«Remember, remember the 5th of November».
Η φράση επιστρέφει κάθε χρόνο στο προσκήνιο στις 5 Νοεμβρίου, μια ημερομηνία με ιδιαίτερη ιστορική σημασία για τη Μεγάλη Βρετανία. Πίσω από τη μάσκα του πρωταγωνιστή στο «V for Vendetta» βρίσκεται μια πραγματική συνωμοσία που εκτυλίχθηκε πριν από 421 χρόνια και είχε στόχο την ανατίναξη του βρετανικού Κοινοβουλίου.
Συγκεκριμένα, στη Βρετανία γιορτάζεται η Guy Fawkes Night, γνωστή και ως Bonfire Night, με πυροτεχνήματα, μεγάλες φωτιές και εκδηλώσεις που θυμίζουν την αποτυχημένη Συνωμοσία της Πυρίτιδας του 1605. Πρόκειται για μια παράδοση που διατηρείται επί αιώνες, αν και η ιστορία πίσω από τη γιορτή είναι πολύ πιο σκοτεινή από τη σημερινή εορταστική της μορφή.
Τι συνέβη στις 5 Νοεμβρίου 1605
Στις αρχές του 17ου αιώνα, η Αγγλία βρισκόταν σε περίοδο έντονων θρησκευτικών αντιπαραθέσεων μεταξύ Προτεσταντών και Καθολικών. Ο βασιλιάς Ιάκωβος Α΄, που είχε ανέβει στον θρόνο το 1603, συνέχισε την πολιτική περιορισμών εις βάρος των Καθολικών, προκαλώντας δυσαρέσκεια σε ένα τμήμα της κοινωνίας.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, μια ομάδα Άγγλων Καθολικών αποφάσισε να οργανώσει μια επίθεση που θα ανέτρεπε βίαια την πολιτική και θρησκευτική ηγεσία της χώρας. Επικεφαλής της συνωμοσίας ήταν ο Ρόμπερτ Κέιτσμπι (Robert Catesby), ενώ ανάμεσα στους συνεργάτες του βρισκόταν ο Γκάι Φοκς (Guy Fawkes), ένας άνδρας με στρατιωτική εμπειρία και γνώσεις στη χρήση εκρηκτικών.
Το σχέδιο ήταν να ανατινάξουν τη Βουλή των Λόρδων στις 5 Νοεμβρίου 1605, ημέρα κατά την οποία επρόκειτο να πραγματοποιηθεί η επίσημη έναρξη των εργασιών του Κοινοβουλίου, παρουσία του βασιλιά. Οι συνωμότες είχαν αποθηκεύσει 36 βαρέλια πυρίτιδας σε χώρο κάτω από το κτίριο της Βουλής των Λόρδων. Ο Γκάι Φοκς είχε αναλάβει να φυλάει τα εκρηκτικά και να συμμετάσχει στην πυροδότησή τους την κατάλληλη στιγμή.
Ωστόσο, το σχέδιο αποκαλύφθηκε πριν πραγματοποιηθεί.
Πώς συνελήφθη ο Γκάι Φοκς
Καθοριστικό ρόλο στην αποκάλυψη της συνωμοσίας διαδραμάτισε μια ανώνυμη επιστολή που έφτασε στον λόρδο Μόντιγκλ, προειδοποιώντας τον να μην παραστεί στην έναρξη των κοινοβουλευτικών εργασιών. Η επιστολή προκάλεσε υποψίες και οδήγησε τις αρχές σε έρευνες στους χώρους του Κοινοβουλίου.
Τη νύχτα της 4ης προς την 5η Νοεμβρίου 1605, οι φρουροί εντόπισαν τον Γκάι Φοκς στον υπόγειο χώρο όπου βρίσκονταν τα βαρέλια με την πυρίτιδα. Συνελήφθη πριν προλάβει να πυροδοτήσει τα εκρηκτικά, με αποτέλεσμα να αποτραπεί η επίθεση.
