Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις πλέον σύνθετες γεωπολιτικές δοκιμασίες των τελευταίων ετών. Η διπλωματική κινητικότητα γύρω από τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, οι επαφές του Ντόναλντ Τραμπ με τον Βλαντίμιρ Πούτιν και τον Σι Τζινπίνγκ και οι συζητήσεις για ένα νέο πλαίσιο εγγυήσεων ασφαλείας αναδεικνύουν τον κίνδυνο να διαμορφωθούν αποφάσεις για το μέλλον της ευρωπαϊκής ηπείρου χωρίς την ουσιαστική συμμετοχή της.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προβάλλουν την ενότητά τους, αλλά οι πολιτικές αποκλίσεις, οι εκλογικές αναμετρήσεις και οι διαφορετικές προσεγγίσεις απέναντι στη Ρωσία θέτουν υπό αμφισβήτηση τη δυνατότητά τους να επιβάλουν τις δικές τους κόκκινες γραμμές.
Η Ευρώπη πασχίζει να διατηρήσει ενεργό ρόλο στις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία, καθώς οι διαφωνίες δεν περιορίζονται πλέον στο ποιος θα εκπροσωπήσει την Ευρώπη στο τραπέζι των συνομιλιών, αλλά επεκτείνονται στους όρους και τις παραχωρήσεις που θα μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης με τη Ρωσία.
Η τριμερής συνάντηση Τραμπ, Σι και Πούτιν στην Κίνα ενίσχυσε την ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ότι ενδέχεται να διαμορφωθούν διευθετήσεις χωρίς ουσιαστική ευρωπαϊκή συμμετοχή.
Στο Βερολίνο, η «Συμμαχία των Προθύμων» την Πέμπτη επιχείρησε να διατηρήσει ενιαία στάση, την ώρα που ο Αμερικανός πρόεδρος πιέζει για περιορισμό της στρατιωτικής και οικονομικής στήριξης προς το Κίεβο.
Η απάντηση της Ευρώπης στις πρωτοβουλίες Τραμπ και το μήνυμα προς τη Μόσχα
Η τηλεφωνική επικοινωνία του Ντόναλντ Τραμπ με τους Ευρωπαίους συμμάχους της Ουκρανίας, ενώ επέστρεφε με το προεδρικό αεροσκάφος από τις συναντήσεις του με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν και τον Κινέζο ηγέτη Σι Τζινπίνγκ στη Σενζέν της Κίνας, ανέδειξε τις διαφορετικές προσεγγίσεις στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.
Σύμφωνα με το Politico, ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι οι σύμμαχοι της Ουκρανίας μπορούν να εξοικονομήσουν σημαντικούς οικονομικούς πόρους, αλλά και να αποτρέψουν περαιτέρω απώλειες ανθρώπινων ζωών, εάν επιτευχθεί ο τερματισμός του πολέμου με τη Ρωσία.
Κατά τις ίδιες πληροφορίες, ο Τραμπ εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του για τα δισεκατομμύρια δολάρια που έχουν διατεθεί σε στρατιωτική βοήθεια και οικονομική υποστήριξη προς το Κίεβο, χαρακτηρίζοντας ιδιαίτερα υψηλό το κόστος μιας σύγκρουσης που εξακολουθεί να προκαλεί εκτεταμένες ανθρώπινες απώλειες.
Η αμερικανική πλευρά, πάντως, επιχείρησε να αποσαφηνίσει ότι η τοποθέτηση του προέδρου δεν ισοδυναμούσε με απαίτηση να διακοπεί η χρηματοδότηση της Ουκρανίας. Αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ χαρακτήρισε ανακριβείς τις σχετικές ερμηνείες, επισημαίνοντας ότι ο Αμερικανός πρόεδρος επανέλαβε τη σταθερή επιδίωξή του να τερματιστεί η σύγκρουση.
