόδου. Παράλληλα, κινητοποιούνται πόροι από τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό για την ενίσχυση του αγροτικού αποθεματικού.
Στο επίκεντρο βρίσκεται και η ευελιξία στη χρήση των Στρατηγικών Σχεδίων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, ώστε τα κράτη-μέλη να μπορούν να προσαρμόζουν τα εργαλεία στήριξης στις ανάγκες των παραγωγών. Μεταξύ των παρεμβάσεων περιλαμβάνονται μηχανισμοί ενίσχυσης ρευστότητας, αυξημένες προκαταβολές ενισχύσεων και κίνητρα για αποδοτικότερη χρήση λιπασμάτων.
Μείωση κόστους και νέες γεωργικές πρακτικές
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη μείωση του κόστους παραγωγής μέσω καλύτερης διαχείρισης των θρεπτικών στοιχείων και προώθησης πιο αποδοτικών γεωργικών πρακτικών. Η Κομισιόν σχεδιάζει την ενίσχυση των συμβουλευτικών υπηρεσιών προς τους αγρότες, ώστε να επιταχυνθεί η υιοθέτηση τεχνολογιών εξοικονόμησης πόρων και σύγχρονων μεθόδων λίπανσης.
Παράλληλα, προωθείται η χρήση οργανικών λιπασμάτων, βιοδιεγερτών και άλλων εναλλακτικών προϊόντων θρέψης, ενώ εξετάζονται προσαρμογές στο κανονιστικό πλαίσιο για τα νιτρικά.
Στρατηγικός στόχος του σχεδίου είναι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας λιπασμάτων και η μείωση της εξάρτησης από τρίτες χώρες. Η ΕΕ επιδιώκει την ανάπτυξη μιας πιο ανθεκτικής και βιώσιμης παραγωγικής βάσης, με έμφαση στην κυκλική οικονομία και στη χρήση εναλλακτικών πρώτων υλών όπως βιομάζα, λύματα και μικροβιακά προϊόντα.
Εξετάζονται επίσης επενδύσεις σε βιοαέριο, βιομεθάνιο και τεχνολογίες ανάκτησης θρεπτικών στοιχείων, με στόχο την ενίσχυση της αυτάρκειας. Πρόκειται για υλικά που προέρχονται από υπολείμματα τροφίμων, κοπριά ή άλλα οργανικά απόβλητα, τα οποία διασπώνται μέσω βακτηρίων και μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εναλλακτική μορφή λίπανσης.
Αγορές, τιμές και επισιτιστική ασφάλεια
Η Κομισιόν σχεδιάζει ενίσχυση της παρακολούθησης της αγοράς και της διαφάνειας στις τιμές, ενώ εξετάζει ακόμη και τη δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων λιπασμάτων για την αντιμετώπιση μελλοντικών κρίσεων. Παράλληλα, θα αξιολογηθεί ο αντίκτυπος των μηχανισμών όπως το Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών και ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα στο τελικό κόστος παραγωγής.
Μεταξύ των προτάσεων βρίσκεται και η πιο αργή κατάργηση των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών για τον κλάδο, υπό την προϋπόθεση ότι οι εταιρείες θα αυξήσουν την παραγωγή οργανικών ή χαμηλών εκπομπών λιπασμάτων.
Τελικός στόχος είναι η διασφάλιση της επισιτιστικής ασφάλειας και η σταθερότητα της ευρωπαϊκής αγροτικής παραγωγής σε ένα περιβάλλον αυξημένης διεθνούς αβεβαιότητας.
Όπως αναφέρουν αναλυτές η νέα στρατηγική αποτυπώνει την προσπάθεια της ΕΕ να ισορροπήσει ανάμεσα στην επισιτιστική ασφάλεια, τη στήριξη των αγροτών και τους περιβαλλοντικούς στόχους, σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών και οικονομικών πιέσεων.
Πληθωρισμός, τρόφιμα ©Eurokinissi/ Μιχάλης Καραγιάννης
Η κρίση στα λιπάσματα απειλεί την ευρωπαϊκή αγορά τροφίμων
Οι διεθνείς τιμές των βασικών εμπορευμάτων αναμένεται να αυξηθούν φέτος και να φτάσουν στο υψηλότερο επίπεδο από το 2022 λόγω του πολέμου στο Ιράν που προκαλεί σοβαρά προβλήματα στην προμήθεια βασικών βιομηχανικών πρώτων υλών, όπως το πετρέλαιο και τα μέταλλα, αναφέρει η Παγκόσμια Τράπεζα σε έκθεσή της.
