Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σαουδική Αραβία υπέγραψαν συμφωνία-ορόσημο για την ανάπτυξη μη στρατιωτικού πυρηνικού προγράμματος στο βασίλειο του Κόλπου, ανοίγοντας τον δρόμο για μια πολυετή συνεργασία αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Τη συμφωνία υπέγραψαν ο Αμερικανός υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ και ο Σαουδάραβας ομόλογός του, ο πρίγκιπας Αμπντουλαζίζ μπιν Σαλμάν.
Όπως αναφέρει ανακοίνωση του υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ, η συμφωνία «παρέχει σε αμερικανικές εταιρείες ευρεία πρόσβαση στο πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας» του Ριάντ και «συμβάλλει στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της Σαουδικής Αραβίας», διατηρώντας υψηλά πρότυπα σε ό,τι αφορά την πυρηνική ασφάλεια και ενισχύοντας το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα των ΗΠΑ στην πυρηνική τεχνολογία για μη στρατιωτικούς σκοπούς.
Το πλήρες κείμενο της συμφωνίας δεν δόθηκε στη δημοσιότητα. Ωστόσο, αμερικανικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι ενδέχεται να επιτρέψει μελλοντικά στο Ριάντ να πραγματοποιεί εμπλουτισμό ουρανίου στο έδαφός του. Το εμπλουτισμένο ουράνιο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως καύσιμο σε πυρηνικούς σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και, σε υψηλότερα επίπεδα εμπλουτισμού, για την κατασκευή πυρηνικών όπλων.
Το ενδεχόμενο αυτό προκαλεί ήδη έντονο προβληματισμό μεταξύ ειδικών και υποστηρικτών της μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων, καθώς θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα πρωτοφανές προηγούμενο για την αμερικανική πυρηνική διπλωματία.
Συνεργασία δισεκατομμυρίων
Παράλληλα με τη συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας, υπογράφηκε και διμερής συμφωνία εγγυήσεων ασφαλείας, σύμφωνα με το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας.
«Οι δύο συμφωνίες δημιουργούν τη νομική βάση για μια συνεργασία πολλών δεκαετιών και πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων, η οποία προωθεί σειρά οικονομικών και στρατηγικών στόχων προτεραιότητας, συμπεριλαμβανομένης της μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων», ανέφερε το υπουργείο.
Η κυβέρνηση της Σαουδικής Αραβίας σημείωσε από την πλευρά της ότι η συμφωνία αποτελεί επέκταση της υφιστάμενης συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών στον ενεργειακό τομέα. Υπενθύμισε, επίσης, ότι ακολουθεί την επίσκεψη του Σαουδάραβα ηγέτη στην Ουάσιγκτον τον περασμένο Νοέμβριο.
Η ανακοίνωση γίνεται σε μια περίοδο κατά την οποία κλιμακώνονται οι συγκρούσεις μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν. Η Σαουδική Αραβία, παραδοσιακός σύμμαχος της Ουάσιγκτον, φιλοξενεί αρκετές αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις, οι οποίες έχουν γίνει στόχος ιρανικών επιθέσεων.
Παράλληλα, οι αντάρτες Χούθι της Υεμένης, σύμμαχοι του Ιράν, ανακοίνωσαν «ναυτικό αποκλεισμό» κατά της Σαουδικής Αραβίας.
Το κρίσιμο ζήτημα του εμπλουτισμού ουρανίου
Οι λεπτομέρειες της πυρηνικής συμφωνίας δεν έχουν αποσαφηνιστεί. Προγενέστερα δημοσιεύματα ανέφεραν, πάντως, ότι μετά την ολοκλήρωση κοινής μελέτης με τις ΗΠΑ, η Σαουδική Αραβία θα μπορούσε να αποκτήσει τη δυνατότητα εμπλουτισμού ουρανίου στο έδαφός της.