Ο Λευκός Οίκος υποστήριξε επίσης ότι η συνομιλία είχε θετικό χαρακτήρα, με τον Τραμπ να επαινεί τους Ευρωπαίους ηγέτες και να υπογραμμίζει ότι η ειρήνη μπορεί να απελευθερώσει οικονομικούς πόρους για την ανασυγκρότηση της Ουκρανίας, την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας και την ευημερία των ευρωπαϊκών κοινωνιών.
Ωστόσο, η χρονική συγκυρία της παρέμβασης είχε ιδιαίτερη σημασία. Η συνάντηση Τραμπ με τον Πούτιν και τον Σι Τζινπίνγκ είχε προκαλέσει ανησυχία σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς ενίσχυε τους φόβους ότι η Ουάσιγκτον μπορεί να υιοθετήσει περισσότερο τη ρωσική επιχειρηματολογία, σύμφωνα με την οποία η Ουκρανία και οι Ευρωπαίοι υποστηρικτές της συνέβαλαν στην παράταση του πολέμου που ξεκίνησε με τη ρωσική εισβολή του 2022.
Η απάντηση των Ευρωπαίων εκδηλώθηκε στο Βερολίνο, όπου συγκεντρώθηκαν δεκάδες ηγέτες και εκπρόσωποι της «Συμμαχίας των Προθύμων», του ευρωπαϊκής ηγεσίας συνασπισμού που συγκροτήθηκε για να διατηρήσει τη στήριξη προς την Ουκρανία μετά την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο.
Η εικόνα των Ευρωπαίων ηγετών να εμφανίζονται ενωμένοι είχε σαφή συμβολισμό. Το μήνυμα ήταν ότι η ευρωπαϊκή ήπειρος δεν προτίθεται να αποδεχθεί τον περιορισμό του ρόλου της σε μια διαδικασία που θα καθορίσει άμεσα τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφαλείας της.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, υπογράμμισε ότι η Ευρώπη διαθέτει ισχυρή διαπραγματευτική ομάδα, ενιαία φωνή και σαφή στόχο. Αντίστοιχα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έκανε λόγο για αλληλεγγύη και ενιαία ευρωπαϊκή στάση.
Από την πλευρά του, ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ υπογράμμισε ότι ο Τραμπ αναφέρθηκε στις τεράστιες ανθρώπινες απώλειες του πολέμου, ενώ ο Αμερικανός ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ, ο οποίος συμμετείχε στις επαφές μαζί με τον γαμπρό του προέδρου, Τζάρεντ Κούσνερ, διαβεβαίωσε ότι η Ουάσιγκτον επιδιώκει ειρηνική διευθέτηση.
Ο Κούσνερ υποστήριξε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος επιθυμεί μια συμφωνία με πλήρη ευρωπαϊκή συμμετοχή και ότι η παρουσία των δύο απεσταλμένων στο Βερολίνο αποσκοπούσε ακριβώς στο να καθησυχάσει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Προανήγγειλε, μάλιστα, ότι οι επόμενες διαπραγματεύσεις μπορούν να φέρουν στο ίδιο τραπέζι την Ουκρανία, τη Ρωσία, τις ΗΠΑ και την Ευρώπη.

Μαρκ Ρούτε και Ντόναλντ Τραμπ στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα © EPA/FILIP SINGER
Ευρώπη, εγγυήσεις ασφαλείας και ΝΑΤΟ: Το μεγάλο διαπραγματευτικό δίλημμα
Η Ρωσία απέκλεισε την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ στο πλαίσιο οποιασδήποτε συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου, απορρίπτοντας τις προτάσεις των ΗΠΑ και της Ευρώπης για την παροχή εγγυήσεων ασφαλείας στο Κίεβο.
«Ακόμη και η εξεύρεση μιας φόρμουλας για οιονεί ένταξη του Κιέβου στο ΝΑΤΟ και η αναζήτηση κάποιας “δημιουργικής” λύσης σε αυτό το πεδίο είναι για εμάς μια απαράδεκτη επιλογή», δήλωσε σήμερα Παρασκευή ο Ρώσος υφυπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Ριάμπκοφ, σύμφωνα με το ρωσικό κρατικό πρακτορείο ειδήσεων TASS.