Ο δείκτης τιμών των βασικών εμπορευμάτων αναμένεται να καταγράψει αύξηση κατά 16% φέτος, ανέφερε η Παγκόσμια Τράπεζα στην τελευταία έκθεσή της για τις προοπτικές των αγορών βασικών εμπορευμάτων που δημοσιεύτηκε σήμερα. Η αύξηση αυτή θα αποτελέσει την πρώτη μεγάλη ετήσια αύξηση των διεθνών τιμών των εμπορευμάτων από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία που προκάλεσε μεγάλη διαταραχή στις αγορές ενέργειας και έδωσε ώθηση στον παγκόσμιο πληθωρισμό, σύμφωνα με την τράπεζα.
Η εκρηκτική άνοδος στις τιμές φυσικού αερίου και λιπασμάτων εξαιτίας της κρίσης στη Μέση Ανατολή δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για την ευρωπαϊκή αγροτική παραγωγή, με τις επιπτώσεις να αναμένεται να φτάσουν στα νοικοκυριά μέσα στα επόμενα δύο χρόνια.
Σχεδόν τρεις μήνες από την έναρξη της πολεμικής κρίσης στο Ιράν, οι περισσότεροι Ευρωπαίοι καταναλωτές δεν έχουν ακόμη διαπιστώσει σημαντικές αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων στα σούπερ μάρκετ. Μεγάλες αλυσίδες όπως η Carrefour και η Aldi υποστηρίζουν ότι οι τιμές παραμένουν μέχρι στιγμής σταθερές.
Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι αυτή η εικόνα δεν πρόκειται να διατηρηθεί για πολύ. Η σύνδεση ανάμεσα στη σύγκρουση στον Περσικό Κόλπο και στις τιμές τροφίμων στην Ευρώπη ακολουθεί μια αργή αλλά σταθερή αλυσίδα επιπτώσεων: το φυσικό αέριο χρησιμοποιείται για την παραγωγή λιπασμάτων, τα λιπάσματα επηρεάζουν τις καλλιέργειες και οι καλλιέργειες καταλήγουν στα τρόφιμα που φτάνουν στα ράφια.
Τιμές με συμβόλαια πριν την κλιμάκωση της κρίσης
Ο Ντέιβιντ Λαμπόρντ, επικεφαλής του τμήματος Αγροδιατροφικής Οικονομίας του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ, εξηγεί στο Politico ότι τα περισσότερα προϊόντα που βρίσκονται σήμερα στα ράφια έχουν παραχθεί με πρώτες ύλες και συμβόλαια που είχαν εξασφαλιστεί πριν από την πλήρη κλιμάκωση της κρίσης.
Η Ευρώπη παράγει μέρος των αζωτούχων λιπασμάτων της, όμως εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενο φυσικό αέριο. Μετά τα αντίποινα του Ιράν και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, οι διεθνείς τιμές φυσικού αερίου εκτινάχθηκαν κατά 59%, ενώ ορισμένα λιπάσματα κατέγραψαν αυξήσεις έως και 50%.
Στη Γερμανία, η ουρία —το πιο διαδεδομένο λίπασμα στην αγορά— πωλείται πλέον περίπου 550 ευρώ ανά τόνο, έναντι περίπου 370 ευρώ πριν από την έναρξη της κρίσης.
Οι καταναλωτές αναμένεται να αισθανθούν πρώτα την επίδραση των αυξημένων καυσίμων προς το τέλος του καλοκαιριού. Το μεγαλύτερο όμως πλήγμα από τα λιπάσματα θα εμφανιστεί αργότερα, όταν επηρεαστούν οι επόμενες σοδειές.
Για τη φετινή άνοιξη, πολλοί Ευρωπαίοι αγρότες είχαν ήδη προμηθευτεί λιπάσματα πριν από την κρίση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι οι ανάγκες της τρέχουσας καλλιεργητικής περιόδου είναι σε μεγάλο βαθμό καλυμμένες.
Η κατάσταση όμως αλλάζει για τις φθινοπωρινές σπορές. Οι αγρότες καλούνται τώρα να αγοράσουν λιπάσματα σε πολύ υψηλότερες τιμές, ενώ οι τιμές πώλησης των σιτηρών παραμένουν στα ίδια επίπεδα με πριν από τον πόλεμο.
Λιπάσματα © Freepik.com
Αγρότες μειώνουν τη χρήση λιπασμάτων
Το αποτέλεσμα είναι ότι πολλοί παραγωγοί εξετάζουν τη μείωση της χρήσης αζώτου ή τη μετάβαση σε καλλιέργειες που απαιτούν λιγότερα λιπάσματα.
Και οι δύο επιλογές όμως ενδέχεται να οδηγήσουν σε χαμηλότερες αποδόσεις και μικρότερες σοδειές το 2027, χρονιά κατά την οποία οι καταναλωτές αναμένεται να βιώσουν πιο έντονα τις συνέπειες της κρίσης.
