Ένα νέο πρόβλημα στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα ηλεκτρονικών εξαρτημάτων απειλεί να προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις σε πολλούς κλάδους της βιομηχανίας, από την αυτοκινητοβιομηχανία, τους υπολογιστές και την ιατρική τεχνολογία έως την αμυντική βιομηχανία και την αεροδιαστημική.
Πρόκειται για την αυξανόμενη έλλειψη τυπωμένων κυκλωμάτων (Printed Circuit Boards – PCBs), ενός βασικού εξαρτήματος που βρίσκεται σχεδόν σε κάθε ηλεκτρονικό προϊόν.
Σύμφωνα με νέα προειδοποίηση της Παγκόσμιας Ένωσης Ηλεκτρονικών (Global Electronics Association), η ζήτηση για πλακέτες τυπωμένων κυκλωμάτων έχει πλέον ξεπεράσει την προσφορά σε όλα τα στάδια της παραγωγικής αλυσίδας.
Επέκταση ελλείψεων και στις πρώτες ύλες των πλακετών

Printed Circuit Boards – PCBs © Wikimedia
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην κατασκευή των τελικών πλακετών, αλλά επεκτείνεται στις πρώτες ύλες και στον εξοπλισμό που απαιτούνται για την παραγωγή τους.
Η έλλειψη υαλοϋφασμάτων, ρητινών, μεταλλικών φύλλων και εξειδικευμένου εξοπλισμού δημιουργεί σημαντικά εμπόδια, ακόμη και σε επιχειρήσεις που διαθέτουν παραγωγική δυναμικότητα.
Ως αποτέλεσμα, πολλές εταιρείες είτε αντιμετωπίζουν ήδη είτε προετοιμάζονται για καθυστερήσεις στην παραλαβή εξαρτημάτων, οι οποίες ενδέχεται να διαρκέσουν εβδομάδες ή και μήνες.
Οι εκτιμήσεις της Ένωσης είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές: οι περιορισμοί στην προμήθεια αναμένεται να διατηρηθούν τουλάχιστον έως το πρώτο εξάμηνο του 2027, ενώ ουσιαστική εξομάλυνση της αγοράς δεν προβλέπεται πριν από τα μέσα του 2028.
Η εξάρτηση από την Ασία και οι αδυναμίες της Δύσης
Ένας από τους βασικούς λόγους της κρίσης είναι η γεωγραφική συγκέντρωση της παραγωγής. Το μεγαλύτερο μέρος των τυπωμένων κυκλωμάτων κατασκευάζεται στην Ασία, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες καλύπτουν μόλις περίπου το 3% της παγκόσμιας παραγωγής και η Ευρώπη μόλις το 1% έως 2%.
Η συγκεκριμένη εξάρτηση καθιστά τις δυτικές οικονομίες ιδιαίτερα ευάλωτες σε διαταραχές της προσφοράς. Παράλληλα, η αυξανόμενη πολυπλοκότητα των ηλεκτρονικών εφαρμογών και η ανάγκη για ολοένα πιο προηγμένα κυκλώματα εντείνουν την πίεση στην παραγωγή.
Η μεταφορά της παραγωγής στην Ασία αποτελεί αποτέλεσμα επιλογών που έγιναν εδώ και δεκαετίες, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ, όπου η κατασκευή πλακετών κυκλωμάτων πέρασε σταδιακά σε εξωτερικούς προμηθευτές.
Η σημερινή κρίση επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της βιομηχανικής αυτονομίας και της στρατηγικής σημασίας της εγχώριας παραγωγής ηλεκτρονικών εξαρτημάτων.
O ρόλος της ΑΙ
Η πίεση δεν προέρχεται μόνο από την αυξημένη ζήτηση για συμβατικά ηλεκτρονικά προϊόντα. Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει και η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.
Οι νέοι διακομιστές (servers) που χρησιμοποιούνται για την επεξεργασία δεδομένων και την εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης απαιτούν πολύ πιο σύνθετες πλακέτες, με περισσότερα διαδοχικά στρώματα υλικών και αυξημένες τεχνικές προδιαγραφές.
Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία της Global Electronics Association, μια συμβατική πλακέτα διαθέτει κατά μέσο όρο περίπου 12 στρώματα, ενώ εκείνες που προορίζονται για διακομιστές τεχνητής νοημοσύνης φτάνουν πλέον τα 40 έως και περισσότερα από 60.
Η εξέλιξη αυτή αυξάνει σημαντικά την κατανάλωση πρώτων υλών. Ενδεικτικά, οι παραγγελίες για πλακέτες αυξήθηκαν κατά 56,1% στο δωδεκάμηνο έως τον Σεπτέμβριο, όταν οι αποστολές προϊόντων ενισχύθηκαν μόλις κατά 13,3%.
Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργείται ένας ανταγωνισμός για την εξασφάλιση διαθέσιμης παραγωγικής δυναμικότητας, με τους μεγάλους κατασκευαστές υποδομών τεχνητής νοημοσύνης να δεσμεύουν σημαντικό μέρος της προσφοράς.
Αυτό ενδέχεται να αφήσει σε δυσμενέστερη θέση άλλους κλάδους, όπως την αυτοκινητοβιομηχανία, την ιατρική τεχνολογία και την αμυντική βιομηχανία.
Το ευρωπαϊκό ζήτημα της βιομηχανικής αυτονομίας
Ιδιαίτερη διάσταση αποκτά το πρόβλημα για την Ευρώπη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ένωσης, το μερίδιο της ευρωπαϊκής παραγωγής τυπωμένων κυκλωμάτων στην παγκόσμια αγορά υποχώρησε από 13,8% το 2000 σε μόλις 2,2% το 2023.
Η εξέλιξη αποτυπώνει τη σταδιακή μεταφορά της παραγωγής προς την Ασία και την απώλεια σημαντικού μέρους της ευρωπαϊκής βιομηχανικής βάσης.
Η κρίση αναδεικνύει επίσης ένα κενό στη στρατηγική της Δύσης: η επένδυση στην παραγωγή ημιαγωγών δεν αρκεί από μόνη της για να εξασφαλίσει την αυτονομία της ηλεκτρονικής βιομηχανίας, εάν εξακολουθεί να υπάρχει εξάρτηση από εισαγόμενες πλακέτες και τις πρώτες ύλες τους.
Η Global Electronics Association ζητά από τις κυβερνήσεις να επεκτείνουν τα κίνητρα που δίνονται σήμερα για τους ημιαγωγούς και στην παραγωγή προηγμένων κυκλωμάτων, να επιταχύνουν τις αδειοδοτήσεις νέων εγκαταστάσεων και να χρηματοδοτήσουν την έρευνα για εναλλακτικά υλικά.
Για τις επιχειρήσεις, η βασική προτεραιότητα είναι πλέον η έγκαιρη εξασφάλιση προμηθειών, η αναζήτηση εναλλακτικών προμηθευτών και ο καλύτερος προγραμματισμός των παραγγελιών.
Η νέα κρίση ενδέχεται να θυμίσει την έλλειψη ημιαγωγών του 2021, με τη διαφορά ότι αυτή τη φορά το πρόβλημα βρίσκεται σε ένα λιγότερο προβεβλημένο, αλλά εξίσου απαραίτητο τμήμα της τεχνολογικής αλυσίδας.
Χωρίς επαρκή παραγωγή κυκλωμάτων, ακόμη και οι πιο προηγμένοι επεξεργαστές και οι μεγαλύτερες επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη κινδυνεύουν να μην μπορούν να αξιοποιηθούν πλήρως.