Η απόρριψη της πρότασης έρχεται καθώς οι ΗΠΑ πιέζουν τους συμμάχους του Κιέβου στην Ευρώπη να συμμετάσχουν σε διαπραγματεύσεις για μια ευρύτερη αρχιτεκτονική ευρωπαϊκής ασφάλειας, στο πλαίσιο μιας συμφωνίας για την Ουκρανία, κάτι που το Κρεμλίνο ζητά εδώ και καιρό, την ώρα που εμφανίζονται τάσεις στις διαπραγματεύσεις για το ενδεχόμενο ανταλλαγής του Ντονμπάς, όπως φάνηκε στις συναντήσεις στο Άμπου Ντάμπι την περασμένη εβδομάδα.
Στο επίκεντρο των επαφών βρίσκεται πλέον το καθεστώς ασφαλείας της Ουκρανίας μετά τον πόλεμο. Ο Κούσνερ ανέφερε ότι η ρωσική πλευρά εμφανίζεται πλέον περισσότερο δεκτική στην ιδέα εγγυήσεων αντίστοιχων με εκείνες του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, το οποίο προβλέπει συλλογική αμυντική συνδρομή σε περίπτωση επίθεσης εναντίον κράτους-μέλους.
Η συγκεκριμένη αναφορά, ωστόσο, αφήνει ανοιχτά κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με την πρακτική εφαρμογή μιας τέτοιας δέσμευσης. Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι εξέφρασε επιφυλάξεις για το κατά πόσο όλες οι εμπλεκόμενες πλευρές αντιλαμβάνονται με τον ίδιο τρόπο το περιεχόμενο αυτών των εγγυήσεων. Έθεσε, μάλιστα, ευθέως το ζήτημα της παρουσίας αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων στην ουκρανική επικράτεια, υποστηρίζοντας ότι το Κίεβο θα επιθυμούσε ακόμη και τη δημιουργία αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων, κατά το πρότυπο της αμερικανικής παρουσίας στη Μέση Ανατολή.
Η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα μετά τις πληροφορίες ότι Αμερικανοί διαπραγματευτές έχουν εξετάσει το ενδεχόμενο ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ ως μέρος μιας ευρύτερης συμφωνίας με τη Ρωσία.
Σύμφωνα με πρόσωπα που έχουν γνώση των διαπραγματεύσεων, ο Τζάρεντ Κούσνερ συζήτησε αυτή την προοπτική με τον Ζελένσκι και Ευρωπαίους αξιωματούχους σε στρατιωτικό αεροδρόμιο στο Δουβλίνο την προηγούμενη εβδομάδα. Στις επαφές συμμετείχαν επίσης ο σύμβουλος του Ουκρανού προέδρου Ρουστέμ Ουμέροφ και επιλεγμένοι Ευρωπαίοι σύμβουλοι εθνικής ασφάλειας.
Το ζήτημα φέρεται να τέθηκε και σε συναντήσεις στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, όπου οι Αμερικανοί απεσταλμένοι είχαν επαφές με Ουκρανούς, Ευρωπαίους και Ρώσους αξιωματούχους.
Στο τραπέζι έχουν εξεταστεί δύο διαφορετικά σενάρια. Το πρώτο προβλέπει ότι η Ουκρανία θα εγκαταλείψει τα εδάφη του Ντονμπάς που εξακολουθεί να ελέγχει, με αντάλλαγμα την πλήρη ένταξή της στο ΝΑΤΟ. Το δεύτερο προβλέπει πάγωμα των εχθροπραξιών κατά μήκος της υφιστάμενης γραμμής του μετώπου, διατηρώντας υπό ουκρανικό έλεγχο τμήματα της περιοχής, και παροχή εγγυήσεων ασφαλείας μέσω διεθνούς συμφωνίας με τις ΗΠΑ και ενδεχομένως ευρωπαϊκές χώρες.
