Η Σαουδική Αραβία φαίνεται πως επαναπροσανατολίζεται προς την Κίνα και τη Ρωσία μετά τη σύγκρουση στο Ιράν, καθώς μια σειρά συναντήσεων υψηλού επιπέδου σηματοδοτούν την ενίσχυση της ενεργειακής και στρατηγικής συνεργασίας μεταξύ των πλευρών.
Η εξέλιξη αποτελεί μέρος μιας βαθύτερης γεωπολιτικής μετατόπισης που ξεκίνησε μετά τον πόλεμο των τιμών πετρελαίου το 2014-2016, όταν η Κίνα άρχισε να ενισχύει συστηματικά την επιρροή της στο βασίλειο μέσω επενδύσεων, ενεργειακών συμφωνιών και στενότερων σχέσεων με τον σημερινό διάδοχο του θρόνου, πρίγκιπα Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν.
Μετά την επιχείρηση «Eπική Οργή» κατά του Ιράν και τις περιφερειακές αναταράξεις που ακολούθησαν, το Ριάντ φαίνεται να επανεξετάζει την εξάρτησή του από τις ΗΠΑ.
Την περασμένη εβδομάδα πραγματοποιήθηκαν αρκετές συναντήσεις μεταξύ Σαουδαράβων και Κινέζων αξιωματούχων.
Μια από τις σημαντικότερες ήταν η συνάντηση του αναπληρωτή επικεφαλής της Εθνικής Διοίκησης Ενέργειας της Κίνας Σονγκ Χονγκκούν με τον πρόεδρο του τομέα διύλισης και χημικών της Saudi Aramco Μοχάμεντ Αλ Καχτάνι.
Οι δύο πλευρές συζήτησαν την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια, τη διεύρυνση της συνεργασίας σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο, καθώς και νέες επενδυτικές ευκαιρίες μεταξύ Κίνας και Σαουδικής Αραβίας.
Η συμμαχία ΗΠΑ και Σαουδικής Αραβίας θεμελιώθηκε το 1945 σε συνάντηση του Αμερικανού προέδρου Φράνκλιν Ρούσβελτ με τον βασιλιά Αμπντουλαζίζ Αλ Σαούντ.
Η συμφωνία ήταν απλή: Η Σαουδική Αραβία θα εξασφάλιζε σταθερές προμήθειες πετρελαίου στις ΗΠΑ, ε αντάλλαγμα εγγυήσεις για την ασφάλεια της βασιλικής οικογένειας και του κράτους.
Η σχέση αυτή άντεξε ακόμη και την πετρελαϊκή κρίση του 1973.
Ωστόσο, άρχισε να φθίνει μετά το 2014, όταν η αμερικανική επανάσταση του σχιστολιθικού πετρελαίου μείωσε δραστικά την ενεργειακή εξάρτηση της Ουάσιγκτον από το σαουδαραβικό πετρέλαιο.
Ο πόλεμος τιμών του πετρελαίου και η άνοδος της Κίνας
Ο πόλεμος τιμών του πετρελαίου μεταξύ 2014 και 2016 προκάλεσε σοβαρές δημοσιονομικές πιέσεις στις χώρες του ΟΠΕΚ.
Η Σαουδική Αραβία βρέθηκε αντιμέτωπη με μεγάλα ελλείμματα και αναγκάστηκε να αναζητήσει νέες πηγές χρηματοδότησης.
Ταυτόχρονα, ο νεαρός τότε πρίγκιπας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν προωθούσε το φιλόδοξο σχέδιό του για τη μερική εισαγωγή της Saudi Aramco στο χρηματιστήριο.
Στόχος ήταν η πώληση του 5% της εταιρείας, η άντληση περίπου 100 δισ. δολαρίων και η αποτίμηση της Aramco στα 2 τρισ. δολάρια.
