Μέχρι το περασμένο καλοκαίρι, κύρια απειλή για τα καλοκαιρινά μπάνια στην Ελλάδα ήταν κάποιες χρονιές οι μωβ μέδουσες.
Από φέτος όμως η άνοδος της θερμοκρασίας των νερών – λόγω κλιματικής κρίσης – έφερε στη Μεσόγειο και στο Αιγαίο ένα νέο εχθρό: το τοξικό, μακρόστενο ψάρι, που μασουλάει με τα δόντια του κόκαλα, μέταλλα και ξύλα, έχει δηλητήριο και λέγεται λαγοκέφαλος.
Το ψάρι αυτό προέρχεται από την περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού και εισήλθε στη Μεσόγειο μέσω της διώρυγας του Σουέζ, προσελκυόμενο από τα θερμαινόμενα νερά. Σήμερα έχει εξαπλωθεί σε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο και η προσαρμοστικότητά του και η ταχύτητα αναπαραγωγής του καθιστούν την αντιμετώπισή του ιδιαίτερα δύσκολη.
Η προειδοποίηση του Ερυθρού Σταυρού
Σε ένα πρωτοφανές βήμα, ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός εξέδωσε προειδοποίηση για τη δημόσια υγεία τον Ιούνιο, συμβουλεύοντας τους πολίτες να αναζητήσουν επείγουσα περίθαλψη σε περίπτωση δαγκώματος από το ψάρι, επειδή τα «σαγόνια του που μοιάζουν με ράμφος» θα μπορούσαν να προκαλέσουν σοβαρά τραύματα και έντονη αιμορραγία.
Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να καταναλώνεται όπως σημείωσε ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός, λόγω μιας δυνητικά θανατηφόρας νευροτοξίνης, της τετροδοτοξίνης, που περιέχεται στα όργανα και τη σάρκα του. Χωρίς να υπάρχει γνωστό αντίδοτο για την αντιμετώπιση του δηλητηρίου, ο λαγοκέφαλος μπορεί να σκοτώσει οποιονδήποτε άνθρωπο τον φάει.
Η Ελλάδα και η Κύπρος παίρνουν μέτρα
Η Κύπρος και η Ελλάδα έσπευσαν να λάβουν μέτρα για την αντιμετώπιση του προβλήματος, εισάγοντας οικονομικά κίνητρα για τον περιορισμό του πληθυσμού των λαγοκέφαλων.
Το κυπριακό πρόγραμμα οδήγησε στην απομάκρυνση πάνω από εκατό τόνων του επικίνδυνου ψαριού από τα κυπριακά ύδατα. Η Κατερίνα Γεωργίου, υπεύθυνη αλιείας του νησιού, χαρακτήρισε την παρουσία του είδους ως νέα πραγματικότητα που απαιτεί συνεχή αντιμετώπιση.
Η Ελλάδα ακολούθησε με δικό της πρόγραμμα, προσφέροντας αμοιβή 5,33 ευρώ για κάθε κιλό λαγοκέφαλου που παραδίδεται στις αρχές. Οι ψαράδες λαμβάνουν επιπλέον επιδοτήσεις καυσίμων στο πλαίσιο του χρηματοδοτούμενου από την Ευρωπαϊκή Ένωση σχεδίου δράσης. Ο Μαργαρίτης Σχοινάς, υπουργός Γεωργίας, ανακοίνωσε την αρχική εφαρμογή του προγράμματος στην Κρήτη και το νότιο Αιγαίο, με προοπτική επέκτασης.
Πώς προστατεύονται οι λουόμενοι
Για να προστατευθούν οι λουόμενοι από τους λαγοκέφαλους, μοναδική λύση πάντως είναι η εγκατάσταση πλωτών φραγμάτων σε επιλεγμένες ακτές της Ελλάδας, πρωτοβουλία που έχει αναλάβει τον τελευταίο καιρό ο δήμος Χαλκίδας ο οποίες έχει εγκαταστήσει το πρώτο πλωτό φράγμα στην Ελλάδα.
Όπως δηλώνει ο Αντώνης Σπανός, αντιδήμαρχος Χαλκίδας, το προστατευτικό σύστημα εκτείνεται σε δυόμισι χιλιόμετρα, δημιουργώντας ασφαλείς ζώνες κολύμβησης. Η πρωτοβουλία αυτή απαντά στις ανησυχίες εκατοντάδων κατοίκων και επισκεπτών που επικοινωνούσαν καθημερινά με το δημαρχείο, ζητώντας λύσεις για το πρόβλημα.
Αντιδράσεις και προβληματισμοί
Ο Νίκος Αγιασκουφίτης, ερασιτέχνης ψαράς στη Χαλκίδα, εκφράζει ωστόσο σκεπτικισμό για την αποτελεσματικότητα των μέτρων.
Θεωρεί ότι η μετανάστευση των λαγοκέφαλων αποτελεί φυσική συνέπεια της αύξησης της θερμοκρασίας των υδάτων, φαινόμενο που δεν μπορεί να αντιστραφεί με οικονομικά κίνητρα και αμφισβητεί αν η προσφερόμενη αμοιβή είναι αρκετή για να παρακινήσει τους επαγγελματίες ψαράδες να επικεντρωθούν στην αλίευση του συγκεκριμένου είδους.
Μια ομάδα που αυτοαποκαλείται Πρωτοβουλία για τη Σωτηρία των Ψαριών Puffer εμφανίστηκε καταδικάζοντας τις προσπάθειες εξάλειψης. Υποστηρίζουν ότι το πλάσμα χρειάζεται προστασία και σεβασμό, εγείροντας ηθικά ζητήματα. Ωστόσο, με την υποστήριξη της τουριστικής βιομηχανίας και εμπειρογνωμόνων, η εκστρατεία αλίευσης συνεχίζεται.
Επιστημονικές απόψεις και πραγματικότητα
Ο Ιωάννης Μπατζάκας, θαλάσσιος επιστήμονας στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, χαρακτηρίζει ωστόσο υπερβολικές αυτές τις ανησυχίες.
Σε δεκαπέντε χρόνια καταδύσεων έχει συναντήσει μόνο ένα άτομο του είδους, αν και αναγνωρίζει τη διάδοσή του στην Κρήτη. Τονίζει ότι οι λαγοκέφαλοι, όπως τα περισσότερα άγρια ζώα, δεν επιτίθενται σε ανθρώπους χωρίς πρόκληση, και τα περιστατικά είναι εξαιρετικά σπάνια.