Η προοπτική ένταξης στο ΝΑΤΟ αποτελεί σημαντική μετατόπιση σε σχέση με την προηγούμενη αμερικανική στάση. Ο Τραμπ είχε απορρίψει από τις αρχές της προηγούμενης χρονιάς την ένταξη της Ουκρανίας, επικαλούμενος τις αντιρρήσεις της Μόσχας. Παράλληλα, τόσο η προηγούμενη αμερικανική κυβέρνηση όσο και αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετώπιζαν με επιφυλακτικότητα το ενδεχόμενο, εκτιμώντας ότι θα μπορούσε να οδηγήσει σε άμεση αντιπαράθεση της Συμμαχίας με τη Ρωσία.
Η συζήτηση, πάντως, δεν σημαίνει ότι υπάρχει συμφωνία εντός του ΝΑΤΟ. Κάθε διεύρυνση απαιτεί ομοφωνία, ενώ χώρες όπως η Γερμανία έχουν διατηρήσει επιφυλακτική στάση απέναντι στην ένταξη του Κιέβου. Σύμφωνα με πληροφορίες από τις συνομιλίες του Βερολίνου, οι Γερμανοί οικοδεσπότες δεν επιθυμούσαν να προωθήσουν το συγκεκριμένο ενδεχόμενο. Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς φέρεται, μάλιστα, να έχει εκφράσει σε συνεργάτες του την εκτίμηση ότι η Ουκρανία δεν πρόκειται να ενταχθεί στη Συμμαχία όσο βρίσκεται ο ίδιος στην πολιτική ζωή.
Από την άλλη πλευρά, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε μετά τη συνάντηση ότι έχει έρθει η ώρα να συζητηθεί σοβαρά η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ.
Για το Κίεβο, πάντως, η εγκατάλειψη του Ντονμπάς δεν αποτελεί εύκολη επιλογή. Έπειτα από σχεδόν πέντε χρόνια πολέμου, η Ρωσία δεν έχει καταφέρει να καταλάβει ολόκληρη την περιοχή. Η ουκρανική ηγεσία εκτιμά ότι η παραχώρηση των εδαφών που εξακολουθούν να ελέγχονται από τις ουκρανικές δυνάμεις θα μπορούσε να διευκολύνει νέες ρωσικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στο μέλλον.
Ο Ζελένσκι έχει επαναλάβει ότι η Ουκρανία δεν πρόκειται να εγκαταλείψει εδάφη της υπό στρατιωτική πίεση, ενώ έχει διευκρινίσει ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα πρέπει να εγκριθεί από τον ουκρανικό λαό.
Οι ρωσικές απαιτήσεις και η ασφάλεια της Ευρώπης στο επίκεντρο
Η απόσταση ανάμεσα στις επιδιώξεις της Μόσχας και τις ευρωπαϊκές θέσεις αποτυπώνεται με μεγαλύτερη σαφήνεια στις απαιτήσεις που φέρεται να κατέθεσε η ρωσική αντιπροσωπεία στις συνομιλίες του Αμπού Ντάμπι.
Σύμφωνα με έγγραφο που διανεμήθηκε στους διαπραγματευτές και παρουσίασε η Wall Street Journal, η Ρωσία ζητά από την Ουκρανία να αφαιρέσει από το Σύνταγμά της κάθε αναφορά στην προοπτική ένταξης στο ΝΑΤΟ. Παράλληλα, απαιτεί από τη Συμμαχία να δεσμευτεί ότι δεν θα αναπτύξει στρατεύματα ή στρατιωτικό εξοπλισμό στην ουκρανική επικράτεια και ότι θα σταματήσουν οι παραδόσεις δυτικών όπλων στο Κίεβο.
Οι αξιώσεις της Μόσχας δεν περιορίζονται στην Ουκρανία. Περιλαμβάνουν την επιστροφή της στρατιωτικής υποδομής του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Ευρώπη στα επίπεδα του 1997, χρονιά κατά την οποία ιδρύθηκε ένα πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ της Συμμαχίας και της Ρωσίας.
