Μέσα σε δέκα ημέρες, τρεις διεκδικητές της προεδρίας της Γαλλίας ανακοίνωσαν ότι υπήρξαν στόχος συντονισμένων επιχειρήσεων προπαγάνδας και αποσταθεροποίησης.
Στις 24 Ιουλίου ο υποψήφιος του κεντροδεξιού Horizons Εντουάρ Φιλίπ έγινε στόχος επίθεσης, καθώς ψευδή δημοσιεύματα του απέδωσαν «μετωποκροταφική άνοια».
Στη συνέχεια στόχος έγινε ο σοσιαλιστής Ραφαέλ Γκλυκσμάν, υποψήφιος του Place publique, μέσω ενός ιστότοπου που σφετεριζόταν την οπτική ταυτότητα του ψηφιακού μέσου Blast και υποστήριζε ότι η σύντροφός του, δημοσιογράφος Λεά Σαλαμέ, «προσπάθησε να δωροδοκήσει τα μέσα ενημέρωσης».
Στις 4 Αυγούστου ήρθε η σειρά του Γκαμπριέλ Ατάλ, υποψηφίου του κόμματος του Μακρόν Renaissance, τον οποίο ψευδείς αναρτήσεις εμφάνιζαν να παρουσιάζει «σημάδια της νόσου Purkinje».
Η Viginum, η γαλλική υπηρεσία που είναι αρμόδια για την καταπολέμηση των ξένων ψηφιακών παρεμβάσεων και δημιουργήθηκε το 2021 υπό τη Γενική Γραμματεία Εθνικής Άμυνας και Ασφάλειας (SGDSN), βρήκε σύντομα ότι οι επιθέσεις προέρχονταν από δύο δίκτυα: το Storm-1516, που ενεπλάκη στις ψευδείς ειδήσεις κατά των Φιλίπ και Γκλυκσμάν, και την «εκστρατεία εθνικής πληροφοριακής χειραγώγησης» Matriochka, που έβαλε στο στόχαστρο τον Ατάλ.
Ποιοι κινούν τα νήματα
Το Storm-1516 φέρεται να καθοδηγείται απευθείας από το Κρεμλίνο. Σύμφωνα με αναφορά της Viginum, στις επιχειρήσεις του συμμετέχουν άμεσα άτομα και οργανισμοί συνδεδεμένοι με τη ρωσική κυβέρνηση: ο Mark Dougan, πρώην Αμερικανός αστυνομικός που κατέφυγε στη Ρωσία, μέλη της παραστρατιωτικής ομάδας Wagner του Γεβγένι Πριγκόζιν και της υπερεθνικιστικής ιδεολογίας του Αλεξάντρ Ντούγκιν, και πιθανώς ο Touri Khorochenky, ο οποίος φέρεται να ήταν στέλεχος μονάδας της GRU, των ρωσικών στρατιωτικών μυστικών υπηρεσιών, και «να χρηματοδότησε και συντόνισε τον τρόπο λειτουργίας».
Το Matriochka, ονομασία που παραπέμπει στις ρωσικές ξύλινες κούκλες, έχει πιο σκοτεινό προφίλ. Οι αρχές δεν έχουν ταυτοποιήσει τον χρηματοδότη του, γεγονός που δηλώνει ότι η εκστρατεία διεξάγεται από υποστηρικτές της Ρωσίας και όχι απευθείας από τη Μόσχα. Τυπικά τα δύο δίκτυα αποτελούν δύο διαφορετικές δομές. Στην πράξη όμως αποτελούν μέρος της ίδιας νεφελοειδούς δομής και λειτουργούν συμπληρωματικά. Το Storm-1516 κατασκευάζει και διανέμει ψευδείς αφηγήσεις στο ευρύ κοινό ή τροφοδοτεί με αυτές το Matriochka, το οποίο επιδιώκει να παγιδεύσει πολιτικούς και οικονομικούς decision-makers, ερευνητές και μέσα ενημέρωσης.
Όπλα τους η τεχνητή νοημοσύνη και η μαζική πλαστογραφία
Οι ομάδες του Storm-1516 δημιουργούν ψευδή ρεπορτάζ, deepfakes και ηχητικά αποσπάσματα που μιμούνται τη φωνή του στόχου τους με χρήση τεχνητής νοημοσύνης. Χαρακτηριστικό δείγμα, το deepfake σε γαλλική μεταγλώττιση που μιμούνταν τη φωνή του δημοσιογράφου Edwy Plenel, ιδρυτή του Mediapart, με σκοπό τη διάχυση φημών και κατηγοριών για διαφθορά κατά του Γκλυκσμάν. Το συγκεκριμένο δίκτυο δεν διστάζει επίσης «να παραποιήσει τα λογότυπα των μέσων ενημέρωσης, αφίσες ταινιών, δημόσια μητρώα, κυβερνητικά έγγραφα, τιμολόγια ή άρθρα τύπου».