Το πυρηνικό καύσιμο θα παράγεται, σύμφωνα με το συγκεκριμένο σενάριο, σε εγκατάσταση εμπλουτισμού που θα κατασκευαστεί με αμερικανική τεχνολογία, περιορίζοντας την εξάρτηση του βασιλείου από εισαγόμενα πυρηνικά καύσιμα.
Ένα τέτοιο έργο θα μπορούσε να αποφέρει συμβόλαια δισεκατομμυρίων δολαρίων σε αμερικανικές επιχειρήσεις, οι οποίες θα συμμετείχαν στην κατασκευή των εγκαταστάσεων και στην ανάπτυξη του πυρηνικού προγράμματος.
Ο Αμερικανός υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ διαβεβαίωσε ότι οι συμφωνίες τηρούν τα υψηλότερα πρότυπα πυρηνικής ασφάλειας και μη διάδοσης.
Όπως ανέφερε, το πρόγραμμα θα βασιστεί στην αμερικανική πυρηνική τεχνολογία και στους επιστήμονες των Ηνωμένων Πολιτειών. Το υπουργείο Ενέργειας υποστήριξε ακόμη ότι η συνεργασία προωθεί τόσο την αμερικανική όσο και την περιφερειακή ασφάλεια, ενώ ενισχύει την ανταγωνιστική θέση των ΗΠΑ στην παγκόσμια αγορά μη στρατιωτικής πυρηνικής τεχνολογίας.
Οι φόβοι για πυρηνικά όπλα
Πυρηνικοί εμπειρογνώμονες και πρώην αξιωματούχοι στο Ισραήλ, τον στενότερο σύμμαχο των Ηνωμένων Πολιτειών στη Μέση Ανατολή, εξέφρασαν φόβους ότι το πρόγραμμα θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να επιτρέψει στη Σαουδική Αραβία να αναπτύξει πυρηνικό όπλο.
Πολλοί ειδικοί επισημαίνουν, πάντως, ότι μια τέτοια πορεία θα απαιτούσε πιθανότατα δεκαετίες και θα προκαλούσε ισχυρές αντιδράσεις από τη διεθνή κοινότητα.
Η Ρόζμαρι Κέλανικ, διευθύντρια του προγράμματος Μέσης Ανατολής στο αμερικανικό think tank Defense Priorities, χαρακτήρισε «εξαιρετικά εντυπωσιακό» το ενδεχόμενο να επιτραπεί στη Σαουδική Αραβία να αποκτήσει δικές της εγκαταστάσεις εμπλουτισμού.
Όπως σημείωσε, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν βοηθήσει στο παρελθόν άλλη χώρα να πραγματοποιεί εμπλουτισμό ουρανίου στο έδαφός της. Πρόσθεσε ότι η δυνατότητα παραγωγής πυρηνικού καυσίμου αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο ανάπτυξης πυρηνικών όπλων.
Η συμφωνία θα σταλεί πλέον στο αμερικανικό Κογκρέσο για έλεγχο, όπου αναμένεται να αντιμετωπίσει αντιδράσεις από βουλευτές και γερουσιαστές και των δύο κομμάτων.
Η απάντηση Ρούμπιο
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο απέρριψε τις ανησυχίες ότι η συμφωνία θα μπορούσε να διευκολύνει τη Σαουδική Αραβία να αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν πρόκειται να συνάψουν συμφωνία με καμία χώρα στον κόσμο, η οποία θα δημιουργεί κίνδυνο διάδοσης πυρηνικών όπλων», δήλωσε σε δημοσιογράφους κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στις Φιλιππίνες.
Αρκετοί Δημοκρατικοί υπενθύμισαν, ωστόσο, ότι ο Ρούμπιο, όταν ήταν γερουσιαστής, είχε υποστηρίξει νομοθετική πρωτοβουλία με τίτλο «No Nuclear Weapons for Saudi Arabia Act», η οποία προέβλεπε ότι το Κογκρέσο θα έπρεπε να εγκρίνει οποιαδήποτε πυρηνική συμφωνία με το Ριάντ.