Επιπλέον, η ρωσική πλευρά ζητά την απομάκρυνση πυραυλικών συστημάτων ικανών να πλήξουν ρωσικό έδαφος από χώρες της Ευρώπης και του Καυκάσου, καθώς και την ανάκληση των προσφορών της Γαλλίας και της Βρετανίας για επέκταση της πυρηνικής προστασίας σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Οι συγκεκριμένες θέσεις, οι οποίες διατυπώθηκαν σε ανεπίσημο διαπραγματευτικό έγγραφο και όχι σε δεσμευτική πρόταση συμφωνίας, θεωρήθηκαν από Ευρωπαίους διαπραγματευτές μαξιμαλιστικές. Η εκτίμησή τους είναι ότι πρόκειται για αρχικές απαιτήσεις της Μόσχας, οι οποίες αποσκοπούν στη διαμόρφωση ευνοϊκού πεδίου διαπραγμάτευσης και όχι απαραίτητα σε ένα τελικό σχέδιο διευθέτησης.
Το διακύβευμα, ωστόσο, ξεπερνά κατά πολύ τα σύνορα της Ουκρανίας. Εάν οι ρωσικές απαιτήσεις για περιορισμό της στρατιωτικής παρουσίας του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Ευρώπη τεθούν στο επίκεντρο μιας συμφωνίας, τότε θα επηρεαστεί συνολικά η αρχιτεκτονική ασφαλείας της ηπείρου.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το ΝΑΤΟ δεν έχει αναπτύξει εκτεταμένες νέες στρατιωτικές υποδομές στα ανατολικά κράτη-μέλη του, με εξαίρεση συγκεκριμένα συστήματα ραντάρ στην Πολωνία και τη Ρουμανία, καθώς και τη δημιουργία μόνιμης γερμανικής στρατιωτικής μονάδας στη Λιθουανία. Η τελευταία εξέλιξη συνδέεται άμεσα με τη ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία.
Για τις χώρες της ανατολικής πτέρυγας της Συμμαχίας, οποιαδήποτε αναθεώρηση αυτής της παρουσίας θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρές ανησυχίες για την αξιοπιστία των δυτικών εγγυήσεων αποτροπής.

Συνάντηση Ζελένσκι και Μερτς σήμερα στο Βερολίνο, 3 Νοεμβρίου 2026 © EPA/FILIP SINGER
Η πολιτική αβεβαιότητα στην Ευρώπη και το μέλλον της χρηματοδότησης του Κιέβου
Η ευρωπαϊκή προσπάθεια διατήρησης ενιαίας στάσης δεν δοκιμάζεται μόνο από τις διεθνείς διαπραγματεύσεις. Στο εσωτερικό της ΕΕ, οι πολιτικές εξελίξεις και οι επερχόμενες εκλογικές αναμετρήσεις ενδέχεται να μεταβάλουν τις ισορροπίες γύρω από τη στήριξη της Ουκρανίας.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η πολιτική διαδοχή στη Γαλλία, καθώς η προοπτική αποχώρησης του Εμανουέλ Μακρόν από την προεδρία δημιουργεί αβεβαιότητα για τη μελλοντική στάση του Παρισιού. Σύμφωνα με τις πολιτικές εκτιμήσεις που καταγράφονται στο Παρίσι, δύο από τους βασικούς διεκδικητές της επόμενης προεδρίας είναι η επικεφαλής της γαλλικής ακροδεξιάς Μαρίν Λεπέν και ο ηγέτης της ριζοσπαστικής αριστεράς Ζαν-Λικ Μελανσόν.
