Η κούρσα για τη διαδοχή του Αντόνιο Γκουτέρες στην ηγεσία του ΟΗΕ εισέρχεται στην πιο κρίσιμη φάση της, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει αναδειχθεί υποψήφιος που να συγκεντρώνει καθαρή και ευρεία στήριξη. Σύμφωνα με ανάλυση του Guardian, τρεις γύροι μυστικών ψηφοφοριών στο Συμβούλιο Ασφαλείας δεν έχουν αναδείξει ξεκάθαρο φαβορί, ενώ στο διπλωματικό παρασκήνιο συζητούνται νέα ονόματα που θα μπορούσαν να μπουν στην κούρσα ακόμη και την τελευταία στιγμή.
Ο νέος γενικός γραμματέας αναμένεται να αναλάβει καθήκοντα τον Ιανουάριο, μετά τη λήξη της θητείας του Γκουτέρες στις 31 Δεκεμβρίου. Θα παραλάβει έναν Οργανισμό που βρίσκεται αντιμέτωπος με πιέσεις για περικοπές και αναδιάρθρωση, ενώ παράλληλα καλείται να ενισχύσει τον ρόλο του σε ένα διεθνές περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από πολέμους και μεγάλες γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις.
Παρά τις επικρίσεις που δέχεται ο ΟΗΕ, η διεθνής υποστήριξη προς τον θεσμό παραμένει σημαντική. Έρευνα της GeoPoll για το UN Foundation, την οποία επικαλείται ο Guardian, έδειξε ότι έξι στους δέκα ερωτηθέντες εμπιστεύονται τον Οργανισμό να ανταποκριθεί σε ζητήματα που τους αφορούν. Την ίδια στιγμή, όμως, το 85% δήλωσε ότι γνωρίζει ελάχιστα ή τίποτα για τη διαδικασία επιλογής του νέου γενικού γραμματέα.
Η δύσκολη αριθμητική του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ
Το πραγματικό κλειδί της διαδοχής βρίσκεται στο 15μελές Συμβούλιο Ασφαλείας. Ο υποψήφιος που τελικά θα προταθεί στη Γενική Συνέλευση πρέπει να συγκεντρώσει τουλάχιστον εννέα ψήφους, χωρίς να βρεθεί αντιμέτωπος με βέτο από κάποιο από τα πέντε μόνιμα μέλη: ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία, Γαλλία και Βρετανία. Η επίσημη διαδικασία επιλογής ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 2025 και ο ΟΗΕ δημοσιοποιεί τις επίσημες υποψηφιότητες, τα βιογραφικά και τις δηλώσεις οράματος των υποψηφίων.
Ακριβώς αυτή η απαίτηση συναίνεσης καθιστά τη διαδικασία ιδιαίτερα δύσκολη. Οι βαθιές διαφορές μεταξύ των μόνιμων μελών σημαίνουν ότι ένας υποψήφιος δεν αρκεί να συγκεντρώνει γενικά μεγάλη υποστήριξη· πρέπει ταυτόχρονα να είναι αποδεκτός από τις μεγάλες δυνάμεις ή, τουλάχιστον, να μην προκαλεί την άσκηση βέτο.
Στην τελευταία άτυπη ψηφοφορία, η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν από την Κόστα Ρίκα πέρασε ξανά μπροστά, συγκεντρώνοντας εννέα ψήφους «ενθάρρυνσης», πέντε «αποθάρρυνσης» και μία ουδέτερη. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι ακόμη δεν είναι γνωστό αν μεταξύ των αρνητικών ψήφων βρίσκονται εκείνες μόνιμων μελών. Σύμφωνα με τον Guardian, ιδιαίτερη σημασία έχει το ενδεχόμενο αντίθεσης από την Κίνα ή τη Ρωσία, καθώς κάτι τέτοιο θα μπορούσε να δημιουργήσει ανυπέρβλητο εμπόδιο στην υποψηφιότητά της.
Η Κάρολιν Ροντρίγκες-Μπίρκετ από τη Γουιάνα διατήρησε οκτώ θετικές ψήφους, όμως οι αρνητικές αυξήθηκαν από τρεις σε έξι. Στην κούρσα παραμένει και η πρώην υπουργός του Ισημερινού Μαρία Φερνάντα Εσπινόσα, η οποία επίσης βρέθηκε αντιμέτωπη με έξι αρνητικές ψήφους. Η Μισέλ Μπατσελέ, πρώην πρόεδρος της Χιλής, αποσύρθηκε μετά τη χαμηλή υποστήριξη που κατέγραψε στον τελευταίο γύρο.
