Έξι νεκροί. Πάνω από 8 εκατομμύρια βιβλία κατεστραμμένα. Τυπογραφεία, αποθήκες και εκδοτικοί οίκοι σε Κίεβο, Χάρκοβο, Ζαπορίζια, Σούμι, Χερσώνα και άλλες πόλεις της Ουκρανίας ανατινάχθηκαν από ρωσικές βόμβες και drones μέσα σε λίγες μέρες συντονισμένων επιθέσεων.
Ανάμεσα στα κατεστραμμένα, 600.000 σχολικά εγχειρίδια για τη νέα σχολική χρονιά που ξεκινάει σε λίγες εβδομάδες.
Η Διεθνής Ένωση Εκδοτών καταδικάζει τις επιθέσεις και ζητά από τη διεθνή εκδοτική κοινότητα έμπρακτη στήριξη στους Ουκρανούς συναδέλφους από μια συντονισμένη επίθεση στον πολιτισμό.
Δεν είναι μόνο οι δρόμοι, οι γέφυρες, τα εργοστάσια και οι ενεργειακές υποδομές που καταστρέφονται στον πόλεμο. Το μέγεθος της καταστροφής γίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακό αν συγκριθεί με τη συνολική παραγωγή της Ουκρανίας.
Από την έναρξη του πολέμου, η χώρα παρήγαγε περίπου 25 εκατομμύρια βιβλία τον χρόνο. Μόνο οι καταστροφές του Ιουλίου και η μεγάλη επίθεση της 1ης Αυγούστου αντιστοιχούν πλέον σε σχεδόν το ένα τρίτο της ετήσιας παραγωγής.
Η επίθεση στο Χάρκοβο
Το πιο καταστροφικό χτύπημα σημειώθηκε την 1η Αυγούστου, όταν δύο ρωσικά drones έπληξαν το αυτοματοποιημένο κέντρο διανομής της RNK-Ranok, κοντά στο Χάρκοβο.
Η φωτιά που ακολούθησε επεκτάθηκε σε έκταση περίπου 10.000 τετραγωνικών μέτρων και κατέστρεψε περίπου 8 εκατομμύρια βιβλία, τα οποία αντιστοιχούσαν σε περίπου 28.000 διαφορετικούς τίτλους.
Μεταξύ αυτών ήταν 600.000 σχολικά βιβλία που επρόκειτο να σταλούν στα ουκρανικά σχολεία για τη νέα σχολική χρονιά.
Ο διευθύνων σύμβουλος της RNK-Ranok, Βίκτορ Κρούγκλοφ, εκτίμησε τις ζημιές σε περίπου 1 δισ. ουκρανικές γρίβνιες, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 20 εκατ. ευρώ.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι το γεγονός πως δύο drones έπληξαν την ίδια εγκατάσταση δείχνει ότι επρόκειτο για σχεδιασμένη επίθεση με στόχο την καταστροφή σχολικών και ουκρανικών βιβλίων.
Το πλήγμα δεν αφορά μόνο τη Ranok. Στην ίδια εγκατάσταση αποθηκεύονταν και βιβλία άλλων εκδοτικών οίκων, μεταξύ των οποίων οι Zhorzh, One More Page και Osnova, ενώ το κέντρο χρησιμοποιούνταν και από την KnyhoLand, μία από τις μεγαλύτερες αλυσίδες βιβλιοπωλείων της Ουκρανίας.
Δεν ήταν η πρώτη φορά
Για την RNK-Ranok, η επίθεση της 1ης Αυγούστου ήταν το τέταρτο πλήγμα σε τμήμα των δραστηριοτήτων της μέσα στο 2026. Τον Μάιο είχε βομβαρδιστεί άλλο κέντρο διανομής της, ενώ δύο εβδομάδες αργότερα είχε δεχθεί επίθεση και το γραφείο της στο Κίεβο.
Από την έναρξη της ρωσικής εισβολής, η εταιρεία έχει αναγκαστεί να αναδιοργανώσει τις δραστηριότητές της και να μοιράσει τα βιβλία και τα αποθέματά της σε διαφορετικές αποθήκες, καθώς θεωρεί ότι καμία μεμονωμένη τοποθεσία στην Ουκρανία δεν είναι απολύτως ασφαλής.
Ωστόσο, η διασπορά των εγκαταστάσεων δεν αποδείχθηκε αρκετή για να προστατεύσει τον κλάδο από ένα καλοκαίρι αλλεπάλληλων επιθέσεων.
Τον Ιούλιο καταστράφηκε η κεντρική αποθήκη της Denka Logistics, συνεργάτη logistics του εκδοτικού οίκου BookChef. Περίπου 800.000 βιβλία χάθηκαν, δηλαδή το μεγαλύτερο μέρος του αποθέματος του εκδοτικού οίκου.