Παράλληλα το Storm-1516 φαίνεται νa συντηρεί μια στρατιά ψευδών ιστοτόπων που σφετερίζονται την οπτική ταυτότητα γνωστών μέσων, από το RFI και το BFM μέχρι τη Le Parisien, την Ouest France, τη Libération, το France 24, το AFP και τη Le Monde, δημοσιεύοντας άρθρα με τα ονόματα υπαρκτών δημοσιογράφων.
Τον Δεκέμβριο του 2025 ο δημοσιογράφος της Figaro Adrien Bez είδε την υπογραφή του κάτω από ψευδές άρθρο που υποστήριζε ότι ο Εμμανουέλ Μακρόν είχε «IQ 89». Οι αρχές επιβεβαίωσαν ότι η συγκεκριμένη κατασκευή ήταν δουλειά του Storm-1516.
Τα μεγέθη είναι διαφωτιστικά. Τον Σεπτέμβριο του 2025 η εταιρεία κυβερνοασφάλειας Recorded Future καταμέτρησε 141 ψευδείς ιστοσελίδες γαλλικών μέσων ενημέρωσης δημιουργημένες από τη νεφελοειδή δομή Storm-1516, μεταξύ αυτών ο ιστότοπος bfm-tv.net. Τον Νοέμβριο του 2025 οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα ταυτοποίησαν περισσότερα από 13.900 άρθρα δημοσιευμένα στα γαλλικά σε ψευδείς ενημερωτικούς ιστότοπους. Στο διάστημα 2024-2025 εντοπίστηκαν περισσότερα από 100 domain names στο «.fr» που μιμούνταν ιστότοπους του γαλλικού τύπου – εκ των οποίων τα περισσότερα είναι σήμερα ανενεργά – που τροφοδοτούνταν από άρθρα παραγόμενα με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης.
Η πλαστογραφία έφτασε ως την παραγωγή ρεπορτάζ δρόμου. «Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι άνθρωποι του Storm-1516 χρησιμοποίησαν άτομα που παράστηναν τους δημοσιογράφους», εξηγεί η Viginum. Σε τρεις διαφορετικές περιπτώσεις, το δίκτυο διέδωσε βίντεο ενός άνδρα που διεξήγαγε με μικρόφωνο ρεπορτάζ δρόμου στο Παρίσι και στο Κουρσεβέλ, προκειμένου να καταστήσει πιστευτή μια αφήγηση σχετικά με τη μετονομασία διαφόρων παρισινών δρόμων προς τιμήν του Κόκκινου Στρατού.
Μετά την παραγωγή του υλικού του, το Storm-1516 χρησιμοποιεί σε δύο τακτικές: τη δημιουργία «αναλώσιμων» λογαριασμών που αναμεταδίδουν το περιεχόμενο, ή την αμοιβή τρίτων με πολλούς ακολούθους, γενικά συμπαθούντων της ρωσικής υπόθεσης. Το Matriochka χρησιμοποιεί δύο τύπους λογαριασμών, τους «seeders», που δημοσιεύουν τα ψευδή περιεχόμενα, και τους «quoters», που τριάντα έως σαράντα πέντε λεπτά αργότερα κοινοποιούν την ανάρτηση ως απάντηση σε δημοσιεύσεις μέσων, προσωπικοτήτων ή κυψελών fact-checking. Στόχος είναι να κατακλυστεί ο ψηφιακός χώρος και να αναγκαστούν οι στόχοι να αναλώσουν πόρους στην επαλήθευση, μέθοδος που οι ειδικοί χαρακτηρίζουν «επιχείρηση αντιπερισπασμού».
Από την Ουκρανία στη μετανάστευση
Ο αρχικός στόχος και των δύο δικτύων ήταν η απαξίωση της Ουκρανίας, ώστε να μειωθεί η υποστήριξη των δυτικών κοινωνιών στο Κίεβο. Το Storm-1516 υποστήριξε ψευδώς ότι ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ήταν «ναζί, τοξικομανής και ομοφυλόφιλος», ότι αγόρασε την πρώην κατοικία του Γιόζεφ Γκέμπελς με ευρωπαϊκά κεφάλαια και ότι η ουκρανική κυβέρνηση στρατολογούσε μέλη του Ισλαμικού Κράτους για το μέτωπο.
Τον Αύγουστο του 2023, μέσω του Αιγύπτιου δημοσιογράφου Mohammed al-Alawi, το δίκτυο ισχυρίστηκε ότι η πεθερά του Ουκρανού προέδρου αγόρασε πολυτελές ακίνητο σε αιγυπτιακό παραθαλάσσιο θέρετρο έναντι 5 εκατομμυρίων δολαρίων ενώ αργότερα μέσα στην ίδια χρονιά έλεγε ότι ένας σωματοφύλακας του Ζελένσκι δολοφόνησε τον al-Alawi. Η ψευδής είδηση δημοσιεύτηκε σε αιγυπτιακές εφημερίδες «πιθανότατα με αμοιβή», μέχρι που τελικά διαψεύστηκε από το αιγυπτιακό Υπουργείο Εσωτερικών.