Τα νέα ονόματα, στη συζήτηση και το όνομα του Όρμπαν
Η απουσία ξεκάθαρου φαβορί έχει ανοίξει τη συζήτηση για υποψηφιότητες της τελευταίας στιγμής. Ο Guardian αναφέρει μεταξύ των ονομάτων που συζητούνται τη Λάνα Νουσέιμπε από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, πρώην πρέσβειρα της χώρας στον ΟΗΕ, καθώς και την Ολλανδή Σίγκριντ Κάαγκ, η οποία έχει υπηρετήσει σε υψηλόβαθμες θέσεις στα Ηνωμένα Έθνη.
Στις συζητήσεις εμφανίζονται επίσης ο πρόεδρος του Καζακστάν Κασίμ-Ζομάρτ Τοκάγιεφ, ο Σέρβος Βουκ Γέρεμιτς, ο οποίος είχε βρεθεί δεύτερος πίσω από τον Γκουτέρες στη διαδικασία του 2016, καθώς και το όνομα του Βίκτορ Όρμπαν. Πρόκειται, ωστόσο, για σενάρια: κανένα από αυτά τα πρόσωπα δεν έχει δηλώσει δημόσια ότι σκοπεύει να μπει στην αναμέτρηση.
Μια υποψηφιότητα της τελευταίας στιγμής θα μπορούσε παράλληλα να προκαλέσει αντιδράσεις. Τα τελευταία χρόνια έχει καταβληθεί προσπάθεια ώστε η επιλογή του γενικού γραμματέα να γίνει περισσότερο διαφανής, με ανοιχτές παρουσιάσεις και δημόσιους διαλόγους. Τον Ιούλιο πραγματοποιήθηκε μάλιστα το πρώτο σχετικό Town Hall του ΟΗΕ εδώ και μία δεκαετία, με τους τότε έξι υποψηφίους να παρουσιάζουν δημόσια τις θέσεις τους.
Στην εξίσωση μπαίνει και το ζήτημα της εκπροσώπησης. Όπως σημειώνει ο Guardian, σε πρόσφατο ανακοινωθέν των BRICS υπογραμμίστηκε ότι καμία γυναίκα δεν έχει εκλεγεί μέχρι σήμερα γενική γραμματέας, ενώ περιορισμένος παραμένει ιστορικά ο αριθμός επικεφαλής που προέρχονται από περιοχές όπως η Λατινική Αμερική, η Αφρική και η Ασία.
Οι ισορροπίες ΗΠΑ και Κίνας
Εκεί όπου, σύμφωνα με την ανάλυση του Guardian, μπορεί τελικά να κριθεί η διαδοχή είναι στις σχέσεις Ουάσιγκτον και Πεκίνου. Η εφημερίδα εκτιμά ότι η επιλογή ενδέχεται να εξαρτηθεί από το κατά πόσο οι δύο πλευρές μπορούν να αποδεχθούν έναν κοινά ανεκτό υποψήφιο, χωρίς ταυτόχρονα να υπάρξει αντίδραση από κάποιο από τα υπόλοιπα μόνιμα μέλη. Πρόκειται για εκτίμηση της ανάλυσης σχετικά με τη διπλωματική δυναμική και όχι για συμφωνία που έχει ήδη διαμορφωθεί.
Το επόμενο καθοριστικό στάδιο θα έρθει όταν οι ψηφοφορίες καταστήσουν σαφέστερο αν οι αρνητικές ψήφοι προέρχονται από μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας. Τότε θα αρχίσει να ξεχωρίζει ποιοι υποψήφιοι αντιμετωπίζουν πραγματικό κίνδυνο βέτο και ποιοι μπορούν να παραμείνουν στην κούρσα.
Μέχρι τότε, η μάχη για τη διαδοχή του Γκουτέρες παραμένει ανοιχτή. Και παρά τις προσπάθειες να γίνει η διαδικασία περισσότερο δημόσια και διαφανής, η τελική επιλογή εξακολουθεί να περνά σε μεγάλο βαθμό από τις λεπτές ισορροπίες μεταξύ των ισχυρότερων κρατών του Συμβουλίου Ασφαλείας.