Ο Φοκς οδηγήθηκε σε ανάκριση και βασανίστηκε προκειμένου να αποκαλύψει τα ονόματα των συνεργατών του. Ακολούθησαν συλλήψεις, δίκες και καταδίκες των συνωμοτών.
Ο ίδιος καταδικάστηκε σε θάνατο και πέθανε στις 31 Ιανουαρίου 1606, την ημέρα που επρόκειτο να εκτελεστεί. Αν και δεν ήταν ο αρχηγός της συνωμοσίας, το όνομά του έμεινε περισσότερο από κάθε άλλο συνδεδεμένο με τα γεγονότα της 5ης Νοεμβρίου.
Γιατί οι Βρετανοί γιορτάζουν
Μετά την αποτυχία της συνωμοσίας, καθιερώθηκαν εορτασμοί για τη διάσωση του βασιλιά και του Κοινοβουλίου. Οι φωτιές που άναβαν οι πολίτες συμβόλιζαν την αποτροπή της επίθεσης και τη διατήρηση της πολιτικής τάξης. Σταδιακά, η 5η Νοεμβρίου καθιερώθηκε ως Guy Fawkes Night ή Bonfire Night. Στις παραδοσιακές εκδηλώσεις περιλαμβάνονταν μεγάλες υπαίθριες φωτιές, πυροτεχνήματα και το κάψιμο ομοιωμάτων του Γκάι Φοκς.
Σήμερα, ο χαρακτήρας της γιορτής είναι κυρίως ψυχαγωγικός. Σε πολλές βρετανικές πόλεις διοργανώνονται εκδηλώσεις με εντυπωσιακά πυροτεχνήματα, υπαίθριες συγκεντρώσεις και οικογενειακές δραστηριότητες. Ωστόσο, η ιστορική σημασία της ημερομηνίας εξακολουθεί να συνδέεται με τη Συνωμοσία της Πυρίτιδας και τις πολιτικές και θρησκευτικές συγκρούσεις της εποχής.
Πώς συνδέεται η 5η Νοεμβρίου με το V for Vendetta
Περισσότερους από τρεις αιώνες αργότερα, η ιστορία του Γκάι Φοκς αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για το V for Vendetta, το εμβληματικό κόμικ των Άλαν Μουρ (Alan Moore) και Ντέιβιντ Λόιντ (David Lloyd), το οποίο μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο το 2006. Η ιστορία διαδραματίζεται σε μια δυστοπική Βρετανία του μέλλοντος, όπου ένα ολοκληρωτικό καθεστώς ελέγχει την κοινωνία, περιορίζει τις ατομικές ελευθερίες και χρησιμοποιεί τον φόβο ως μέσο διακυβέρνησης.
Ο μυστηριώδης πρωταγωνιστής, γνωστός ως V, εμφανίζεται φορώντας μια χαρακτηριστική μάσκα που απεικονίζει το πρόσωπο του Γκάι Φοκς. Στόχος του είναι να ανατρέψει το αυταρχικό καθεστώς, χρησιμοποιώντας ως συμβολικό σημείο αναφοράς την αποτυχημένη απόπειρα του 1605.
Στην ταινία, με πρωταγωνιστές τον Χιούγκο Γουίβινγκ και τη Νάταλι Πόρτμαν, η 5η Νοεμβρίου μετατρέπεται σε ημέρα εξέγερσης απέναντι στην κρατική καταπίεση.
Η χαρακτηριστική λευκή μάσκα, με το λεπτό μουστάκι, το μυτερό μούσι και το ειρωνικό χαμόγελο, ξεπέρασε τα όρια της κινηματογραφικής οθόνης και εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα πολιτικής διαμαρτυρίας παγκοσμίως. Ιδιαίτερα γνωστή έγινε μέσα από τη χρήση της από τους Anonymous, το αποκεντρωμένο διαδικτυακό κίνημα που συνδέθηκε με κυβερνοακτιβιστικές δράσεις και εκστρατείες διαμαρτυρίας.
