Οδηγίες για το πώς μπορούν οι Ευρωπαίοι πολίτες να επιβιώσουν τις πρώτες 72 ώρες μιας σοβαρής κρίσης εξέδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής έντασης και ανησυχίας για την ασφάλεια στην Ευρώπη.
Η Κομισιόν καλεί τους πολίτες να προετοιμάζονται για ενδεχόμενες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, από φυσικές καταστροφές και διακοπές βασικών υπηρεσιών έως άλλες σοβαρές απειλές, δίνοντας έμφαση στην αυτάρκεια των νοικοκυριών κατά τις πρώτες τρεις ημέρες.
Συγκεκριμένα, σήμερα, στο Ευρωπαϊκό Φόρουμ Πολιτικής Προστασίας, η Επίτροπος Ισότητας, Ετοιμότητας και Διαχείρισης Κρίσεων Χάτζα Λαχμπίμπ, παρουσίασε νέες κατευθυντήριες γραμμές που αποσκοπούν στο να βοηθήσουν τους πολίτες και τις κοινότητες να προετοιμάζονται για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, μεταξύ άλλων και για τις πρώτες 72 ώρες μιας κρίσης. Παράλληλα, ανακοίνωσε σχέδια για την καθιέρωση μιας ετήσιας Ευρωπαϊκής Ημέρας Ετοιμότητας, με την πρώτη διοργάνωση να προγραμματίζεται για τον Οκτώβριο του 2027.
Οι πρωτοβουλίες αυτές έρχονται να προστεθούν σε πρόσφατη σύσταση της Επιτροπής για την επιχειρησιακή συνέχεια και τη διενέργεια ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων, με στόχο την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των εθνικών σημείων επαφής πολιτικής προστασίας σε όλη την Ευρώπη.
Συνολικά, αποτελούν ένα ακόμη βήμα για την εφαρμογή της Στρατηγικής της ΕΕ για την Ένωση Ετοιμότητας, μετατρέποντας τους στόχους της Ευρώπης για μεγαλύτερη ετοιμότητα σε πρακτικές δράσεις.
Νέες κατευθυντήριες γραμμές
Από την προετοιμασία ενός σακιδίου με βασικά είδη έκτακτης ανάγκης έως τη γνώση του τρόπου αντίδρασης όταν εκδηλώνεται μια καταστροφή, η ετοιμότητα ξεκινά από πρακτικά βήματα. Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής θα βοηθήσουν τις αρμόδιες αρχές να παρέχουν στους πολίτες τις γνώσεις και τα εργαλεία που χρειάζονται ώστε να προστατεύουν τον εαυτό τους και τους άλλους σε περίπτωση κρίσης.
Οι κατευθυντήριες γραμμές καλύπτουν τέσσερις βασικούς τομείς:
Αυτονομία για 72 ώρες: Στόχος είναι οι πολίτες να μπορούν να καλύπτουν τις βασικές ανάγκες τους κατά τις πρώτες τρεις ημέρες μιας κατάστασης έκτακτης ανάγκης, όσο οι δημόσιες υπηρεσίες οργανώνουν την παροχή βοήθειας. Αυτό περιλαμβάνει βασικά εφόδια έκτακτης ανάγκης και ειδικά σακίδια άμεσης ανάγκης.
Εκπαίδευση για την ετοιμότητα: Προβλέπεται η ενσωμάτωση θεμάτων ετοιμότητας στα προγράμματα προσχολικής και πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς και η κατάρτιση των εκπαιδευτικών. Στόχος είναι τα παιδιά να αποκτούν από μικρή ηλικία βασικές δεξιότητες ετοιμότητας μέσα από προσιτές και κατάλληλες για την ηλικία τους δραστηριότητες, χωρίς να καλλιεργείται φόβος ή άγχος.
Ετοιμότητα χωρίς αποκλεισμούς για τα άτομα με αναπηρία: Τα μέτρα ετοιμότητας θα πρέπει να είναι πιο συμπεριληπτικά και προσβάσιμα, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία και ενθαρρύνοντας τη συμμετοχή τους στον σχεδιασμό της πολιτικής ετοιμότητας, ώστε να μη μένει κανείς πίσω.
Επικοινωνία κινδύνων και απειλών: Οι αρχές θα πρέπει να επικοινωνούν αποτελεσματικότερα τους κινδύνους και τις απειλές, διασφαλίζοντας ότι οι πολίτες λαμβάνουν έγκαιρη, προσβάσιμη και αξιόπιστη ενημέρωση πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
Οι μη δεσμευτικές αυτές κατευθυντήριες γραμμές αποσκοπούν συνολικά στη διαμόρφωση μιας κουλτούρας ετοιμότητας σε όλη την Ευρώπη, ώστε οι πολίτες και οι κοινότητες να είναι καλύτερα ενημερωμένοι, κατάλληλα εξοπλισμένοι και σε θέση να προβλέπουν και να αντιμετωπίζουν κρίσεις.
Ευρωπαϊκή Ημέρα Ετοιμότητας
Με στόχο η ετοιμότητα να αποτελέσει κοινή προτεραιότητα σε ολόκληρη την Ευρώπη, η Επιτροπή προτείνει την καθιέρωση μιας ετήσιας Ευρωπαϊκής Ημέρας Ετοιμότητας, η οποία θα πραγματοποιείται κάθε χρόνο στις 23 Οκτωβρίου, αρχής γενομένης από το 2027. Η πρωτοβουλία θα ενθαρρύνει τους πολίτες και τις τοπικές κοινότητες να αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο στην προετοιμασία για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, ώστε να μπορούν να προστατεύουν τόσο τον εαυτό τους όσο και τους άλλους. Η ετήσια διοργάνωση θα αναγνωρίζει επίσης την προσφορά και το έργο των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών, των οργανώσεων πολιτικής προστασίας και των κοινοτήτων που συμβάλλουν στην ενίσχυση της ετοιμότητας σε όλη την Ευρώπη.
