Με την προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας να θεωρείται πλέον ειλημμένη απόφαση, οι δήμοι περνούν στην τελική φάση των προετοιμασιών για τη δικαστική μάχη κατά της μεταφοράς των Υπηρεσιών Δόμησης (ΥΔΟΜ) στο Ελληνικό Κτηματολόγιο. Την ίδια στιγμή, η αυτοδιοίκηση εκπέμπει σήμα κινδύνου και για την πορεία δεκάδων έργων που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης, ζητώντας από την κυβέρνηση να παρουσιάσει άμεσα σχέδιο χρηματοδότησης και ολοκλήρωσής τους, προκειμένου να αποφευχθεί ο κίνδυνος να μείνουν ημιτελείς σημαντικές παρεμβάσεις σε δήμους σε ολόκληρη τη χώρα.
Οι δύο αυτές υποθέσεις κυριάρχησαν στην πρόσφατη συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου της ΚΕΔΕ, παρουσία του υπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Δημήτρη Παπαστεργίου.
Επιταχύνεται η μεταφορά των πολεοδομιών
Η αντιπαράθεση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση έχει ήδη περάσει από τις εξαγγελίες στην υλοποίηση του σχεδίου. Λίγες ημέρες μετά τις δημόσιες δηλώσεις του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου, ότι «προχωράμε σε ριζική μεταρρύθμιση στις Πολεοδομίες», υπογράφηκε η απόφαση που δρομολογεί τη δημιουργία του νέου φορέα «Εθνικός Οργανισμός Κτηματολογίου και Ελέγχου Δόμησης» (ΕΟΚΕΔ), ανοίγοντας τον δρόμο για τη σταδιακή μεταφορά των αρμοδιοτήτων των δημοτικών Υπηρεσιών Δόμησης στο Ελληνικό Κτηματολόγιο.
Τη βούληση της κυβέρνησης επιβεβαίωσε και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης κατά την εκδήλωση για την ολοκλήρωση του Κτηματολογίου, χαρακτηρίζοντας το έργο μία μεταρρύθμιση που κλείνει μια εκκρεμότητα δεκαετιών. Παράλληλα, τόνισε ότι η θεσμική αλλαγή για τη μεταφορά των υπηρεσιών δόμησης από την αυτοδιοίκηση στο Κτηματολόγιο, είχε ληφθεί πριν ακόμη αποκαλυφθούν τα πρόσφατα κυκλώματα διαφθοράς στις πολεοδομίες της Αττικής.
Σύμφωνα με τον κυβερνητικό σχεδιασμό, οι σημερινές ΥΔΟΜ θα αντικατασταθούν σταδιακά από νέα Κέντρα Δόμησης που θα λειτουργούν στο πλαίσιο του Ελληνικού Κτηματολογίου. Η κυβέρνηση θεωρεί ότι το υφιστάμενο μοντέλο έχει εξαντλήσει τα όριά του, καθώς υπάρχουν υπηρεσίες με σοβαρή υποστελέχωση, διαφορετικές ερμηνείες της πολεοδομικής νομοθεσίας και σημαντικές αποκλίσεις στην ταχύτητα έκδοσης αδειών. Στόχος είναι η δημιουργία ενός ενιαίου, ψηφιοποιημένου συστήματος με κοινές διαδικασίες, μεγαλύτερο έλεγχο και περισσότερη διαφάνεια.
Η στάση της ΚΕΔΕ
Οι δήμοι, ωστόσο, εμφανίζονται αποφασισμένοι να δώσουν τη μάχη τόσο πολιτικά όσο και δικαστικά. Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ, Λάζαρος Κυρίζογλου, στο τελευταίο ΔΣ, επανέλαβε ότι η Ένωση θα προσφύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας μόλις εκδοθεί η εφαρμοστική απόφαση της μεταρρύθμισης, υποστηρίζοντας ότι η πολεοδομία αποτελεί κατεξοχήν τοπική υπόθεση και ότι η μορφή και η ανάπτυξη των πόλεων δεν μπορούν να αποσυνδεθούν από την τοπική αυτοδιοίκηση.
Όπως υποστήριξε, η κυβέρνηση επιχειρεί να δημιουργήσει ένα ευνοϊκό επικοινωνιακό περιβάλλον για τη μεταρρύθμιση, αξιοποιώντας τις πρόσφατες αποκαλύψεις για κυκλώματα διαφθοράς. Χαρακτήρισε μάλιστα «χοντροκομμένο» τον τρόπο με τον οποίο, όπως είπε, επιχειρείται να γενικευθούν μεμονωμένες υποθέσεις ώστε να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι το πρόβλημα αφορά συνολικά τους δήμους.
