Αντίθετα με τη δημοφιλή φράση, φαίνεται ότι στην αρχαιότητα όλοι οι δρόμοι δεν οδηγούσαν στη Ρώμη. Νέα μελέτη δείχνει ότι αν κάποιος ταξίδευε στη στεριά περίπου το 100 μΧ, όταν η ρωμαϊκή αυτοκρατορία εκτεινόταν από την Ουαλία έως τον Λεβάντε, η Ρώμη δεν ήταν η πιο καλά συνδεδεμένη πόλη της. Μάλιστα, δεν αποτελούσε καν το σημαντικότερο πέρασμα στην Ιταλία, αναφέρουν οι Times.
Παράλληλα, ο ίδιος ερευνητής κατέρριψε ακόμα ένα γνωστό κλισέ: βάσει των σύγχρονων προτύπων οι ρωμαϊκοί δρόμοι δεν ήταν ιδιαίτερα ευθείς. Ο Τομ Μπράγκμανς του Πανεπιστημίου του Σαουθάμπτον σημείωσε ότι πρόκειται για έναν μύθο που εμμένει εδώ και αιώνες. «Αυτοί οι μύθοι επιμένουν τόσο πολύ, που ουσιαστικά αποτρέπουν εδώ και αιώνες τους ερευνητές από το να θέτουν τα ερωτήματα που έχουν πράγματι ενδιαφέρον. Είχαμε συμπεράνει πως η Ρώμη αποτελούσε το κέντρο ενός ιστού αράχνης φτιαγμένου από δρόμους. Και αυτό απλά δεν ισχύει» υπογράμμισε.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nature Communications, δημιούργησε έναν ψηφιακό χάρτη σχεδόν 190.000 μιλίων ρωμαϊκών δρόμων σε όλη την Ευρώπη, τη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Πρόκειται για τον πιο λεπτομερή άτλαντα του είδους του. Για πρώτη φορά, ο χάρτης αυτός επιτρέπει στους ερευνητές να αποδώσουν αριθμητικές βαθμολογίες στο πόσο σημαντικό ήταν ένα τμήμα ρωμαϊκού δρόμου για τη σύνδεση διαφορετικών τόπων ή στο πόσο εύκολα μπορούσε να προσεγγιστεί μια πόλη.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι αρκετές πόλεις, μεταξύ άλλων η Αντιόχεια, κοντά στη σημερινή Αντάκια της Τουρκίας, η Άγκυρα (Ανκύρα), το Βυζάντιο, η σημερινή Κωνσταντινούπολη, καθώς και η Κόρινθος στην Ελλάδα, βρίσκονταν σε καλύτερη θέση από την ίδια τη Ρώμη ως σταυροδρόμια για χερσαία ταξίδια σε ολόκληρη την αυτοκρατορία.
Η γεωγραφία βοηθά να εξηγηθεί αυτό, γράφουν οι Times. Ενώ η Ρώμη ήταν το κέντρο της πολιτικής εξουσίας, οι ταξιδιώτες που μετακινούνταν μεταξύ της Γαλατίας, των Βαλκανίων, της Μικράς Ασίας και του Λεβάντε δεν είχαν λόγο να περνούν από εκεί. Το Βυζάντιο, αντίθετα, βρισκόταν σε ένα από τα μεγάλα φυσικά περάσματα του αρχαίου κόσμου, συνδέοντας την Ευρώπη με την Ασία μέσω του Βοσπόρου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ρώμη είχε κακές συγκοινωνιακές συνδέσεις. Αντίθετα, η μελέτη αναδεικνύει το πόσο πολύ η πόλη βασιζόταν στα πλοία. Βρισκόταν κοντά στη Μεσόγειο, με πρόσβαση στη θάλασσα μέσω του ποταμού Τίβερη και του λιμανιού της Όστιας. Οι θαλάσσιες οδοί ήταν οι ζωτικές αρτηρίες της.
Ακόμη και μέσα στην Ιταλία, η Ρώμη δεν βρισκόταν πάνω στον δρόμο που η νέα ανάλυση προσδιορίζει ως τον σημαντικότερο. Η συγκεκριμένη διαδρομή κατέβαινε απέναντι κατά μήκος της αδριατικής πλευράς της χερσονήσου, από την Ακουίλεια, κοντά στη σημερινή Τεργέστη, μέσω της Ραβέννας και προς τα νότια, με κατεύθυνση προς το Μπάρι.
«Αυτό είναι αινιγματικό», σχολίασε ο Μπράγκμανς.
Χρησιμοποιώντας τον νέο χάρτη, η ομάδα του μπορούσε να θέσει σε δοκιμασία ένα ακόμη στοιχείο της ρωμαϊκής παράδοσης: όντως κατασκεύαζαν οι Ρωμαίοι πολύ ευθείς δρόμους; Η ανάλυση δείχνει ότι κατασκεύαζαν ευθείες διαδρομές όπου το τοπίο το επέτρεπε. Όταν όμως παρεμβάλλονταν βουνά ή κοιλάδες, οι δρόμοι ακολουθούσαν καμπύλες γύρω από αυτά. Οι σύγχρονοι δρόμοι, που κατασκευάζονται με σύγχρονα μηχανήματα, είναι κατά μέσο όρο «πολύ πιο ευθείς», είπε ο Μπράγκμανς. «Φυσικά και είναι» σχολιάζει ο ίδιος.
Σκοπός της μελέτης, πρόσθεσε, δεν ήταν να καταρρίψει ασήμαντες πληροφορίες που αποτυπώθηκαν στη μνήμη μας από το σχολείο. Αν εξεταστεί από την αρχή, το ρωμαϊκό οδικό δίκτυο μοιάζει περισσότερο με ένα σύνολο περιφερειακών δικτύων. Η εμπειρική μελέτη τους μπορεί, όπως πιστεύει, να προσφέρει νέες γνώσεις για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσε η αυτοκρατορία.
Ο Μπράγκμανς δήλωσε ότι έχουν ήδη προκύψει νέες ιδέες σχετικά με το πώς διατηρήθηκε η επιρροή του οδικού δικτύου. Για παράδειγμα, η Λεόν, στη βόρεια Ισπανία, βρισκόταν κοντά στη διασταύρωση δύο σημαντικών ρωμαϊκών οδών που διέσχιζαν την Ιβηρική Χερσόνησο.
Πολύ καιρό μετά την αποχώρηση των Ρωμαίων, η Λεόν διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη Ρεκονκίστα, τον επί αιώνες αγώνα μεταξύ χριστιανικών και μουσουλμανικών δυνάμεων για τον έλεγχο της Ισπανίας.
«Κανείς δεν πρόκειται να υποστηρίξει ότι η Λεόν δεν ήταν σημαντική κατά τη μεσαιωνική περίοδο», είπε ο Μπράγκμανς. «Αλλά το ότι αυτή η σημασία μπορεί, εν μέρει, να επηρεάστηκε από τη θέση της πάνω στο ρωμαϊκό δίκτυο μεταφορών, το ότι οι Ρωμαίοι μπορεί να είχαν κάποια σχέση με τη δημιουργία των προϋποθέσεων για τη Ρεκονκίστα, αυτό είναι καινούργιο και αποτελεί μια ενδιαφέρουσα θεωρία» πρόσθεσε σύμφωνα με τους Times.