Η ημερομηνία επιλέχθηκε καθώς συμπίπτει με την επέτειο της ίδρυσης του Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας της ΕΕ στις 23 Οκτωβρίου 2001, αναγνωρίζοντας τον ρόλο του στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης και στον συντονισμό της αντιμετώπισης καταστροφών τόσο εντός όσο και εκτός της ΕΕ τα τελευταία 25 χρόνια. Η πρωτοβουλία αναδεικνύει επίσης τη σημασία της συμμετοχής των πολιτών, ζήτημα που είχε επισημανθεί και από την Ευρωπαϊκή Ομάδα Πολιτών για την Ετοιμότητα. Η ομάδα, στην οποία συμμετείχαν 150 πολίτες από όλη την ΕΕ από τον Μάρτιο έως τον Μάιο του 2026, είχε προτείνει, μεταξύ άλλων, τη διοργάνωση μιας ετήσιας Ευρωπαϊκής Εβδομάδας Ετοιμότητας.
Η Επιτροπή θα συνεργαστεί με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών για την έκδοση κοινής δήλωσης στήριξης της πρωτοβουλίας.
Ενίσχυση της επιχειρησιακής συνέχειας και των stress tests
Η πρόσφατα εγκριθείσα σύσταση για την επιχειρησιακή συνέχεια και τις δοκιμές αντοχής αποσκοπεί στο να βοηθήσει τα κράτη-μέλη της ΕΕ και τα κράτη που συμμετέχουν στον Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας της Ένωσης να διασφαλίσουν ότι τα εθνικά σημεία επαφής πολιτικής προστασίας θα παραμένουν διαρκώς επιχειρησιακά, ακόμη και σε περιπτώσεις σοβαρών διαταραχών.
Αντλώντας διδάγματα από πρόσφατες κρίσεις και προβλήματα λειτουργίας, η μη δεσμευτική σύσταση παρέχει πρακτικές κατευθύνσεις για την κατάρτιση σχεδίων επιχειρησιακής συνέχειας και την τακτική δοκιμή των σχετικών μηχανισμών.
Μέσω της ενίσχυσης της ανθεκτικότητας αυτών των εθνικών σημείων επαφής, στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι ο Μηχανισμός θα μπορεί να λειτουργεί αδιάλειπτα, όλο το 24ωρο, και να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά όταν εκδηλώνονται καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Η Επίτροπος Ισότητας, Ετοιμότητας και Διαχείρισης Κρίσεων Χάτζα Λαχμπίμπ δήλωσε: «Όταν χτυπά μια καταστροφή, οι πρώτες ώρες μπορούν να κάνουν όλη τη διαφορά. Κάθε Ευρωπαίος πρέπει να γνωρίζει τι πρέπει να κάνει, πώς να προστατεύσει την οικογένειά του και πώς να βοηθήσει τους άλλους. Η ετοιμότητα ξεκινά από τα σπίτια μας, τα σχολεία μας και τις κοινότητές μας. Γι’ αυτό δίνουμε στους πολίτες πρακτικά εργαλεία ώστε να προετοιμάζονται για κρίσεις, ενώ ταυτόχρονα ενισχύουμε τα συστήματα στα οποία βασίζονται όταν προκύπτουν καταστάσεις έκτακτης ανάγκης».
Ιστορικό
Η Στρατηγική της ΕΕ για την Ένωση Ετοιμότητας, η οποία εγκρίθηκε τον Μάρτιο του 2025, προβλέπει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για την ενίσχυση της ικανότητας της Ευρώπης να προβλέπει, να αποτρέπει και να αντιμετωπίζει κρίσεις και απειλές.
Βασισμένη στις συστάσεις της Έκθεσης Νιινίστο, η Στρατηγική προωθεί μια προσέγγιση που αφορά το σύνολο της κοινωνίας και το σύνολο της κρατικής διοίκησης, αναγνωρίζοντας ότι η ετοιμότητα αποτελεί κοινή ευθύνη των δημόσιων αρχών, των επιχειρήσεων, της κοινωνίας των πολιτών και των πολιτών.
Η Στρατηγική περιλαμβάνει συγκεκριμένες δράσεις για την ενίσχυση της ετοιμότητας του πληθυσμού, τη βελτίωση της ενημέρωσης γύρω από τους κινδύνους και την ενδυνάμωση της ικανότητας της ΕΕ να ανταποκρίνεται σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Οι Κατευθυντήριες Γραμμές για την Ετοιμότητα του Πληθυσμού δημοσιεύονται μαζί με τέσσερα συνοδευτικά έγγραφα καθοδήγησης, τα οποία περιλαμβάνουν παραδείγματα καλών πρακτικών από κράτη-μέλη αλλά και από άλλες χώρες του κόσμου.
Στο πλαίσιο μιας συνεχιζόμενης διαδικασίας συνεργασίας, οι κατευθύνσεις αυτές ενδέχεται να επανεξεταστούν στο μέλλον, λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που θα υποβληθούν και τα διδάγματα που θα προκύψουν από την εφαρμογή τους.
