Μία νέα εστία πίεσης για την παγκόσμια ναυτιλία και τις εφοδιαστικές αλυσίδες διαμορφώνεται στη Διώρυγα του Παναμά. Ο πόλεμος στο Ιράν αυξάνει κατακόρυφα τη ζήτηση για το στρατηγικό πέρασμα, την ώρα που το ενισχυόμενο Ελ Νίνιο απειλεί να μειώσει τη διαθέσιμη χωρητικότητά του λόγω της πτώσης της στάθμης των υδάτων.
Το αποτέλεσμα είναι ένας πρωτοφανής ανταγωνισμός μεταξύ των ναυτιλιακών εταιρειών για τις διαθέσιμες θέσεις διέλευσης. Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times, οι τιμές στις ημερήσιες δημοπρασίες έχουν εκτοξευθεί σε ιστορικά υψηλά, φθάνοντας σε ορισμένες περιπτώσεις έως και τα 3,78 εκατ. δολάρια για μία μόνο διέλευση.
Η εξέλιξη δημιουργεί τον κίνδυνο ενός νέου κύματος αυξήσεων στους ναύλους, καθώς η Διώρυγα του Παναμά αποτελεί βασικό δίαυλο μεταφοράς πετρελαίου, υγροποιημένου φυσικού αερίου, σιτηρών και καταναλωτικών προϊόντων μεταξύ του Ατλαντικού και του Ειρηνικού. Εάν οι περιορισμοί ενταθούν, το πρόσθετο κόστος δεν αποκλείεται να περάσει στις τιμές των προϊόντων και να ενισχύσει τις πληθωριστικές πιέσεις διεθνώς.
Δεκαεξαπλάσια τιμή μέσα σε έναν χρόνο
Τα μεγέθη αποκαλύπτουν την ένταση της πίεσης. Οι ημερήσιες δημοπρασίες για μία θέση διέλευσης από τις συνηθέστερα χρησιμοποιούμενες δεξαμενές της διώρυγας διαμορφώθηκαν τον Αύγουστο κατά μέσο όρο σε περίπου 1,1 εκατ. δολάρια.
Όπως αναφέρουν οι Financial Times, επικαλούμενοι στοιχεία που συγκέντρωσε η εταιρεία αναλύσεων Argus, η συγκεκριμένη τιμή είναι υπερδεκαεξαπλάσια από τον μέσο όρο της αντίστοιχης περυσινής περιόδου.
Ακόμη υψηλότερο είναι το κόστος για τα μεγαλύτερα πλοία. Τις τελευταίες εβδομάδες, η μέση τιμή για τη χρήση των μεγαλύτερων δεξαμενών της διώρυγας, οι οποίες μπορούν να εξυπηρετήσουν πλοία αυξημένης χωρητικότητας, έφθασε τα 2,5 εκατ. δολάρια. Πρόκειται για το υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί σε δημοπρασία και για τις δύο βασικές κατηγορίες δεξαμενών.
Από τις 28 Ιουλίου, επιμέρους προσφορές για θέσεις διέλευσης έφθασαν έως τα 3,78 εκατ. δολάρια για πλοία κατηγορίας Newpanamax και τα 2,63 εκατ. δολάρια για πλοία Panamax. Οι ονομασίες αφορούν τις διαστάσεις και τη μεταφορική ικανότητα των πλοίων που μπορούν να εξυπηρετηθούν από τις διαφορετικές δεξαμενές.
Πώς ο πόλεμος στο Ιράν αύξησε τη ζήτηση
Η νέα εκτόξευση των τιμών ακολούθησε την έναρξη των αμερικανικών και ισραηλινών βομβαρδισμών στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.
Το κλείσιμο των Στενών ανάγκασε τους αγοραστές στην Ασία να αυξήσουν τις προμήθειες αργού πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων από τις ακτές του Κόλπου των ΗΠΑ. Η αλλαγή αυτή στις ενεργειακές ροές έστρεψε μεγαλύτερο αριθμό πλοίων προς τη Διώρυγα του Παναμά, εκτοξεύοντας τόσο τη ζήτηση όσο και το κόστος για τις διαθέσιμες διελεύσεις.
Οι μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες που χρησιμοποιούν τακτικά τη διώρυγα, όπως οι εταιρείες μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων και υγροποιημένων αερίων, συνήθως προκρατούν θέσεις σε προκαθορισμένες τιμές. Αυτές είναι κατά κανόνα πολύ χαμηλότερες από τα ποσά που διαμορφώνονται στις δημοπρασίες.
Ωστόσο, έως και το 30% της συνολικής κίνησης μπορεί να διεκδικεί θέσεις μέσω των ημερήσιων δημοπρασιών. Όταν αυξάνονται τα έκτακτα δρομολόγια και η ζήτηση υπερβαίνει τη διαθέσιμη χωρητικότητα, οι ναυτιλιακές καλούνται να καταβάλουν τεράστια ποσά είτε για να εξασφαλίσουν πέρασμα είτε για να αποφύγουν πολυήμερες καθυστερήσεις.
Η συμφόρηση είναι ήδη εμφανής. Σύμφωνα με το δημοσίευμα των Financial Times, στις 3 Αυγούστου περίμεναν να περάσουν από τη διώρυγα 113 πλοία, είτε μέσω προκρατημένων θέσεων είτε μέσω των ημερήσιων δημοπρασιών. Στις 2 Ιανουαρίου ο αντίστοιχος αριθμός ήταν μόλις 40.
Διώρυγα Παναμά: Το «Ελ Νίνιο» απειλεί τη χωρητικότητα
Η αυξημένη ζήτηση αποτελεί μόνο τη μία πλευρά του προβλήματος. Η άλλη αφορά τη διαθεσιμότητα του νερού που απαιτείται για τη λειτουργία της διώρυγας, καθώς το Ελ Νίνιο ενισχύεται και μπορεί να προκαλέσει σοβαρή ξηρασία στην περιοχή.
