Το Ανώτατο Δικαστήριο της Ρωσίας απέκλεισε το φιλελεύθερο κόμμα «Γιάμπλοκο» (μήλο) από τις βουλευτικές εκλογές του Σεπτεμβρίου, στερώντας από το ψηφοδέλτιο το μοναδικό καταχωρισμένο πολιτικό κόμμα που τάσσεται ανοιχτά κατά του πολέμου στην Ουκρανία.
Η απόφαση επικυρώνει προσφυγή του εθνικιστικού κόμματος Ροντίνα, το οποίο κατηγόρησε το Γιάμπλοκο για παραβιάσεις της εκλογικής νομοθεσίας και για αποδοχή υποστήριξης από πρόσωπα που έχουν χαρακτηριστεί «ξένοι πράκτορες». Το Γιάμπλοκο αρνείται τις κατηγορίες.
Ο πρόεδρος του κόμματος, Νικολάι Ριμπακόφ, δήλωσε ότι το κόμμα θα ασκήσει έφεση κατά της απόφασης. Και πως θα κάνει ό,τι είναι δυνατόν για να συμμετάσχει στις εκλογές.
Επίσης, μιλώντας σε υποστηρικτές του κόμματος έξω από το δικαστήριο, είπε ότι «είναι πολλοί οι άνθρωποι που θέλουν την ειρήνη και να μη χαθούν άλλες ανθρώπινες ζωές».
Ο ηγέτης του κόμματος Νικολάι Ριμπακόφ © EPA/SERGEI ILNITSKY
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή το Γιάμπλοκο είχε αρχικά εγκριθεί από την Κεντρική Εκλογική Επιτροπή για να συμμετάσχει στις εκλογές.
Η τελική απόφαση αποκλεισμού ήρθε, επομένως, μετά την έγκριση της υποψηφιότητάς του από την αρμόδια εκλογική αρχή.
Εκστρατεία γύρω από την ειρήνη
Το κόμμα, που δεν διαθέτει σήμερα έδρες στη Δούμα, είχε διαμορφώσει την προεκλογική του εκστρατεία γύρω από την ειρήνη, την κατάπαυση του πυρός και τη διπλωματική επίλυση του πολέμου. Η απουσία του σημαίνει ότι οι ψηφοφόροι που αναζητούν μια οργανωμένη πολιτική δύναμη με σαφή αντιπολεμική θέση δεν θα έχουν αυτή την επιλογή στην κάλπη.
Η απόφαση εντάσσεται σε ένα ήδη διαμορφωμένο μοτίβο περιορισμού της εκλογικής συμμετοχής πραγματικών αντιπάλων του Κρεμλίνου. Οι ρωσικές αρχές έχουν χρησιμοποιήσει τα τελευταία χρόνια τους νόμους περί «ξένων πρακτόρων», «εξτρεμισμού» και «ανεπιθύμητων οργανώσεων» για να αποκλείσουν πολιτικούς και οργανώσεις από την εκλογική διαδικασία.
Οι αυθεντικές αντιπολιτευτικές υποψηφιότητες αντιμετωπίζουν άρνηση εγγραφής, δικαστικές διώξεις και άλλους περιορισμούς, ενώ το 2024 η νομοθεσία απαγόρευσε και στα πρόσωπα που έχουν χαρακτηριστεί «ξένοι πράκτορες» να είναι υποψήφιοι.
Η περίπτωση Ναβάλνι
Το προηγούμενο του Αλεξέι Ναβάλνι είναι χαρακτηριστικό. Η πολιτική του οργάνωση δεν μπόρεσε να συμμετάσχει στις εκλογές αφού το κίνημά του χαρακτηρίστηκε «εξτρεμιστικό» και τέθηκε εκτός νόμου. Το 2021, υποψήφιοι που συνδέονταν με τον Ναβάλνι αποκλείστηκαν επίσης από τις εκλογές βάσει των νέων περιορισμών που στόχευαν το δίκτυό του.
Ανάλογη πίεση δέχθηκε και το ΠΑΡΝΑΣ, το φιλελεύθερο Κόμμα Λαϊκής Ελευθερίας. Το κόμμα είχε αποτελέσει μαζί με το Γιάμπλοκο μία από τις βασικές φιλελεύθερες πολιτικές δυνάμεις εκτός του κοινοβουλίου, αλλά η εκλογική του παρουσία περιορίστηκε δραστικά.
Το 2016, για παράδειγμα, το ΠΑΡΝΑΣ αντιμετώπισε αποκλεισμό υποψηφίων του σε περιφερειακές εκλογές, ενώ οι φιλελεύθερες δυνάμεις παρέμεναν ουσιαστικά εκτός της Δούμας.
Το ίδιο μοντέλο εμφανίστηκε και στις εκλογές της Δούμας του 2021. Οι αρχές είχαν ήδη αποκλείσει πρόσωπα που συνδέονταν με τον Ναβάλνι, ενώ υποψήφιοι της αντιπολίτευσης αντιμετώπισαν αποκλεισμούς με βάση το καθεστώς του «ξένου πράκτορα» και άλλους διοικητικούς ή ποινικούς περιορισμούς.
Αντιπολεμικές θέσεις
Την ίδια περίοδο, το Γιάμπλοκο παρέμενε ένα από τα ελάχιστα νόμιμα κόμματα που μπορούσαν να εκφράσουν φιλελεύθερες και αντιπολεμικές θέσεις.
Η περίπτωση του Γιάμπλοκο έχει λοιπόν διαφορετική σημασία από έναν απλό αποκλεισμό ενός μικρού κόμματος. Η Ρωσία εξακολουθεί να διεξάγει εκλογές και να διατηρεί πολυκομματική εμφάνιση, όμως το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιοι επιτρέπεται να ανταγωνιστούν πραγματικά την πολιτική γραμμή του Κρεμλίνου.
Στις βουλευτικές εκλογές του 2021, το κυβερνών κόμμα «Ενωμένη Ρωσία» κέρδισε 324 από τις 450 έδρες της Δούμας, διατηρώντας συντριπτική πλειοψηφία. Ανεξάρτητοι παρατηρητές και οργανώσεις όπως η Golos κατέγραψαν καταγγελίες για πιέσεις σε ψηφοφόρους, παρατυπίες και περιορισμούς σε υποψηφίους της αντιπολίτευσης.
Η εικόνα επαναλήφθηκε στις περιφερειακές εκλογές του 2025, όπου υποψήφιοι που συνδέονταν με την Ενωμένη Ρωσία κέρδισαν σχεδόν όλες τις εκλογές κυβερνητών, ενώ η ξένοι παρατηρητές κατέγραψαν απουσία πραγματικών αντιπολιτευτικών υποψηφίων, εκφοβισμό, νοθεία και ασυνήθιστα αποτελέσματα στην ηλεκτρονική ψηφοφορία.