Στην ίδια επίθεση υπέστη σοβαρές ζημιές και το τυπογραφείο Megapoligraf, ένας από τους βασικούς συνεργάτες για την εκτύπωση σχολικών εγχειριδίων της Ranok. Καταστράφηκαν εκτυπωτικός εξοπλισμός, χαρτί, ημιτελή προϊόντα και βιβλία που είχαν μόλις τυπωθεί.
Στις 18 Ιουλίου καταστράφηκε αποθήκη του εκδοτικού οίκου Knygolove, με απώλειες περίπου 250.000 βιβλίων.
Μία ημέρα αργότερα, ρωσικός βαλλιστικός πύραυλος έπληξε το τυπογραφείο Konvi, μία από τις σημαντικότερες εκτυπωτικές εγκαταστάσεις της Ουκρανίας.
Καταστράφηκαν εργαστήρια παραγωγής, μηχανήματα εκτύπωσης και βιβλιοδεσίας, γραφεία και σχεδόν 250.000 σχολικά βιβλία. Παράλληλα, καταστράφηκαν υλικά για την εκτύπωση ακόμη 350.000 βιβλίων που προορίζονταν για διάφορους ουκρανικούς εκδοτικούς οίκους.
«Επίθεση στον πολιτισμό»
Το γεγονός της στόχευσης τόσων εκδοτών μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα δεν μπορεί να είναι τυχαίο αλλά δείχνει μια συντονισμένη ρωσική προσπάθεια.
Η Διεθνής Ένωση Εκδοτών καταδίκασε τις επιθέσεις, κάνοντας λόγο για συντονισμένη επίθεση κατά του ουκρανικού εκδοτικού κλάδου.
Η πρόεδρος της Ένωσης, Γκβάντσα Τζομπάβα, υποστήριξε ότι οι Ουκρανοί εκδότες στοχοποιούνται συστηματικά και προσπαθούν, παρά τον πόλεμο, να κρατήσουν ζωντανό τον πολιτισμό της χώρας και να επιτρέψουν στα παιδιά να συνεχίσουν να μαθαίνουν.
Από την πλευρά της, η πρόεδρος της Επιτροπής για την Ελευθερία της Έκδοσης, Τζέσικα Ζάνγκερ, χαρακτήρισε τις επιθέσεις μέρος μιας προσπάθειας εξάλειψης της ουκρανικής κουλτούρας.
Το Κίεβο έχει ήδη δημιουργήσει ειδικά προγράμματα οικονομικής στήριξης για τους εκδοτικούς φορείς που επλήγησαν από τις επιθέσεις του Ιουλίου.
Διακύβευμα μεγαλύτερο από τα βιβλία
Η καταστροφή εκατομμυρίων βιβλίων δεν αποτυπώνεται εύκολα σε έναν αριθμό αποζημίωσης. Ένα τυπογραφείο μπορεί να ξαναχτιστεί και μια αποθήκη να ξαναγεμίσει. Όμως η απώλεια σχολικών βιβλίων, λογοτεχνικών έργων και πολιτιστικού υλικού μέσα σε μια χώρα που βρίσκεται σε πόλεμο έχει διαφορετική διάσταση.
Η Ουκρανία προσπαθεί να διατηρήσει τη λειτουργία της κοινωνίας της, να συνεχίσει την εκπαίδευση των παιδιών και ταυτόχρονα να προστατεύσει την πολιτιστική της ταυτότητα. Οι επιθέσεις στην εκδοτική αλυσίδα πλήττουν και τους τρεις αυτούς στόχους.
Ιδιαίτερα για τα σχολικά βιβλία, το πλήγμα έρχεται σε μια κρίσιμη χρονική στιγμή.
Και αυτό είναι ίσως το πιο συμβολικό στοιχείο της καταστροφής: σε έναν πόλεμο όπου οι πύραυλοι και τα drones μπορούν να καταστρέψουν κτίρια μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, η μάχη για την επιβίωση μιας χώρας περνά και από κάτι τόσο απλό όσο ένα βιβλίο πάνω σε ένα σχολικό θρανίο.
Η διεθνής εκδοτική κοινότητα καλείται πλέον να στηρίξει έμπρακτα τους Ουκρανούς συναδέλφους της.
Αυτό που διακυβεύεται είναι η δυνατότητα μιας κοινωνίας να συνεχίσει να παράγει, να διαδίδει και να παραδίδει την πολιτιστική και εκπαιδευτική της κληρονομιά στην επόμενη γενιά.