Όμως, πολλοί διεθνείς επενδυτές εξέφρασαν επιφυλάξεις σχετικά με τη διαφάνεια της εταιρείας, την πραγματική αξία των αποθεμάτων, την κρατική επιρροή στη διοίκηση και την ασφάλεια των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων.
Καθώς το ενδιαφέρον από τη Δύση αποδείχθηκε περιορισμένο, η Κίνα προσφέρθηκε να αγοράσει ολόκληρο το 5% που επρόκειτο να διατεθεί στην αγορά.
Αν και η πρόταση δεν υλοποιήθηκε, σύμφωνα με τον Watkins, ο διάδοχος δεν ξέχασε αυτή την κίνηση.
Συμφωνίες δεκάδων δισ.
Κατά την επίσκεψη του βασιλιά Σαλμάν στην Κίνα το 2017 υπογράφηκαν συμφωνίες ύψους περίπου 65 δισ. δολαρίων στους τομείς διύλισης πετρελαίου, πετροχημικών, μεταποίησης και ηλεκτρονικών.
Λίγους μήνες αργότερα οι δύο χώρες συμφώνησαν στη δημιουργία κοινού επενδυτικού ταμείου ύψους 20 δισ. δολαρίων.
Η συνεργασία ενισχύθηκε περαιτέρω μέσω της κινεζικής πρωτοβουλίας των νέων Δρόμων του Μεταξιού και του σαουδαραβικού Οράματος 2030.
Το γουάν και η πρόκληση για το δολάριο
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην αυξανόμενη προθυμία της Σαουδικής Αραβίας να χρησιμοποιεί το κινεζικό νόμισμα (γουάν) σε ορισμένες συναλλαγές.
Η διεθνοποίηση του γουάν αποτελεί βασικό στόχο της Κίνας, καθώς επιδιώκει να μειώσει την κυριαρχία του δολαρίου στο παγκόσμιο εμπόριο και στις ενεργειακές συναλλαγές.
Αν και το δολάριο παραμένει κυρίαρχο, η συνεργασία Ριάντ-Πεκίνου ενισχύει τις προσπάθειες δημιουργίας ενός πιο πολυπολικού χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Σημείο καμπής η ασφάλεια
Το σημαντικότερο στοιχείο της πρόσφατης μετατόπισης φαίνεται να είναι η αμφισβήτηση της αποτελεσματικότητας των αμερικανικών εγγυήσεων ασφαλείας.
Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης με το Ιράν επλήγησαν σημαντικές σαουδαραβικές ενεργειακές εγκαταστάσεις, όπως ο αγωγός East-West, τα πεδία Manifa και Khurais, το διυλιστήριο της Ras Tanura και διάφορες εγκαταστάσεις φυσικού αερίου και πετροχημικών.
Παρά τα τεράστια ποσά που έχει δαπανήσει το Ριάντ για αμερικανικά οπλικά συστήματα, οι επιθέσεις αυτές δημιούργησαν αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσο οι ΗΠΑ μπορούν να εγγυηθούν αποτελεσματικά την ασφάλεια του βασιλείου.
Κοντολογίς, η Σαουδική Αραβία δεν εγκαταλείπει πλήρως τις ΗΠΑ, αλλά φαίνεται να θεωρεί πλέον την Κίνα και τη Ρωσία ως εξίσου — ή και περισσότερο — σημαντικούς στρατηγικούς εταίρους.
Αν αυτή η τάση συνεχιστεί, η Κίνα θα ενισχύσει περαιτέρω την επιρροή της στη Μέση Ανατολή, η Ρωσία θα διατηρήσει τον κεντρικό της ρόλο μέσω του OΠΕΚ+, η Σαουδική Αραβία θα ακολουθήσει μια πιο πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική και οι ΗΠΑ ενδέχεται να χάσουν μέρος της αποκλειστικής επιρροής που διατηρούσαν επί οκτώ δεκαετίες στον σημαντικότερο πετρελαϊκό εξαγωγέα του κόσμου.
