Ο αόρατος ηγέτης των Χούθι κινεί τα νήματα, μεταδίδουν οι Financial Times. Από ένα άγνωστο καταφύγιο στα βουνά της βόρειας Υεμένης, ο Αμπντουλμάλικ αλ-Χούθι έχει εξελιχθεί σε κομβικό παράγοντα της Μέσης Ανατολής. Η αναζωπύρωση της σύγκρουσης με τη Σαουδική Αραβία επηρεάζει πλέον την ασφάλεια της Ερυθράς Θάλασσας και τις αγορές πετρελαίου.
Ο Αμπντουλμάλικ αλ-Χούθι δεν έχει εμφανιστεί δημοσίως εδώ και χρόνια. Μόνο οι στενότεροι συνεργάτες του φέρεται να γνωρίζουν πού βρίσκεται, ενώ η εκτίμηση που επικρατεί μεταξύ πολλών Υεμενιτών είναι ότι επιχειρεί από ένα εκτεταμένο δίκτυο σηράγγων και σπηλαίων στα δύσβατα βουνά της Σαάντα, της ιδιαίτερης πατρίδας του στη βόρεια Υεμένη.
Από εκεί, ωστόσο, ο ηγέτης των ανταρτών έχει καταφέρει το τελευταίο διάστημα να προκαλέσει εξελίξεις πολύ πέρα από τα σύνορα της χώρας του. Οι επιθέσεις των δυνάμεών του έχουν κλιμακώσει την αντιπαράθεση με τη Σαουδική Αραβία, έχουν ανοίξει ένα ακόμη μέτωπο στη Μέση Ανατολή και έχουν προκαλέσει νευρικότητα στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Για μήνες, το κίνημα των Χούθι είχε παραμείνει σε μεγάλο βαθμό στο περιθώριο του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν, βασικού υποστηρικτή των ανταρτών. Τον Ιούλιο, όμως, ο Αλ-Χούθι επέλεξε να επαναφέρει στο προσκήνιο τη σύγκρουση με το Ριάντ, διαρρηγνύοντας μια εκεχειρία που διαρκούσε από το 2022.
Οι ισλαμιστές αντάρτες ανακοίνωσαν αποκλεισμό λιμανιών της Σαουδικής Αραβίας και εξαπέλυσαν επιθέσεις εναντίον σαουδαραβικών δεξαμενόπλοιων. Την περασμένη εβδομάδα, σύμφωνα με το δημοσίευμα, η ένταση αυξήθηκε σημαντικά, με σχεδόν καθημερινές επιθέσεις με drones και πυραύλους εναντίον πετρελαϊκών εγκαταστάσεων της Σαουδικής Αραβίας.
Παράλληλα, οι δυνάμεις των Χούθι εξαπέλυσαν ταχεία επίθεση προς τα νότια κατά μήκος των ακτών της Ερυθράς Θάλασσας, ενισχύοντας τον έλεγχό τους γύρω από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα για το διεθνές εμπόριο.
Χούθι: Από την τοπική εξέγερση σε περιφερειακή δύναμη
Η εξέλιξη αυτή έχει άμεση οικονομική διάσταση, εξηγούν αναλυτές στους Financial Times. Η κλιμάκωση των επιθέσεων συνέβαλε στην άνοδο των τιμών του πετρελαίου στα υψηλότερα επίπεδα από τα μέσα Μαΐου, καθώς οι αγορές συνυπολογίζουν τον κίνδυνο για τις ενεργειακές υποδομές και τις θαλάσσιες μεταφορές.
Παράλληλα, η εξέλιξη ενισχύει τη θέση του Αμπντουλμάλικ αλ-Χούθι ως ενός από τους ισχυρότερους παράγοντες του λεγόμενου «άξονα αντίστασης» του Ιράν.
Το κίνημα, του οποίου ο βασικός πυρήνας ακολουθεί μια ριζοσπαστική ερμηνεία της ζαϊντίτικης εκδοχής του σιιτικού Ισλάμ, έχει από την ίδρυσή του υιοθετήσει έντονα αντιαμερικανική και αντιισραηλινή ρητορική, με σαφή αναφορά στην παλαιστινιακή υπόθεση. Ιδρυτής του ήταν ο αδελφός του Αμπντουλμάλικ, Χουσεΐν αλ-Χούθι, τη δεκαετία του 1990.
