H παράδοση των 2 δισ. ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα (EAT) για πολλούς αποτέλεσε διάσωση δανειακών πόρων της ΕΕ που θα χανότανε από τη χώρα μας. Ωστόσο, παράγοντες της αγοράς αναφέρουν ότι πολύ πιο σημαντική από τη διάσωση των πόρων του ΤΑΑ είναι η συμφωνία των ελληνικών αρχών και της Κομισιόν, για την αξιολόγηση της ΕΑΤ κατά πυλώνες (pillar assessment).
Οι ίδιες πηγές σημειώνουν ότι η επιτυχής αυτή αξιολόγηση της ΕΑΤ, όχι μόνο διασώζει φθηνούς δανειακούς πόρους της Κοινότητας για τη χώρα μας, αλλά δίνει στην ΕΑΤ την πρόσβαση σε ένα πακτωλό κοινοτικών πόρων που περιλαμβάνονται στα διάφορα ευρωπαϊκά ταμεία του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου 2028-2034. Πλέον η ΕΑΤ δεν θα έχει πρόσβαση μόνον σε εθνικούς, αλλά και σε κοινοτικούς πόρους.
Ειδικότερα, η πιστοποίηση της ΕΑΤ κατά πυλώνες, δίνει στην διοίκηση της τράπεζας τη δυνατότητα και έχει πρόσβαση στον πρώτο πυλώνα και στους παραδοσιακούς πόρους της Πολιτικής Συνοχής και του ΕΣΠΑ, οι οποίοι για την Ελλάδα αναμένεται να ανέλθουν περίπου στα 50 δισ. ευρώ τη νέα προγραμματική περίοδο 2028-2034.
Η μεγάλη όμως αλλαγή ωστόσο βρίσκεται στον δεύτερο πυλώνα. Εκεί συγκεντρώνονται περίπου 400 δισ. ευρώ νέων ευρωπαϊκών εργαλείων για την ανταγωνιστικότητα, την καινοτομία και τις στρατηγικές επενδύσεις. Η πρόσβαση αυτή, σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, ανοίγει δυνατότητες που μέχρι σήμερα δεν υπήρχαν ούτε για την Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα αλλά ούτε για τη χώρα.
Ακόμη υπάρχει ο τρίτος πυλώνας που αφορά στην δράση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις υποψήφιες χώρες για ένωση με την Ε.Ε., με έμφαση την Ουκρανία.
Αναφορικά με την πρόσβαση της ΕΑΤ στον πρώτο πυλώνα, αυτή ήταν «εκ των ων ουκ άνευ», καθώς όλα δείχνουν ότι αλλάζει το μοντέλο διαχείρισης στο νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028–2034. Δηλαδή ακόμη και χωρίς τα 2 δισ. ευρώ του ΤΑΑ, η χώρα θα έπρεπε να δημιουργήσει ένα φορέα πιστοποιημένο κατά πυλώνες.
Στο νέο αυτό πλαίσιο, η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα (HDB) μπορεί να αποκτήσει πολύ πιο σημαντικό ρόλο στο ΠΔΠ 2028-2034 απ’ ό,τι είχε στο κλασικό ΕΣΠΑ 2014-2020 ή ακόμη και στο μεγαλύτερο μέρος του 2021-2027. Ο λόγος είναι ότι το νέο μοντέλο ενισχύσεων μετακινείται προς χρηματοοικονομικά εργαλεία, όπως εγγυήσεις, δάνεια, παροχή και μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων, αντί για καθαρές επιχορηγήσεις.
Η ίδια η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι αυτή η μετατόπιση αναμένεται να ενισχυθεί στο επόμενο ΠΔΠ και θεωρεί τις εθνικές αναπτυξιακές τράπεζες κρίσιμο μηχανισμό υλοποίησης.
