Μυστικές διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ, Συρίας και Ισραήλ άνοιξαν τον δρόμο για την απομάκρυνση πυρηνικών υλικών από κρυφή εγκατάσταση στη Συρία, την ώρα που το Τελ Αβίβ είχε προειδοποιήσει ότι θα μπορούσε να προχωρήσει σε νέο στρατιωτικό πλήγμα εάν δεν δινόταν λύση.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Axios, που επικαλείται Αμερικανούς και Ισραηλινούς αξιωματούχους, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ μεσολάβησε ώστε να επιτευχθούν συνεννοήσεις με τη νέα συριακή ηγεσία και το Ισραήλ για την απομάκρυνση των υλικών, με τη διαδικασία να βρίσκεται υπό την εποπτεία της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA).
Οι αμερικανικές αρχές θεωρούν ότι η συμφωνία απέτρεψε μια πιθανή νέα κρίση μεταξύ Ισραήλ και Συρίας, η οποία θα μπορούσε να αποκτήσει ευρύτερες περιφερειακές διαστάσεις. Τα πυρηνικά υλικά, πάντως, δεν έχουν ακόμη απομακρυνθεί και η επιχείρηση παραμένει σε εξέλιξη.
Το μυστικό πυρηνικό πρόγραμμα της εποχής Άσαντ
Η υπόθεση συνδέεται με το μυστικό πυρηνικό πρόγραμμα που είχε αναπτύξει το καθεστώς του Μπασάρ αλ Άσαντ, με βασικό πυρήνα τον αντιδραστήρα αλ Κιμπάρ.
Το Ισραήλ βομβάρδισε την εγκατάσταση το 2007, καταστρέφοντας μεγάλο μέρος του προγράμματος. Ωστόσο, παρέμειναν στη χώρα εγκαταστάσεις έρευνας, ανάπτυξης και αποθήκευσης που σχετίζονταν με τις παλαιότερες πυρηνικές δραστηριότητες. Μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, η νέα συριακή κυβέρνηση επέτρεψε στη ΔΟΑΕ πρόσβαση σε τοποθεσίες που συνδέονται με εκκρεμή ζητήματα του συριακού πυρηνικού προγράμματος.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η εγκατάσταση που είναι γνωστή ως «Site 99», την οποία το Ισραήλ παρακολουθεί στενά εδώ και περίπου δύο χρόνια. Εκεί, σύμφωνα με Ισραηλινούς αξιωματούχους, είχαν αποθηκευτεί πυρηνικά υλικά που σχετίζονταν με τον αλ Κιμπάρ.
Μεταξύ αυτών φέρεται να βρίσκεται και yellowcake, δηλαδή συμπύκνωμα ουρανίου που αποτελεί ενδιάμεσο προϊόν του πυρηνικού κύκλου καυσίμου, καθώς και υπολείμματα από τις εγκαταστάσεις του αλ Κιμπάρ. Αμερικανός αξιωματούχος υποστήριξε ότι το υλικό δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί άμεσα για την κατασκευή πυρηνικού όπλου, θα μπορούσε όμως να αποτελέσει υλικό για έναν συμβατικό εκρηκτικό μηχανισμό διασποράς ραδιενεργών ουσιών.
Οι πιέσεις του Ισραήλ και η παρέμβαση των ΗΠΑ
ΗΠΑ και Ισραήλ συζητούσαν για περισσότερο από έναν χρόνο τον τρόπο αντιμετώπισης του ζητήματος. Το Τελ Αβίβ είχε ξεκαθαρίσει στην Ουάσιγκτον ότι δεν επιθυμούσε την παραμονή των υλικών στο «Site 99» και είχε αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέου πλήγματος εάν δεν απομακρύνονταν ή εάν διαπιστωνόταν προσπάθεια πρόσβασης σε αυτά.
Η ανησυχία εντάθηκε όταν, πριν από μερικές εβδομάδες, καταγράφηκαν κινήσεις γύρω από την εγκατάσταση. Ισραηλινοί αξιωματούχοι φοβήθηκαν ότι η νέα συριακή κυβέρνηση επιχειρούσε να φτάσει στα υλικά, ενώ εκφράστηκαν και υποψίες ότι η Τουρκία θα μπορούσε να συνδράμει τη Δαμασκό.
Η κυβέρνηση Τραμπ ζήτησε τότε από το Ισραήλ να μην αναλάβει στρατιωτική δράση και έφερε τη ΔΟΑΕ στο επίκεντρο της διπλωματικής προσπάθειας. Οι επαφές κατέληξαν σε συμφωνία με τη συριακή κυβέρνηση για την απομάκρυνση των πυρηνικών υλικών από την εγκατάσταση.
Η μεταφορά, ωστόσο, δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί. Αμερικανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η διαδικασία θα μπορούσε να ξεκινήσει σύντομα, ενώ ΗΠΑ και Ισραήλ συνεχίζουν να παρακολουθούν στενά το «Site 99».