Το φαινόμενο συνδέεται με την άνοδο της θερμοκρασίας στην επιφάνεια του Ειρηνικού Ωκεανού και μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένες βροχοπτώσεις και θερμότερες χειμερινές συνθήκες. Παρότι η έντασή του ενδέχεται να είναι μεγαλύτερη από τη συνηθισμένη κατά τη διάρκεια του 2026, οι επιπτώσεις του είναι ήδη ορατές και σε άλλες περιοχές. Μεταξύ άλλων, έχει επηρεάσει τη θαλάσσια κυκλοφορία σε ευρωπαϊκούς ποταμούς, όπως ο Ρήνος και ο Δούναβης, προκαλώντας ακυρώσεις δρομολογίων και αλλαγές στις διαδρομές των φορτίων.
Στον Παναμά, το βασικό σημείο ανησυχίας είναι η τεχνητή λίμνη Γκατούν, η οποία τροφοδοτεί με νερό τη διώρυγα. Η στάθμη της βρίσκεται κάτω από τον μέσο όρο της περιόδου 1965-2022 και, σύμφωνα με τις προβλέψεις που παρουσιάζουν οι Financial Times, αναμένεται να υποχωρήσει περαιτέρω τους επόμενους μήνες.
Παρότι τα σημερινά επίπεδα παραμένουν υψηλότερα σε σχέση με το 2023, χρονιά κατά την οποία καταγράφηκε εξαιρετικά έντονη ξηρασία, ο ρυθμός της προβλεπόμενης πτώσης είναι πολύ μεγαλύτερος. Το ανησυχητικό είναι ότι η κάμψη προηγείται της ξηρής περιόδου, η οποία αρχίζει τον Δεκέμβριο.
«Το πρόβλημα αυτήν τη στιγμή είναι ότι η στάθμη του νερού μειώνεται σταθερά, ενώ κανονικά αυτό δεν θα έπρεπε να συμβαίνει από τον Μάιο έως τον Δεκέμβριο», δήλωσε στους Financial Times ο Ρος Γκρίφιθ, επικεφαλής των δραστηριοτήτων τιμολόγησης ναύλων για την αμερικανική ήπειρο στην Argus. Όπως προειδοποίησε, η κατάσταση θα μπορούσε να εξελιχθεί ακόμη χειρότερα από το 2023.
Μικρότερα φορτία και μεγαλύτερες ουρές
Η Αρχή της Διώρυγας του Παναμά έχει ήδη προχωρήσει σε περιορισμούς στο επιτρεπόμενο βύθισμα των πλοίων, δηλαδή στο βάθος στο οποίο βρίσκεται το κύτος τους κάτω από την επιφάνεια του νερού.
Τρεις διαδοχικοί περιορισμοί που ανακοινώθηκαν τον τελευταίο μήνα προβλέπεται να μειώσουν έως τις 3 Σεπτεμβρίου το επιτρεπόμενο βύθισμα για τα πλοία κατηγορίας Panamax στα 47,5 πόδια, από 50 πόδια υπό κανονικές συνθήκες.
Στην πράξη, οι περιορισμοί αναγκάζουν τα πλοία να μεταφέρουν λιγότερο φορτίο, ώστε να βρίσκονται ψηλότερα στο νερό. Αυτό αυξάνει το κόστος ανά μεταφερόμενο τόνο, περιορίζει την αποδοτικότητα κάθε ταξιδιού και μπορεί να υποχρεώσει τις εταιρείες να χρησιμοποιήσουν περισσότερα πλοία για τη μεταφορά της ίδιας ποσότητας εμπορευμάτων.
Παράλληλα, οι λιγότερες διαθέσιμες διελεύσεις δημιουργούν μεγαλύτερες ουρές στις δύο εισόδους της διώρυγας, η οποία έχει μήκος περίπου 80 χιλιομέτρων.
Τι απαντά η Αρχή της Διώρυγας
Η Αρχή της Διώρυγας του Παναμά ανέφερε στους Financial Times ότι ορισμένα πλοία που πέρασαν πρόσφατα από το κανάλι κατέβαλαν ποσά άνω του 1 εκατ. δολαρίων στις δημοπρασίες, προκειμένου να καλύψουν συγκεκριμένες ανάγκες τους.
Υποστήριξε, ωστόσο, ότι οι τιμές αυτές αντανακλούν προσωρινές διακυμάνσεις της αγοράς και δεν αποτελούν επίσημες αυξήσεις των τελών από την ίδια. Πρόσθεσε επίσης ότι οι αλλαγές στο επιτρεπόμενο βύθισμα δεν θα μειώσουν τον αριθμό των καθημερινών διελεύσεων.
Η διαβεβαίωση αυτή, πάντως, δεν εξαλείφει την ανησυχία. Η ίδια η Αρχή αναγνώρισε ότι, ανάλογα με την εξέλιξη των συνθηκών, ενδέχεται να χρειαστούν πρόσθετοι περιορισμοί.
Για την παγκόσμια οικονομία, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο πόσο θα πληρώνουν τα πλοία για να περάσουν από τον Παναμά. Είναι κατά πόσο δύο ταυτόχρονες κρίσεις –η γεωπολιτική ανατροπή στις ενεργειακές ροές και η κλιματική πίεση στη λειτουργία της διώρυγας– μπορούν να μετατρέψουν ένα από τα σημαντικότερα σημεία του παγκόσμιου εμπορίου σε ακόμη μία πηγή καθυστερήσεων, υψηλότερων ναύλων και νέων ανατιμήσεων.