Αρχικά, οι Χούθι αντιμετωπίζονταν από τους επικριτές τους ως μια ομάδα φτωχών και ελάχιστα μορφωμένων φυλετικών μαχητών από τις ορεινές περιοχές της Υεμένης. Η εικόνα αυτή, ωστόσο, άλλαξε ριζικά μετά τον θάνατο του Χουσεΐν σε μάχη το 2004 και την ανάληψη της ηγεσίας από τον Αμπντουλμάλικ.
Υπό την καθοδήγησή του, η οργάνωση μετατράπηκε σε μια έμπειρη, ιδεολογικά κινητοποιημένη και στρατιωτικά αποτελεσματική δύναμη, συμφωνα με τους Financial Times. Οι Χούθι συγκρούστηκαν επανειλημμένα με το καθεστώς του τότε προέδρου της Υεμένης, Αλί Αμπντάλα Σάλεχ, ενώ σημειώθηκαν επίσης συνοριακές συγκρούσεις με τις σαουδαραβικές δυνάμεις.
Την ίδια περίοδο, το κίνημα δημιούργησε «θερινά στρατόπεδα» στις βόρειες περιοχές, όπου συνδύαζε κοινωνικές δράσεις, θρησκευτική προπαγάνδα και προσπάθειες προσέλκυσης νέων υποστηρικτών.
Η κατάληψη της Σαναά από τους Χούθι και η σαουδαραβική επέμβαση
Η μεγάλη ευκαιρία για την πολιτική άνοδο των Χούθι ήρθε το 2011, όταν οι μαζικές διαδηλώσεις εναντίον του Σάλεχ εντάχθηκαν στο ευρύτερο κύμα εξεγέρσεων που συγκλόνισε τον αραβικό κόσμο.
Οι Χούθι, οι οποίοι επί χρόνια κατηγορούσαν τον Σάλεχ για διαφθορά, συντάχθηκαν με τους διαδηλωτές και άλλες δυνάμεις της αντιπολίτευσης. Η πολιτική πίεση οδήγησε τελικά τον επί δεκαετίες πρόεδρο στην αποχώρηση από την εξουσία.
Στην αρχή, αρκετοί Υεμενίτες αντιμετώπισαν θετικά την άνοδο των Χούθι, θεωρώντας ότι εκπροσωπούσαν μια δύναμη που αντιστεκόταν στην παρατεταμένη φτώχεια και την πολιτική δυσλειτουργία.
Η εικόνα άλλαξε όταν η μεταβατική κυβέρνηση αποδείχθηκε ανίκανη να σταθεροποιήσει τη χώρα. Οι αντάρτες εκμεταλλεύθηκαν το κενό εξουσίας και κατέλαβαν τη Σαναά στα τέλη του 2014, εκδιώκοντας την κυβέρνηση και προχωρώντας προς το Άντεν.
Η κατάρρευση του καθεστώτος που υποστήριζε και ο φόβος ότι το Ιράν αποκτούσε έναν ισχυρό σύμμαχο στην πίσω αυλή του οδήγησαν τη Σαουδική Αραβία σε στρατιωτική επέμβαση. Το Ριάντ ανέλαβε την ηγεσία αραβικού συνασπισμού με στόχο την απώθηση των Χούθι και την αποκατάσταση της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης.
Ο πόλεμος εξελίχθηκε σε εξαιρετικά δαπανηρή και παρατεταμένη σύγκρουση. Οι Χούθι άντεξαν επί χρόνια τους βομβαρδισμούς του σαουδαραβικού συνασπισμού, αλλά και τις αεροπορικές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Η σχέση των Χούθι με το Ιράν και η νέα πίεση στη Σαουδική Αραβία
Η θέση των Χούθι ενισχύθηκε περαιτέρω μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ τον Οκτώβριο του 2023 και την επακόλουθη πολεμική σύγκρουση στη Γάζα. Το κίνημα υιοθέτησε ακόμη πιο επιθετική ρητορική κατά του Ισραήλ και των ΗΠΑ, ενώ εξαπέλυσε πυραυλικές και μη επανδρωμένες επιθέσεις εναντίον του Ισραήλ και επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα, υποστηρίζοντας ότι ενεργεί σε αλληλεγγύη προς τους Παλαιστινίους.