Σε χώρες όπως η Ιρλανδία, όπου η εγχώρια παραγωγή λιπασμάτων είναι σχεδόν ανύπαρκτη, το πρόβλημα είναι ακόμη πιο έντονο. Το 90% των αγροτικών εκτάσεων αφορά βοσκοτόπια που απαιτούν συνεχή χρήση αζωτούχων λιπασμάτων.
Ο Νόελ Μπάνβιλ από την Ιρλανδική Ένωση Αγροτών δήλωσε ότι πολλοί παραγωγοί δεν είχαν προχωρήσει σε προαγορές και τώρα αναγκάζονται να υπογράφουν συμβόλαια με τιμές εποχής πολέμου.
Αντίστοιχη εικόνα επικρατεί και στη Σουηδία, όπου η αγροτική ομοσπονδία LRF υπολογίζει ότι η κρίση έχει ήδη κοστίσει στους αγρότες περίπου 160 εκατ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 12% των συνολικών τους κερδών.
Ποιες λύσεις αναζητεί η Κομισιόν για τα λιπάσματα
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να αντιμετωπίσει την κρίση μέσω νέου σχεδίου δράσης για τα λιπάσματα. Ωστόσο, αρκετοί αναλυτές σημειώνουν στο Bloomberg ότι τα μέτρα αυτά δύσκολα θα έχουν άμεσο αποτέλεσμα. Η κατασκευή νέων εργοστασίων λιπασμάτων απαιτεί τρία έως τέσσερα χρόνια, ενώ η ευρωπαϊκή παραγωγή παραμένει ήδη κατά 19% χαμηλότερη σε σχέση με το 2019.
Παράλληλα, έντονες αντιδράσεις προκαλεί και ο νέος ευρωπαϊκός μηχανισμός φορολόγησης άνθρακα CBAM, που επιβαρύνει τις εισαγωγές λιπασμάτων από χώρες με χαμηλότερα περιβαλλοντικά πρότυπα.
Η Ιταλία και η Γαλλία ζητούν προσωρινή αναστολή του μέτρου, ενώ η Πολωνία και η Γερμανία επιθυμούν τη διατήρησή του για την προστασία της εγχώριας βιομηχανίας.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι αν η κρίση συνεχιστεί και συνδυαστεί με νέους περιορισμούς στις εξαγωγές από μεγάλες παραγωγούς χώρες όπως η Κίνα, η σημερινή άνοδος τιμών θα μπορούσε να εξελιχθεί σε σοβαρή παγκόσμια κρίση εφοδιασμού τροφίμων.
Fertiglobe: Ακριβότερα λιπάσματα και τρόφιμα ακόμη και μετά το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ
Οι διεθνείς δείκτες λιπασμάτων και τροφίμων ενδέχεται να παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα ακόμη και μετά την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, προειδοποιεί η διοίκηση της Fertiglobe, καθώς οι διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα συνεχίζουν να πιέζουν τις παγκόσμιες αγορές αγροτικών προϊόντων.
Ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας με έδρα το Άμπου Ντάμπι, Αχμέντ Ελ-Χόσι, ανέέφερε ότι πολλοί αγρότες καθυστερούν τις αγορές λιπασμάτων «μέχρι την τελευταία δυνατή στιγμή», προσδοκώντας αποκατάσταση της ομαλής τροφοδοσίας από τον Περσικό Κόλπο. Ωστόσο, ενώ οι τιμές των λιπασμάτων έχουν καταγράψει απότομη άνοδο, οι τιμές των αγροτικών προϊόντων αυξάνονται με σαφώς βραδύτερο ρυθμό, γεγονός που επιβαρύνει σημαντικά το κόστος παραγωγής για τους καλλιεργητές.
Η Fertiglobe, ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς ουρίας και αμμωνίας παγκοσμίως, διαθέτει παραγωγικές μονάδες σε Αλγερία, Αίγυπτο και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στοιχείο που της επιτρέπει να περιορίζει μέρος των κινδύνων που αντιμετωπίζουν άλλοι παραγωγοί της περιοχής.
Η εταιρεία έχει στραφεί ακόμη και σε οδικές μεταφορές προκειμένου να παρακάμψει τα Στενά του Ορμούζ, παρά το αυξημένο κόστος. Όπως εξήγησε ο Ελ-Χόσι, ένα φορτηγό μεταφέρει περίπου 25 τόνους προϊόντος, έναντι 50.000 τόνων που μπορεί να μεταφέρει ένα πλοίο, γεγονός που απαιτεί χιλιάδες διαδρομές. Παρ’ όλα αυτά, η άνοδος των διεθνών τιμών αντισταθμίζει μέρος των πρόσθετων μεταφορικών δαπανών.