Η μεγάλη όμως αλλαγή βρίσκεται στον δεύτερο πυλώνα. Εκεί συγκεντρώνονται περίπου 400 δισ. ευρώ νέων ευρωπαϊκών εργαλείων για την ανταγωνιστικότητα, την καινοτομία και τις στρατηγικές επενδύσεις. Από αυτά, περίπου 200 δισ. ευρώ αφορούν το νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, ενώ άλλα περίπου 96 δισ. ευρώ προορίζονται για την άμυνα, την ασφάλεια και τις στρατηγικές τεχνολογίες. Παράλληλα, το InvestEU, με διαθέσιμους πόρους περίπου 70 δισ. ευρώ, θα αποτελεί επίσης μία από τις βασικές πηγές χρηματοδότησης, στις οποίες η ΕΑΤ θα είναι ο μοναδικός ελληνικός εθνικός χρηματοδοτικός οργανισμός με δυνατότητα άμεσης πρόσβασης.
Η ουσιαστική διαφορά αυτού του δεύτερου πυλώνα είναι ότι οι πόροι αυτοί δεν θα κατανεμηθούν εκ των προτέρων στα κράτη-μέλη, όπως συμβαίνει με το ΕΣΠΑ. Θα τους διαχειρίζεται απευθείας η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και θα απονέμονται μέσα από ιδιαίτερα ανταγωνιστικές διαδικασίες.
Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει η ΕΑΤ να αποκτήσει την ικανότητα όχι μόνο να αντλεί τους πόρους αυτούς από τις Βρυξέλλες, αλλά και να τους επενδύει σωστά σε τομείς όπως η καινοτομία, η τεχνητή νοημοσύνη, οι τεχνολογίες αιχμής, η άμυνα και η παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας.
Για να το καταφέρει αυτό η ΕΑΤ και να λειτουργήσει ανταγωνιστικά προς άλλες εθνικές αναπτυξιακές τράπεζες, θ’ απαιτηθεί η δημιουργία μιας διαφορετικής δομής, διαφορετικές δεξιότητες και μια νέα φιλοσοφία λειτουργίας, τόσο στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα όσο και συνολικά στη χώρα.
Εξίσου σημαντικός για την ΕΑΤ και τη χώρα είναι και ο τρίτος πυλώνας του νέου ΠΔΠ 2028-2034. Εκεί δημιουργούνται νέα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία για την εξωτερική δράση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ενδεικτικά, μόνο για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας προβλέπονται περίπου 89 δισ. ευρώ και μέσω του πυλώνα αυτού, η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα αποκτά για πρώτη φορά τη δυνατότητα να λειτουργήσει ως φορέας υλοποίησης ευρωπαϊκών προγραμμάτων, να αντλεί πόρους απευθείας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και να τους επενδύει, κινητοποιώντας ταυτόχρονα το ελληνικό επιχειρηματικό οικοσύστημα.
Με τα παραπάνω, παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι η μεγάλη πρόκληση της επόμενης περιόδου δεν είναι απλώς μια νέα και μεγαλύτερη πηγή χρηματοδότησης. Είναι το εργαλείο που μπορεί να μετατρέψει την ΕΑΤ από διαχειριστή χρηματοδοτικών προγραμμάτων σε έναν πραγματικό αναπτυξιακό θεσμό ευρωπαϊκών προδιαγραφών, ικανό να οδηγήσει τη χώρα στη νέα εποχή της ανταγωνιστικότητας, της καινοτομίας και της στρατηγικής αυτονομίας.
Με άλλα λόγια, η ΕΑΤ στη νέα περίοδο δεν θα είναι «τροχονόμος» κοινοτικών κονδυλίων του ΕΣΠΑ όπως ήταν μέχρι σήμερα, αλλά θα μπορεί να επενδύει και να κατευθύνει πόρους στην ανταγωνιστικότητα, την καινοτομία κ.ά. Μάλιστα η ανακατεύθυνση αυτή θα γίνεται με ανταγωνιστικούς όρους και όχι πατερναλιστικούς όπως συνέβαινε μέχρι τώρα.
Αυτό θα είναι το επόμενο στοίχημα της «αλλαγής παραγωγικού μοντέλου» στην χώρα μας, κάτι το οποίο βεβαίως οι κυβερνήσεις και οι πολιτικοί μας, έχουν υποσχεθεί πολλές φορές στο παρελθόν, χωρίς όμως να το πετύχουν.