Από το 2024 όμως οι στόχοι άλλαξαν. «Οι χειριστές του Storm-1516 στράφηκαν σε θέματα που άγγιζαν τις ανησυχίες που σχετίζονται με τη μετανάστευση και την τρομοκρατία», αναφέρει η Viginum. Το δίκτυο κατασκεύασε ψευδές βίντεο δήθεν της Χαμάς με απειλές κατά των Ολυμπιακών Αγώνων του Παρισιού αλλά και βίντεο με δήθεν Σύρους ισλαμιστές της Hayat Tahrir al-Cham (HTC) να απειλούν να πυρπολήσουν την Παναγία των Παρισίων.
Στο εκλογικό πεδίο, το δίκτυο επιχείρησε να παρέμβει στις ευρωπαϊκές εκλογές του Ιουνίου 2024, στις γαλλικές βουλευτικές του Ιουλίου 2024, στις αμερικανικές προεδρικές εκλογές του Νοεμβρίου 2024 και τις γερμανικές ομοσπονδιακές εκλογές του Φεβρουαρίου 2025. «Η Viginum ήταν σε θέση να ταυτοποιήσει περισσότερες από 20 επιχειρήσεις πληροφοριακής χειραγώγησης», αναφέρει η υπηρεσία, μεταξύ των οποίων βίντεο που κατηγορούσε την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ότι βοήθησε ρωσική μεταλλουργική επιχείρηση να παρακάμψει τις κυρώσεις, και ψευδή ιστότοπο με τα σήματα της Renaissance που προσέφερε μπόνους 100 ευρώ για κάθε ψήφο στο κόμμα του Μακρόν.
Το εργαστήριο ιδεών Cercle Pégase, αφιερωμένο στην πληροφοριακό αυτή πόλεμο, ταξινόμησε τον Ιανουάριο του 2025 15.000 γαλλόφωνα άρθρα των δύο δικτύων και διαπίστωσε ότι «οι κύριες θεματικές φέρνουν σε αντιπαράθεση τη “Γαλλία σε κρίση” με το “ρωσικό μοντέλο”».
Το βάθος χρόνου και η αντίδραση
Σύμφωνα με πηγές των γαλλικών Υπηρεσιών Πληροφοριών, τα ρωσικά δίκτυα έχουν στο στόχαστρο τη Γαλλία από τον Ψυχρό Πόλεμο, αλλά κλιμάκωσαν τις επιθέσεις τους από το 2014. Πρώτη σοβαρή προειδοποίηση υπήρξε το «Macron leaks» του 2017, σαράντα οκτώ ώρες πριν από τον δεύτερο γύρο των τότε προεδρικών εκλογών.
Στην εκστρατεία του 2022 η Viginum κατέγραψε περισσότερες από 25 ψηφιακές επιθέσεις, εκ των οποίων πέντε αφορούσαν ξένη παρέμβαση. Μεγάλος αριθμός επιθέσεων αποδίδεται στη «μονάδα 29155» της GRU, τον «ένοπλο βραχίονα» του Κρεμλίνου, ενώ πιο σοφιστικέ επιχειρήσεις εκτελούνται από τη FSB, τη ρωσική υπηρεσία αντικατασκοπείας, και τη SVR, την υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών.
Η εισαγγελία του Παρισιού στις 6 Αυγούστου ξεκίνησε έρευνα για την υπόθεση Γκλυκσμάν. Το σχέδιο νόμου κατά των ξένων παρεμβάσεων, που παρουσιάστηκε στο υπουργικό συμβούλιο στις 22 Ιουλίου, τριπλασιάζει τις προβλεπόμενες ποινές για διάδοση ψευδών ειδήσεων σε προεκλογική περίοδο, σε τρία χρόνια φυλάκισης και 45.000 ευρώ πρόστιμο.
Η Γενική Γραμματεία Εθνικής Άμυνας και Ασφάλειας της Γαλλίας, μια διακυβερνητική υπηρεσία που υπάγεται απευθείας στον Πρωθυπουργό της Γαλλίας και είναι υπεύθυνη για τον σχεδιασμό και τον συντονισμό των πολιτικών ασφάλειας και άμυνας, θεωρεί τα ρωσικά δίκτυα που κατασκευάζουν fake news σε βάρος της γαλλικής πολιτικής τάξης σοβαρή απειλή και συστήνει προσοχή στη δημόσια επικοινωνία των πολιτικών, με τη σοβαρότερη απειλή να παραμένει, κατά την ίδια, η κατασκευή ψευδών ειδήσεων με χρήση των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, που στη συνέχεια διαχέονται ευρέως (hack and leak).
Η Le Monde ωστόσο καταγράφει και την αντίθετη άποψη. Ο αντίκτυπος των δύο ρωσικών δικτύων στο ευρύ κοινό είναι σχεδόν μηδενικός, οι αναρτήσεις του Matriochka κατά του Ατάλ ήταν συνταγμένες σε «αγγλικά εντελώς απίθανα», ενώ οι απολογισμοί των ίδιων των προπαγανδιστών προσμετρούν εξίσου ένα άρθρο που αναπαράγει και ένα άρθρο που καταγγέλλει τον ισχυρισμό τους, άρα αμφισβητούμενη η επιρροή τους.