Ο ίδιος στράφηκε και κατά της λειτουργίας του Ελληνικού Κτηματολογίου, εκφράζοντας σοβαρές επιφυλάξεις για την αποτελεσματικότητά του. Αναφέρθηκε στις μεγάλες καθυστερήσεις ακόμη και σε απλές διορθώσεις πρόδηλων σφαλμάτων και διερωτήθηκε πώς ένα σύστημα που ήδη δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις υφιστάμενες υποχρεώσεις του θα μπορέσει να αναλάβει και το σύνολο των πολεοδομικών υπηρεσιών. «Αντί να αφαιρεθούν οι αρμοδιότητες από τους δήμους, θα έπρεπε να είχαν ενισχυθεί οι πολεοδομίες με προσωπικό και να είχε ολοκληρωθεί η ψηφιοποίηση των διαδικασιών», υποστήριξε, καταλήγοντας με την εκτίμηση ότι «το σύστημα θα δεινοπαθήσει ακόμη περισσότερο στο Κτηματολόγιο».
Ακόμη πιο αιχμηρή ήταν η τοποθέτηση του επικεφαλής της μείζονος αντιπολίτευσης στην ΚΕΔΕ, Σίμου Δανιηλίδη. Υποστήριξε ότι διεθνώς η τάση είναι η αποκέντρωση των υπηρεσιών και όχι η συγκέντρωσή τους στο κεντρικό κράτος, επισημαίνοντας ότι η αποκέντρωση συμβάλλει τόσο στη βελτίωση της εξυπηρέτησης όσο και στον περιορισμό της διαφθοράς. Αναφερόμενος στις υποθέσεις που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, έκανε λόγο για «κατευθυνόμενη προβολή» συγκεκριμένων περιπτώσεων, σημειώνοντας ότι οι πολεοδομίες σε Ρόδο, Μύκονο και Χαλκιδική, όπως και οι πρόσφατες υποθέσεις στην Αττική, αφορούσαν υπηρεσίες που είχαν στελεχωθεί από το προηγούμενο κρατικό σύστημα. Κατά την άποψή του, η ομόφωνη απόφαση της ΚΕΔΕ για προσφυγή στο ΣτΕ στηρίζεται στην αρχή της εγγύτητας, η οποία, όπως υποστήριξε, κατοχυρώνεται συνταγματικά. Παράλληλα ανέφερε ότι οι δημοτικές πολεοδομίες λειτούργησαν επί χρόνια με σοβαρές ελλείψεις προσωπικού, καθώς οι δήμοι αναγκάστηκαν να μετακινήσουν μηχανικούς από άλλες υπηρεσίες για να τις στελεχώσουν, χωρίς ποτέ να υπάρξει ουσιαστική ενίσχυση από το κράτος.
Κωνσταντέλλος: «Δεν λύνει το πρόβλημα η μεταφορά»
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Α’ αντιπρόεδρος της ΚΕΔΕ και δήμαρχος Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης, Γρηγόρης Κωνσταντέλλος. Όπως υποστήριξε, σε πρόσφατη συνέντευξή του, οι δήμοι δεν παρεμβαίνουν στο έργο των πολεοδομικών υπαλλήλων ούτε επηρεάζουν τις αποφάσεις τους, καθώς ο ρόλος τους περιορίζεται αποκλειστικά στη διοικητική λειτουργία των υπηρεσιών. Οι δημοτικές αρχές, όπως είπε, μπορούν να κινήσουν πειθαρχικές διαδικασίες όταν υπάρχουν καταγγελίες, όχι όμως να καθοδηγούν τις πολεοδομικές κρίσεις.
Άφησε παράλληλα αιχμές ότι η συζήτηση για τη μεταφορά των ΥΔΟΜ άνοιξε μετά τις εξελίξεις γύρω από τον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό και τις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, ενώ σημείωσε ότι σημαντικά όργανα του πολεοδομικού συστήματος στελεχώνονται από πρόσωπα που διορίζονται από το κράτος και όχι από την αυτοδιοίκηση. Iδιαίτερη έμφαση έδωσε και στο ζήτημα της υποστελέχωσης, σημειώνοντας ότι η έλλειψη προσωπικού δεν πρόκειται να λυθεί με τη μεταφορά των υπηρεσιών, καθώς οι ίδιοι υπάλληλοι θα κληθούν να στελεχώσουν το νέο σχήμα.
