Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι αναγκάστηκε να προχωρήσει σε μια από τις μεγαλύτερες ανακατατάξεις στην ουκρανική στρατιωτική ηγεσία των τελευταίων ετών, καθώς η αντιπαράθεση για τη στρατηγική του πολέμου απέκτησε διαστάσεις πολιτικής κρίσης.
Μέσα σε μόλις έξι ημέρες, ο Ουκρανός πρόεδρος απομάκρυνε τόσο τον υπουργό Άμυνας Μιχάιλο Φεντόροφ, έναν από τους ανθρώπους που συνδέθηκαν με την ανάπτυξη της τεχνολογικής και της επικεντρωμένης σε drones πολεμικής στρατηγικής της χώρας, όσο και τον αρχηγό των Ενόπλων Δυνάμεων Ολεξάντρ Σίρσκι, έναν έμπειρο αξιωματικό με σοβιετική στρατιωτική εκπαίδευση.
Την Τρίτη 21/7, ο Ζελένσκι αντικατέστησε τον 60χρονο Σίρσκι στην αρχηγία των ενόπλων δυνάμεων με τον Μιχάιλο Ντραπάτι, ο οποίος είχε υποστηριχθεί από τον Φεντόροφ.
Η επιλογή αυτή ήρθε μετά τις έντονες αντιδράσεις που προκάλεσε η απομάκρυνση του πρώην υπουργού Άμυνας και τις πιέσεις από την ουκρανική κοινωνία, μέσω έντονων διαδηλώσεων που ζητούσαν να επαναφερθεί στη θέση του ο Φεντόροφ.
Ο Ζελένσκι δεν υπέκυψε στις λαϊκές απαιτήσεις, αλλά δήλωσε ότι προσέφερε στον 35χρονο πρώην υπουργό άμυνας Φεντόροφ μια «αξιόλογη θέση ηγεσίας» με αντικείμενο την ανάπτυξη της στρατιωτικής τεχνολογίας. Ο πρώην υπουργός δεν έχει μέχρι στιγμής διευκρινίσει αν θα αποδεχθεί την πρόταση, έχοντας ήδη απορρίψει προηγούμενη πρόταση του προέδρου.
Ο Ζελένσκι διόρισε στη θέση του τον Γεβγένιι Χμάρα ως υπηρεσιακό υπουργό Άμυνας.
Δύο διαφορετικές αντιλήψεις
Η εμφανής σύγκρουση στους κόλπους της ουκρανικής αμυντικής ηγεσίας αντανακλούσε δύο διαφορετικές αντιλήψεις για το μέλλον του πολέμου. Από τη μία πλευρά βρισκόταν ο Φεντόροφ, εκπρόσωπος μιας νέας γενιάς τεχνοκρατών και μεταρρυθμιστών, που έδωσε έμφαση στα drones, στα δεδομένα, στην ταχύτητα λήψης αποφάσεων και στην αμυντική τεχνολογία.
Από την άλλη βρισκόταν ο Σίρσκι, στρατιωτικός καριέρας επί περίπου τέσσερις δεκαετίες, ο οποίος είχε αναδειχθεί μέσα από τις επιχειρήσεις εναντίον της Ρωσίας από το 2014 και θεωρείται διοικητής με σημαντική εμπειρία στο πεδίο της μάχης.
Η αντιπαράθεση δεν αφορούσε μόνο διαφορετικές στρατιωτικές προσεγγίσεις, αλλά και δύο διαφορετικές γενιές της ουκρανικής κοινωνίας.
Ο Φεντόροφ γεννήθηκε τον Ιανουάριο του 1991, επτά μήνες πριν από την ανεξαρτησία της Ουκρανίας από τη Σοβιετική Ένωση.
Ο Σίρσκι, που γεννήθηκε στη Ρωσία, είχε ήδη υπηρετήσει ως αξιωματικός του σοβιετικού Κόκκινου Στρατού στην Ουκρανία, αφού προηγουμένως είχε αποφοιτήσει από την Ανώτατη Στρατιωτική Σχολή Διοίκησης της Μόσχας.
Κατηγορίες για τον Σίρσκι
Ο Φεντόροφ είχε κατηγορήσει τον Σίρσκι ότι παρεμπόδιζε τις μεταρρυθμίσεις στο υπουργείο Άμυνας και είχε ζητήσει από τον πρόεδρο την αντικατάστασή του, πριν τελικά χάσει ο ίδιος τη θέση του.
Ο Ζελένσκι αναγνώρισε αργότερα την ύπαρξη εντάσεων, δηλώνοντας ότι όταν οι εμπλεκόμενες πλευρές δεν μπορούν να επιλύσουν ένα ζήτημα, τότε η απόφαση περνά στον ίδιο τον πρόεδρο.