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ απάντησαν με αεροπορικές επιδρομές στην Υεμένη, χωρίς όμως να εξουδετερώσουν την οργάνωση. Ο Ντόναλντ Τραμπ, μάλιστα, είχε χαρακτηρίσει θετικά την αντοχή των Χούθι στις επιθέσεις, μετά την απόφαση να τερματιστεί προηγούμενη αμερικανική εκστρατεία βομβαρδισμών.
Μετά τις τελευταίες στρατιωτικές επιτυχίες των ανταρτών, ένας πρώην διπλωμάτης που έχει εργαστεί στην Υεμένη εκτιμά ότι ο Αμπντουλμάλικ αλ-Χούθι δεν έχει λόγο να αναζητήσει άμεσα συμβιβασμό. Όπως υποστηρίζει, ο ηγέτης των Χούθι γνωρίζει καλά τα στρατιωτικά και πολιτικά πλεονεκτήματα που διαθέτει.
Δύο γραμμές στο εσωτερικό των Χούθι
Ο Μοχάμεντ αλ-Μπάσα, ιδρυτής της αμερικανικής εταιρείας συμβούλων κινδύνου Basha Report, περιγράφει τον Αλ-Χούθι ως έναν ηγέτη που έχει απομονωθεί ολοένα περισσότερο από τον έξω κόσμο και χαρακτηρίζει την ηγεσία του «μεγαλομανή», υποστηρίζοντας παράλληλα ότι πιστεύει ειλικρινά πως μπορεί να «απελευθερώσει την Παλαιστίνη».
Η σχέση με την Τεχεράνη είναι σύνθετη, εξηγούν αναλυτές στους Financial Times. Οι δεσμοί των Χούθι με το Ιράν υπήρχαν ήδη πριν από την επέμβαση της Σαουδικής Αραβίας, αλλά ενισχύθηκαν σημαντικά μετά το 2011. Η στρατιωτική εμπλοκή του Ριάντ, η οποία βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στον φόβο ότι το Ιράν αποκτούσε έναν ένοπλο σύμμαχο στην περιοχή, συνέβαλε στην περαιτέρω εμβάθυνση των σχέσεων. Η Τεχεράνη παρείχε στους Χούθι εκπαίδευση, όπλα και τεχνογνωσία.
Υεμενίτες αναλυτές, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι, παρά το γεγονός πως οι ενέργειες των Χούθι εξυπηρετούν σε σημαντικό βαθμό τα ιρανικά συμφέροντα, ο Αμπντουλμάλικ αλ-Χούθι δεν λαμβάνει εντολές από την Τεχεράνη. Στο εσωτερικό του κινήματος συνυπάρχουν δυνάμεις που επιδιώκουν στενότερους δεσμούς με το Ιράν και άλλες που δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στον υεμενίτικο εθνικισμό.
Σύμφωνα με τον πρώην διπλωμάτη, η σημερινή επίθεση στη Σαουδική Αραβία και η προέλαση κατά μήκος της Ερυθράς Θάλασσας συνδέονται σε μεγάλο βαθμό με την προσπάθεια των Χούθι να πιέσουν το Ριάντ να αποδεχθεί παραχωρήσεις με τους δικούς τους όρους, σε μια περίοδο αυξανόμενων οικονομικών πιέσεων στη βόρεια Υεμένη.
Πίσω από τη στρατιωτική αντιπαράθεση, επομένως, διακρίνεται ένας συνδυασμός εσωτερικών και περιφερειακών στόχων. Για τον Αμπντουλμάλικ αλ-Χούθι, η Υεμένη αποτελεί εργαλείο άσκησης ισχύος στην Ερυθρά Θάλασσα, αλλά και μέσο διαπραγμάτευσης για τον τερματισμό του πολέμου με όρους που θα ευνοούν το κίνημά του. Και όσο η αντιπαράθεση συνεχίζεται, η επίδραση των Χούθι δεν περιορίζεται πλέον στην Υεμένη: φτάνει μέχρι τις θαλάσσιες εμπορικές οδούς και τις διεθνείς αγορές ενέργειας.
