Σε ένα από τα νέα πεδία γεωπολιτικού ανταγωνισμού μετατρέπεται η Αρκτική, με 12 ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, να ζητούν πλέον από την Ευρωπαϊκή Ένωση πιο ενεργό και στρατηγικό ρόλο στην περιοχή.
Η κοινή παρέμβαση έγινε με αφορμή την Ευρωπαϊκή Σύνοδο για την Αρκτική στο Ροβανιέμι της Φινλανδίας στις 13 και 14 Σεπτεμβρίου και αποτυπώνει τη μετατόπιση του ενδιαφέροντος των Ευρωπαίων από το περιβάλλον και την οικονομική ανάπτυξη προς την άμυνα και την ασφάλεια.
Φινλανδία, Δανία, Εσθονία, Γαλλία, Ελλάδα, Γερμανία, Λετονία, Λιθουανία, Ολλανδία, Πολωνία, Ρουμανία και Σουηδία συνυπέγραψαν τη δήλωση, καλώντας την ΕΕ να αναλάβει «πιο στρατηγικό και πιο ενεργό ρόλο» στην ευρωπαϊκή Αρκτική. Το μήνυμα των «12» είναι ότι η ασφάλεια του ευρωπαϊκού Βορρά δεν αποτελεί πλέον περιφερειακό ζήτημα των σκανδιναβικών χωρών, αλλά τμήμα της συνολικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας της Ευρώπης.
Από την κλιματική αλλαγή στον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων
Η σημασία της Αρκτικής αυξάνεται με ταχύτητα, καθώς η υποχώρηση των πάγων δημιουργεί νέες δυνατότητες για ναυσιπλοΐα και πρόσβαση σε ενεργειακούς πόρους και κρίσιμες πρώτες ύλες. Ταυτόχρονα, όμως, η περιοχή αποκτά ολοένα μεγαλύτερη στρατιωτική σημασία. Η Ρωσία έχει ενισχύσει επί σειρά ετών τη στρατιωτική παρουσία της στον αρκτικό χώρο, ενώ η Κίνα διευρύνει το οικονομικό και στρατηγικό ενδιαφέρον της για τις νέες εμπορικές διαδρομές και τους φυσικούς πόρους της περιοχής.
Ο Φινλανδός πρωθυπουργός Πέτερι Όρπο έχει χαρακτηρίσει την Αρκτική όλο και πιο σημαντικό τμήμα του περιβάλλοντος ασφαλείας της Ευρώπης, επισημαίνοντας ότι η ΕΕ έχει άμεσα συμφέροντα στη σταθερότητα, την ασφάλεια και τη βιώσιμη ανάπτυξη της περιοχής. Στη Σύνοδο συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν, ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό, καθώς και εκπρόσωποι των ευρωπαϊκών θεσμών. Στο πρόγραμμα περιλαμβανόταν ακόμη επίσκεψη στην πτέρυγα της φινλανδικής Πολεμικής Αεροπορίας στη Λαπωνία, η οποία είναι υπεύθυνη για την προστασία του εναέριου χώρου της βόρειας Φινλανδίας.
Η ενίσχυση της ρωσικής παρουσίας αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους η Αρκτική μεταφέρεται πλέον στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής αμυντικής συζήτησης. Παράλληλα, η αυξανόμενη πρόσβαση σε νέες θαλάσσιες διαδρομές δημιουργεί ένα ακόμη πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ Ευρώπης, Ρωσίας, Κίνας και Ηνωμένων Πολιτειών.
Κάλας: Η νέα στρατηγική της ΕΕ θα έχει την ασφάλεια στον πυρήνα της
Το επόμενο βήμα αναμένεται τον Οκτώβριο, όταν η Ευρωπαϊκή Ένωση σχεδιάζει να παρουσιάσει την αναθεωρημένη πολιτική της για την Αρκτική. Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας ξεκαθάρισε από το Ροβανιέμι ότι η ΕΕ πρέπει να παραμείνει σε επαγρύπνηση απέναντι στην αυξανόμενη ρωσική στρατιωτική δραστηριότητα αλλά και στο ενισχυμένο ενδιαφέρον της Κίνας για την περιοχή.
Όπως ανέφερε, η νέα στρατηγική που θα παρουσιαστεί τον Οκτώβριο θα έχει την ασφάλεια στον πυρήνα της, καθώς η Αρκτική αποτελεί πλέον μέρος της συνολικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας της Ευρώπης. Η συζήτηση δεν αφορά μόνο τη στρατιωτική παρουσία. Οι ευρωπαϊκές χώρες ζητούν να υπάρξουν οι απαιτούμενοι οικονομικοί πόροι, υποδομές και δυνατότητες ώστε η ΕΕ να μπορεί να προστατεύσει τα συμφέροντά της σε μια περιοχή που αλλάζει με μεγάλη ταχύτητα.
Στο τραπέζι βρίσκονται, μεταξύ άλλων, οι υποδομές μεταφορών και επικοινωνιών, η δυνατότητα επιχειρήσεων σε ακραίες κλιματικές συνθήκες, η προστασία κρίσιμων υποδομών και η ενίσχυση της ευρωπαϊκής παρουσίας στις νέες εμπορικές οδούς. Για την Ελλάδα, η συμμετοχή στην πρωτοβουλία των «12» έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς δείχνει ότι η Αθήνα αντιμετωπίζει πλέον τις εξελίξεις στην Αρκτική όχι ως ένα μακρινό ζήτημα του ευρωπαϊκού Βορρά, αλλά ως κομμάτι της ευρύτερης συζήτησης για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, τις ενεργειακές ροές και τις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές. Και αυτό ακριβώς είναι το νέο στοιχείο: η Αρκτική παύει σταδιακά να αποτελεί κυρίως πεδίο περιβαλλοντικής πολιτικής και μετατρέπεται σε ακόμη ένα μέτωπο όπου η Ευρώπη καλείται να ορίσει τη θέση της στον νέο ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων.