Ο Ντραπάτι είχε ταχθεί δημόσια υπέρ του Φεντόροφ, ακόμη και απέναντι στον τότε ανώτερό του. Σε ανάρτησή του, είχε υποστηρίξει ότι το υπουργείο Άμυνας είχε προωθήσει σημαντικές αλλαγές για την επιτάχυνση της λήψης αποφάσεων και την καλύτερη υποστήριξη των στρατευμάτων στο μέτωπο.
Ο νέος αρχηγός των ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων, Μιχαϊλο Ντραπάτι, έγινε γνωστός το 2014, όταν ως διοικητής μονάδας τεθωρακισμένων ηγήθηκε επιχείρησης για τη διάσπαση οδοφραγμάτων κατά την αρχική κατάληψη τμημάτων της Μαριούπολης από φιλορώσους αυτονομιστές.
Μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας το 2022, ο Ντραπάτι διοίκησε επιχειρησιακές και στρατηγικές ομάδες που συμμετείχαν στην ανακατάληψη εδαφών κοντά στον Δνείπερο, τη Χερσώνα και το Χάρκοβο.
Στα τέλη του 2024 ανέλαβε τη διοίκηση των χερσαίων δυνάμεων της Ουκρανίας, θέση που κατείχε προηγουμένως ο Σίρσκι. Τότε είχε υποσχεθεί ότι θα μετατοπίσει την έμφαση στους «ανθρώπους, την τεχνολογία και τη διαφανή διοίκηση».
Ωστόσο, παραιτήθηκε λιγότερο από έναν χρόνο αργότερα, αναλαμβάνοντας την ευθύνη μετά από σειρά ρωσικών πυραυλικών επιθέσεων σε ουκρανικά κέντρα εκπαίδευσης, οι οποίες προκάλεσαν τον θάνατο δεκάδων νεοσύλλεκτων και προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις. Ο Ζελένσκι του ζήτησε να παραμείνει στις τάξεις των Ενόπλων Δυνάμεων και ο Ντραπάτι σύντομα επέστρεψε στην ηγεσία των Κοινών Δυνάμεων.
Οι σχέσεις μεταξύ Σίρσκι και Ντραπάτι είχαν βρεθεί επανειλημμένα στο επίκεντρο της συζήτησης. Ο Φεντόροφ δήλωσε μετά την αποχώρησή του από το υπουργείο Άμυνας ότι οι επιτυχίες του Ντραπάτι είχαν οδηγήσει σε τρεις επίσημες επιπλήξεις από τον Σίρσκι.
Ο Σίρσκι, ο οποίος έχει αποκτήσει τη φήμη σκληροτράχηλου διοικητή, έχει δεχθεί αυξανόμενη κριτική στην Ουκρανία για μια πιο παραδοσιακή προσέγγιση στον πόλεμο, που βασίζεται σε επιθέσεις πεζικού και έχει συνδεθεί με υψηλές απώλειες.
Σε μια σπάνια δημόσια παρέμβασή του αυτή την εβδομάδα, ο Σίρσκι απέρριψε τις κατηγορίες ότι εμπόδιζε τις μεταρρυθμίσεις ή ότι δεν παραχωρούσε αρμοδιότητες στους διοικητές του. Υποστήριξε επίσης ότι ο ίδιος είχε συμβάλει στη δημιουργία των Δυνάμεων Μη Επανδρωμένων Συστημάτων ως ξεχωριστού κλάδου των ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων.
«Το πιο παράξενο που έχω ακούσει είναι ότι δήθεν δεν θέλω να πολεμάμε με drones», δήλωσε.
Σε μια έμμεση αναφορά στον Φεντόροφ, πρόσθεσε ότι η «όραση» είναι χρήσιμη για τη δημιουργία μιας νεοφυούς επιχείρησης, αλλά για να κερδίσει κανείς έναν πόλεμο χρειάζεται στρατηγική.
Φεντόροφ: Eπιχειρηματίας και υπουργός ψηφιακού μετασχηματισμού πριν πάει στο άμυνας
Ο Φεντόροφ είχε αναδειχθεί αρχικά ως επιχειρηματίας και στη συνέχεια ως υπουργός Ψηφιακού Μετασχηματισμού, θέση στην οποία προώθησε την ψηφιοποίηση των δημόσιων υπηρεσιών της Ουκρανίας.
Το 2022 πρωτοστάτησε στη δημιουργία του «Στρατού των Drones», σε μια περίοδο κατά την οποία η στρατιωτική αξιοποίηση μικρών μη επανδρωμένων αεροσκαφών βρισκόταν ακόμη σε αρχικό στάδιο. Οι πρωτοβουλίες αυτές εξελίχθηκαν στη συνέχεια σε ένα ευρύτερο οικοσύστημα αμυντικής τεχνολογίας, προσελκύοντας σημαντικό διεθνές ενδιαφέρον.
