Το Νόμπελ Χημείας 2026 απονεμήθηκε στον Γάλλο χημικό Ανρί Μπ. Καγκάν και στον Ιάπωνα χημικό Κένσο Σόαϊ, όπως ανακοίνωσε η Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών.
Οι δύο επιστήμονες τιμώνται «για την ανακάλυψη των μη γραμμικών φαινομένων και της αυτοκατάλυσης στην ασύμμετρη οργανική σύνθεση», έρευνες που έδωσαν απάντηση σε ένα από τα μακροχρόνια ερωτήματα της Χημείας: πώς μπορούν να προκύψουν μόρια με συγκεκριμένο προσανατολισμό, όπως συμβαίνει στη φύση.
Πολλά μόρια, μεταξύ των οποίων και τα αμινοξέα, εμφανίζονται σε δύο μορφές που είναι κατοπτρικά είδωλα η μία της άλλης, όπως το δεξί και το αριστερό χέρι. Ωστόσο, οι ζωντανοί οργανισμοί χρησιμοποιούν σχεδόν αποκλειστικά μόνο τη μία από αυτές τις μορφές. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται ομοχειρία ή ομοχειρομορφία και για δεκαετίες προβλημάτιζε τους χημικούς.
Η σημασία του ζητήματος είναι ιδιαίτερα μεγάλη για τη φαρμακοβιομηχανία. Όταν αναπτύσσονται μόρια που πρόκειται να αλληλεπιδράσουν με έναν ζωντανό οργανισμό, όπως τα φάρμακα, συχνά μόνο η μία από τις δύο κατοπτρικές μορφές έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα.
Η καθοριστική συμβολή του Καγκάν
Ο Ανρί Καγκάν έκανε το πρώτο αποφασιστικό βήμα το 1986, όταν ανακάλυψε έναν νέο τρόπο ελέγχου των χημικών αντιδράσεων. Η μέθοδός του επέτρεψε την παραγωγή πολύ μεγαλύτερης περίσσειας της μίας κατοπτρικής μορφής ενός μορίου από ό,τι θεωρούνταν μέχρι τότε δυνατό.
Η εργασία του άνοιξε νέους δρόμους στην ασύμμετρη σύνθεση, δηλαδή στην προσπάθεια των χημικών να κατευθύνουν μια αντίδραση ώστε να παράγει επιλεκτικά μία συγκεκριμένη μοριακή μορφή.
Το επόμενο βήμα από τον Κένσο Σόαϊ
Τη σκυτάλη πήρε ο Κένσο Σόαϊ, ο οποίος το 1995 παρουσίασε μια χημική αντίδραση με τη δυνατότητα να οδηγήσει σε ομοχειρία.
Το 2003 πέτυχε το αποφασιστικό αποτέλεσμα: παρουσίασε αντίδραση κατά την οποία σχηματιζόταν αποκλειστικά η μία από τις δύο δυνατές κατοπτρικές μορφές. Σύμφωνα με τη Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών, κάτι αντίστοιχο δεν είχε επιτευχθεί μέχρι τότε εκτός της ίδιας της ζωής.
Οι ανακαλύψεις των Καγκάν και Σόαϊ έδειξαν πώς μπορεί να προκύψει η ομοχειρία και αποτέλεσαν θεμέλιο για την ανάπτυξη νέων μεθόδων σύνθεσης, ιδιαίτερα στη δημιουργία φαρμακευτικών ουσιών.
Τα Νόμπελ του 2026
Το χρηματικό έπαθλο του Νόμπελ ανέρχεται φέτος σε 12 εκατ. σουηδικές κορώνες, περίπου 1,2 εκατ. δολάρια, ανεξάρτητα από το αν το βραβείο απονέμεται σε έναν ή περισσότερους επιστήμονες.
Η εβδομάδα των Νόμπελ ξεκίνησε με το βραβείο Ιατρικής, ενώ ακολούθησε το Νόμπελ Φυσικής. Την Πέμπτη αναμένεται η ανακοίνωση για τη Λογοτεχνία, την Παρασκευή για την Ειρήνη και τη Δευτέρα θα ακολουθήσει το Νόμπελ Οικονομικών.