Παρά τις σημαντικές ιδεολογικές και πολιτικές διαφορές τους, αμφότεροι έχουν εκφράσει επιφυλάξεις για πλευρές της δυτικής στρατιωτικής υποστήριξης προς το Κίεβο. Η Λεπέν έχει υποστηρίξει την περικοπή της οικονομικής βοήθειας προς την Ουκρανία, ενώ ο Μελανσόν έχει αντιταχθεί σε ουκρανικά πλήγματα βαθιά στο ρωσικό έδαφος. Και οι δύο έχουν δεχθεί επικρίσεις από πολιτικούς αντιπάλους τους για θέσεις που θεωρείται ότι προσεγγίζουν τη ρωσική επιχειρηματολογία.
Η πιθανή μεταβολή της γαλλικής πολιτικής έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς το Παρίσι δεν αποτελεί απλώς έναν από τους ευρωπαϊκούς χρηματοδότες της Ουκρανίας. Η Γαλλία διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στις συζητήσεις για τις μεταπολεμικές εγγυήσεις ασφαλείας, ενώ έχει υποστηρίξει πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση του ρωσικού λεγόμενου «σκιώδους στόλου», μέσω του οποίου η Μόσχα επιχειρεί να παρακάμπτει τις δυτικές κυρώσεις.
Η άμεση γαλλική στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία εκτιμάται σε περίπου 6,2 δισ. ευρώ σε διάστημα τεσσάρων ετών, σύμφωνα με μία από τις εκτιμήσεις του Ινστιτούτου του Κιέλου. Το ποσό αυτό δεν αποτυπώνει, ωστόσο, το σύνολο της γαλλικής συνεισφοράς, καθώς το Παρίσι συμμετέχει και σε ευρύτερα χρηματοδοτικά προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στις Βρυξέλλες υπάρχει ανησυχία ότι ένας νέος Γάλλος πρόεδρος μπορεί να επιχειρήσει να περιορίσει ή να υπονομεύσει την κοινή ευρωπαϊκή πολιτική στήριξης προς το Κίεβο. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα είχε ιδιαίτερα σοβαρές συνέπειες, δεδομένου ότι η προοπτική νέας αμερικανικής χρηματοδότησης έχει περιοριστεί υπό την προεδρία Τραμπ, καθιστώντας τους ευρωπαϊκούς πόρους ακόμη πιο κρίσιμους.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη προβλέψει 100 δισ. ευρώ για την Ουκρανία στο πλαίσιο του επόμενου επταετούς προϋπολογισμού της ΕΕ, ενώ Ευρωπαίοι αξιωματούχοι έχουν προτείνει επιπλέον δάνειο ύψους 45 δισ. ευρώ για το 2027.
Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη προσπάθεια να διασφαλιστεί ότι η μελλοντική χρηματοδότηση δεν θα εξαρτάται αποκλειστικά από τις πολιτικές επιλογές μιας εθνικής κυβέρνησης. Στο πλαίσιο αυτό, το Βερολίνο προωθεί την ιδέα δημιουργίας πρόσθετου δημοσιονομικού περιθωρίου, το οποίο θα επιτρέπει στην ΕΕ να αντλεί νέους πόρους για την Ουκρανία πέραν των ήδη προβλεπόμενων 100 δισ. ευρώ.
Η πρόταση αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή μπορεί να συνδυαστεί με τη λήψη μελλοντικών αποφάσεων για νέο δανεισμό μέσω ειδικής πλειοψηφίας κρατών-μελών, αντί της ομοφωνίας, εφόσον υιοθετηθεί η γερμανική προσέγγιση. Με αυτόν τον τρόπο θα περιοριζόταν η δυνατότητα μιας μεμονωμένης κυβέρνησης να μπλοκάρει πρόσθετη ευρωπαϊκή βοήθεια.
Οι σχετικές πρωτοβουλίες αναμένεται να συζητηθούν σε ειδική σύνοδο κορυφής της ΕΕ, με στόχο να επιταχυνθεί η διαδικασία έγκρισης του επταετούς προϋπολογισμού και να οριστικοποιηθούν οι βασικές χρηματοδοτικές προβλέψεις πριν από τις γαλλικές εκλογές.