Ως υπουργός Άμυνας, επιχείρησε να μεταφέρει την επιχειρηματική και data-driven προσέγγισή του στις προμήθειες και στην παραγωγή drones. Προώθησε ψηφιακές πλατφόρμες για την καταγραφή των επιβεβαιωμένων απωλειών του εχθρού και για την ταχύτερη προμήθεια μη επανδρωμένων συστημάτων από τις μονάδες στο μέτωπο.
Μέσα σε λίγες εβδομάδες από την ανάληψη των καθηκόντων του τον Ιανουάριο, ανακοίνωσε ότι στόχος της Ουκρανίας ήταν να προκαλεί 50.000 επιβεβαιωμένες απώλειες στον εχθρό κάθε μήνα, επιδιώκοντας ρυθμό φθοράς υψηλότερο από τον αριθμό των νέων στρατολογήσεων της Ρωσίας.
Συνεργασία με την SpaceX
Το υπουργείο συνεργάστηκε επίσης με τη SpaceX του Έλον Μασκ για τον περιορισμό της πρόσβασης ρωσικών στρατιωτικών μονάδων στο δορυφορικό σύστημα επικοινωνιών Starlink, προκαλώντας σοβαρές διαταραχές στις επικοινωνίες τους στην πρώτη γραμμή.
Τα ουκρανικά drones έφτασαν ολοένα βαθύτερα στο ρωσικό έδαφος, προκαλώντας ζημιές σε διυλιστήρια και συμβάλλοντας στις ελλείψεις καυσίμων σε ολόκληρη τη Ρωσία.
Παράλληλα, επιθέσεις μεσαίου βεληνεκούς πίσω από τις γραμμές του μετώπου έπληξαν τις ρωσικές γραμμές ανεφοδιασμού, ενώ οι επιθέσεις στην Κριμαία απειλούν να απομονώσουν τη χερσόνησο της Μαύρης Θάλασσας, την οποία η Ρωσία προσάρτησε το 2014.
Ο Σίρσκι, σε αποχαιρετιστήριο μήνυμά του, υπογράμμισε τη συμβολή του στην άμυνα του Κιέβου το 2022, στην απελευθέρωση της περιφέρειας του Χαρκόβου αργότερα την ίδια χρονιά, καθώς και στην εντυπωσιακή ουκρανική εισβολή στην περιοχή του Κουρσκ το 2024.
«Παραδίδω στον διάδοχό μου έναν στρατό που όχι μόνο κρατά την άμυνα, αλλά βρίσκεται και στην επίθεση», δήλωσε, εκφράζοντας την ελπίδα ότι αυτή η επιθετική πορεία θα συνεχιστεί.
Ο Ζελένσκι διόρισε τον Γεβχένιι Χμάρα ως υπηρεσιακό υπουργό Άμυνας, παρά τις εκκλήσεις διαδηλωτών για την επιστροφή του Φεντόροφ. Παράλληλα, διόρισε νέο αρχηγό του Γενικού Επιτελείου, τον Ιχόρ Σκιμπιούκ, ο οποίος θα έχει την ευθύνη του στρατηγικού στρατιωτικού σχεδιασμού σε συνεργασία με τον Ντραπάτι.
Ο Χμάρα, βετεράνος των πολεμικών επιχειρήσεων και πρώην επικεφαλής κέντρου ειδικών επιχειρήσεων της Υπηρεσίας Ασφαλείας της Ουκρανίας, θεωρείται σημαντικό πρόσωπο στην εκστρατεία των ουκρανικών επιθέσεων μεγάλης εμβέλειας στο εσωτερικό της Ρωσίας.
H μεγαλύτερη αναδιάρθρωση της στρατιωτικής ηγεσίας
Με τον διορισμό του Ντραπάτι και την πιθανή μελλοντική αξιοποίηση του Φεντόροφ, ο Ζελένσκι ολοκλήρωσε τη μεγαλύτερη αναδιάρθρωση της στρατιωτικής ηγεσίας από το 2024, όταν είχε αντικαταστήσει τον Βαλέρι Ζαλούζνι με τον Σίρσκι στην κορυφή των Ενόπλων Δυνάμεων.
Είτε ως αποτέλεσμα της πίεσης από την ουκρανική κοινωνία των πολιτών είτε ως μέρος ενός ευρύτερου σχεδιασμού, ο Ουκρανός πρόεδρος παραδίδει πλέον την ευθύνη για τη διεξαγωγή του πολέμου σε μια νέα γενιά ηγετών της άμυνας.
«Όλοι θέλουμε το ίδιο πράγμα», δήλωσε ο Ζελένσκι. «Να νικήσουμε τον εχθρό».