Ο Δημοκρατικός γερουσιαστής της Μασαχουσέτης Έντουαρντ Μάρκι καταδίκασε τη συμφωνία, κατηγορώντας την κυβέρνηση Τραμπ για υποκρισία και απερισκεψία.
Υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ επιτρέπουν στη Σαουδική Αραβία να αναπτύξει τεχνολογίες που συνδέονται με τα πυρηνικά όπλα, ενώ την ίδια στιγμή συγκρούονται με το Ιράν με το επιχείρημα ότι επιχειρούν να αποτρέψουν την απόκτηση ιρανικής πυρηνικής βόμβας.
Η διαφορά με τη συμφωνία των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων
Σε περίπτωση που η νέα συμφωνία περιλαμβάνει τη δυνατότητα εμπλουτισμού ουρανίου, θα διαφέρει σημαντικά από εκείνη που υπέγραψαν οι Ηνωμένες Πολιτείες με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα το 2009.
Με βάση τη συμφωνία εκείνη, τα ΗΑΕ έχουν δεσμευτεί να μην παράγουν το δικό τους πυρηνικό καύσιμο και έχουν αποδεχτεί σειρά πρόσθετων περιορισμών. Για τον λόγο αυτό, η συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία αναμένεται να προκαλέσει αντιδράσεις από οργανώσεις που δραστηριοποιούνται για τον περιορισμό της διάδοσης των πυρηνικών όπλων.
Το Ριάντ επιδιώκει εδώ και χρόνια μια τέτοια συμφωνία, έχοντας διαπραγματευτεί με διαδοχικές αμερικανικές κυβερνήσεις. Η Ουάσιγκτον είχε θέσει ως βασική προϋπόθεση την αναγνώριση του Ισραήλ από τη Σαουδική Αραβία και την εξομάλυνση των διπλωματικών και οικονομικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών.
Σύμφωνα με αμερικανικά δημοσιεύματα, η προϋπόθεση αυτή φαίνεται να έχει πλέον εγκαταλειφθεί.
Ανταγωνισμός με Κίνα και Ρωσία
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επιδιώξει στενότερες σχέσεις με τη Σαουδική Αραβία κατά τη διάρκεια της προεδρίας του. Πέρα από τα στρατηγικά και εμπορικά οφέλη, ένας ακόμη λόγος για την επίτευξη της συμφωνίας μπορεί να είναι το ενδιαφέρον της Ρωσίας και της Κίνας για την ανάπτυξη αντίστοιχης πυρηνικής συνεργασίας με το Ριάντ.
Η Ουάσιγκτον φέρεται να επιδίωξε να αποτρέψει την ανάθεση ενός τόσο σημαντικού έργου στους γεωπολιτικούς και οικονομικούς ανταγωνιστές της.
Η συμφωνία αποτελεί σημαντική διπλωματική επιτυχία για τη Σαουδική Αραβία και θα μπορούσε, σε βάθος χρόνου, να μεταβάλει τις ισορροπίες ισχύος στη Μέση Ανατολή, αναφέρει το BBC.
Το ζήτημα των πυρηνικών βρίσκεται στο επίκεντρο της σύγκρουσης των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ με το Ιράν. Οι δύο χώρες υποστηρίζουν ότι ένας από τους λόγους για τις επιθέσεις τους κατά της Τεχεράνης ήταν η αποτροπή της ανάπτυξης ιρανικού πυρηνικού όπλου, κάτι που το Ιράν αρνείται ότι επιδιώκει.
Ο de facto ηγέτης της Σαουδικής Αραβίας, πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, είχε δηλώσει το 2018 ότι η χώρα του δεν σχεδιάζει να αποκτήσει πυρηνικό όπλο. Είχε προσθέσει, ωστόσο, ότι εάν το Ιράν αναπτύξει πυρηνική βόμβα, η Σαουδική Αραβία θα ακολουθήσει το παράδειγμά του το συντομότερο δυνατό.