Η προσπάθεια αυτή αποκαλύπτει μια βαθύτερη ανησυχία: η Ευρώπη δεν θέλει να βρεθεί σε θέση όπου η συνέχιση της οικονομικής και στρατιωτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία θα εξαρτάται από τις πολιτικές εξελίξεις σε μία μόνο πρωτεύουσα.

Οι Βλαντιμίρ Πούτιν, Σι Τζινπίνγκ και Ντόναλντ Τραμπ © EPA/VYACHESLAV PROKOFYEV/SPUTNIK/KREMLIN POOL
Το πραγματικό όριο της ευρωπαϊκής ισχύος
Η στάση των Ευρωπαίων ηγετών στο Βερολίνο καταδεικνύει ότι υπάρχει κοινή αντίληψη ως προς την ανάγκη διατήρησης της ουκρανικής κυριαρχίας και αποτροπής μιας συμφωνίας που θα επιβληθεί αποκλειστικά από τις μεγάλες δυνάμεις. Ωστόσο, η πολιτική ενότητα δεν αρκεί από μόνη της για να διασφαλίσει ότι η Ευρώπη θα έχει αποφασιστικό λόγο στις τελικές εξελίξεις.
Η διπλωματική πρωτοβουλία του Τραμπ, οι επαφές του με τον Πούτιν και τον Σι Τζινπίνγκ, οι διαφορετικές προσεγγίσεις των Ευρωπαίων για την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ και η αβεβαιότητα γύρω από τη μελλοντική χρηματοδότηση του Κιέβου συνθέτουν ένα περιβάλλον στο οποίο η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία δοκιμάζεται στην πράξη.
Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ περιέγραψε χαρακτηριστικά την επιφυλακτικότητα που επικρατεί στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, σχολιάζοντας ότι η εμπιστοσύνη του Τραμπ στις ειρηνικές προθέσεις του Πούτιν παραμένει ακλόνητη, παρά την απουσία μέχρι στιγμής συγκεκριμένων αποδείξεων που να την επιβεβαιώνουν. Όπως σημείωσε, θα ήταν θετική εξέλιξη εάν η ρωσική ηγεσία αποδεικνυόταν τελικά πραγματικά έτοιμη να συμμετάσχει σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις.
Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο εάν θα επιτευχθεί μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου. Είναι κατά πόσο αυτή θα διασφαλίζει ότι η Ουκρανία δεν θα παραμείνει εκτεθειμένη σε μελλοντική ρωσική επιθετικότητα και ότι η ασφάλεια της υπόλοιπης Ευρώπης δεν θα αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης ερήμην των άμεσα ενδιαφερόμενων κρατών.
Η Ευρώπη επιδιώκει να αποδείξει ότι μπορεί να λειτουργήσει ως ενιαίος γεωπολιτικός παράγοντας και όχι απλώς ως χρηματοδότης ή υποστηρικτής των αποφάσεων της Ουάσιγκτον. Για να το πετύχει, όμως, θα χρειαστεί να μετατρέψει την πολιτική της σύγκλιση σε συγκεκριμένες δεσμεύσεις για την άμυνα, τη χρηματοδότηση, τις εγγυήσεις ασφαλείας και τη μελλοντική θέση της Ουκρανίας.
Οι κόκκινες γραμμές της Ευρώπης είναι πλέον σαφέστερες: καμία συμφωνία χωρίς ουσιαστική συμμετοχή της Ουκρανίας, καμία αμφισβήτηση της ευρωπαϊκής ασφάλειας χωρίς ευρωπαϊκή συναίνεση και καμία εγκατάλειψη της χρηματοδοτικής στήριξης εξαιτίας εσωτερικών πολιτικών ανακατατάξεων. Το κατά πόσο, όμως, οι γραμμές αυτές μπορούν να επιβληθούν απέναντι στις αποφάσεις και τις επιδιώξεις των Τραμπ, Πούτιν και Σι θα εξαρτηθεί από τη συνοχή, τις δυνατότητες και κυρίως την πολιτική βούληση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