Παράλληλα υπενθύμισε ότι περίπου το 98% των πολεοδομικών διαδικασιών πραγματοποιείται ήδη ψηφιακά, απορρίπτοντας το επιχείρημα ότι η φυσική επαφή πολίτη και υπαλλήλου αποτελεί σήμερα τη βασική πηγή προβλημάτων. Ο ίδιος αποκάλυψε ότι οι δήμοι έχουν ήδη αποφασίσει να προσφύγουν στο Συμβούλιο της Επικρατείας, χαρακτηρίζοντας τη μεταφορά των αρμοδιοτήτων παράνομη, καταχρηστική και πολιτικά λανθασμένη.
Η απάντηση Παπαστεργίου
Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου βρέθηκε κλήθηκε να υπερασπιστεί μια κυβερνητική επιλογή απέναντι στους πρώην συναδέλφους του στην αυτοδιοίκηση. Ξεκαθάρισε ότι η αρμοδιότητα για τις αλλαγές στις Υπηρεσίες Δόμησης ανήκει στο υπουργείο Περιβάλλοντος και όχι στο υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, ωστόσο υποστήριξε ότι η απλή μεταφορά των υπηρεσιών από τους δήμους στο Κτηματολόγιο δεν αρκεί από μόνη της για να εξαλειφθούν τα προβλήματα. Όπως ανέφερε, η διαφθορά δεν οφείλεται στην αυτοδιοίκηση αλλά κυρίως στην πολυνομία, στις αντικρουόμενες διατάξεις και στην έλλειψη σαφούς θεσμικού πλαισίου, που επιτρέπει διαφορετικές ερμηνείες.
Υπογράμμισε ότι η μεταρρύθμιση πρέπει να συνοδευθεί από βαθιά απλοποίηση και κωδικοποίηση της πολεοδομικής νομοθεσίας, επισημαίνοντας ότι η μεγαλύτερη υπερτοπικότητα των υπηρεσιών μπορεί να περιορίσει τις πιέσεις που αναπτύσσονται λόγω της εγγύτητας μεταξύ υπαλλήλων και τοπικών υποθέσεων. Παράλληλα, φρόντισε να διευκρινίσει ότι οι ευθύνες για τα φαινόμενα διαφθοράς δεν μπορούν να αποδοθούν συνολικά στην τοπική αυτοδιοίκηση, αναγνωρίζοντας ότι πρόκειται για προβλήματα που συνδέονται κυρίως με τις θεσμικές αδυναμίες του συστήματος.
Σχέδιο για να μη μείνουν ημιτελή τα έργα
Εκτός από τη σύγκρουση για τις ΥΔΟΜ, οι δήμαρχοι έθεσαν στο επίκεντρο και την τύχη των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης, ζητώντας από την κυβέρνηση να παρουσιάσει άμεσα σχέδιο για όσα κινδυνεύουν να μην ολοκληρωθούν εντός των ευρωπαϊκών προθεσμιών. Η ΚΕΔΕ προειδοποιεί ότι οι καθυστερήσεις οφείλονται σε αντικειμενικούς λόγους, όπως προσφυγές, χρονοβόρες αδειοδοτήσεις και τεχνικές δυσκολίες, και όχι σε αδράνεια των δήμων, υπογραμμίζοντας πως δεν πρέπει να μείνουν «μισοσκαμμένες» οι πόλεις.
Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ, Λάζαρος Κυρίζογλου, γνωστοποίησε ότι έχουν ήδη αποσταλεί επιστολές στα συναρμόδια υπουργεία και στο Μέγαρο Μαξίμου, με βασικό αίτημα να εξασφαλιστεί εναλλακτική χρηματοδότηση για τα έργα που δεν θα προλάβουν να ολοκληρωθούν.
Απαντώντας, ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου επιβεβαίωσε ότι η κυβέρνηση εξετάζει τη μεταφορά ώριμων έργων σε άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία, κυρίως στο νέο ΕΣΠΑ και το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν υπάρχει περιθώριο παράτασης των προθεσμιών του Ταμείου Ανάκαμψης. Όπως ανέφερε, μόνο το υπουργείο του διαχειρίζεται έργα ύψους 2,7 δισ. ευρώ, εκ των οποίων περίπου 500 εκατ. ευρώ αφορούν την αυτοδιοίκηση, ενώ παραδέχθηκε ότι οι διαθέσιμοι πόροι δεν επαρκούν για όλα τα έργα, γεγονός που θα οδηγήσει σε αναγκαστική ιεράρχηση των παρεμβάσεων που θα συνεχιστούν.
