Πέντε απροσδόκητοι τρόποι να αυξήσετε τον σίδηρο στον οργανισμό σας

Προτάσεις ιδανικές και για χορτοφάγους. Και, σημειώστε, σημασία δεν έχει μόνο τι τρώμε, αλλά και το πώς προετοιμάζουμε και καταναλώνουμε το φαγητό

Λαχανικά© pexels

Δεδομένου ότι περίπου ένας στους τρεις ανθρώπους παρουσιάζει έλλειψη σιδήρου, αξίζει να κατανοήσουμε ότι δεν έχει σημασία μόνο τι τρώμε, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο καταναλώνουμε και προετοιμάζουμε τα τρόφιμά μας, προκειμένου να εξασφαλίσουμε τις ποσότητες που χρειάζεται ο οργανισμός μας.

Για παράδειγμα, μεγαλώνοντας με τον Ποπάυ, πολλοί νομίζαμε ότι τρώγοντας πολύ σπανάκι θα γίνουμε γεροί και δυνατοί και γεροί. Αποτελεί ενδιαφέρουσα προσθήκη σε smoothies, ζυμαρικά και ομελέτες, μαγειρεύεται εύκολα, είναι πλούσιο σε φυτικές ίνες, αλλά και καλή πηγή σιδήρου. Ωστόσο, ο οργανισμός μας δεν απορροφά μεγάλες ποσότητες σιδήρου από το ωμό σπανάκι.

Η έλλειψη σιδήρου αποτελεί την πιο συνηθισμένη διατροφική ανεπάρκεια παγκοσμίως, ιδιαίτερα μεταξύ των παιδιών και των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας.

Η κόπωση, η αδυναμία και η δύσπνοια είναι συμπτώματα που μπορεί να υποδηλώνουν χαμηλά επίπεδα σιδήρου, καθώς αυτό το απαραίτητο μέταλλο συμβάλλει στην παραγωγή της αιμοσφαιρίνης, της πρωτεΐνης που μεταφέρει οξυγόνο σχεδόν σε κάθε σημείο του σώματός μας.

«Είναι προτιμότερο να προσπαθούμε να προλαμβάνουμε την αναιμία μέσω της σωστής διατροφής», αναφέρει η Susan Fairweather-Tait, καθηγήτρια Μεταβολισμού Μετάλλων στο Πανεπιστήμιο της Ανατολικής Αγγλίας.

Ωστόσο, όσον αφορά την ευκολία με την οποία απορροφά ο οργανισμός μας τον σίδηρο από τις τροφές, δεν είναι εξίσου αποτελεσματικές όλες οι πλούσιες τροφές σε σίδηρο, σημειώνει το BBC.

Υπάρχουν δύο μορφές σιδήρου που προσλαμβάνουμε μέσω της διατροφής.

Αιμικός σίδηρος (heme iron): Βρίσκεται στο κρέας και στα θαλασσινά.

Μη αιμικός σίδηρος (non-heme iron): Προέρχεται από φυτικές τροφές.

Ο οργανισμός μας απορροφά ευκολότερα τον πρώτο σε σχέση με τον δεύτερο.

Για την ακρίβεια, απορροφούμε περίπου το 15%-30% του αιμικού σιδήρου, ενώ το ποσοστό απορρόφησης του μη αιμικού σιδήρου είναι σημαντικά χαμηλότερο και διαφέρει ανάλογα με την τροφή. Για παράδειγμα, απορροφούμε περίπου το 2% του σιδήρου από τα αποξηραμένα όσπρια και περίπου το 7%-9% από τα φυλλώδη λαχανικά.

Ωστόσο, καθώς αυξάνονται οι ανησυχίες σχετικά με το κόστος των τροφίμων, αλλά και τις επιπτώσεις της κατανάλωσης κόκκινου κρέατος στην υγεία και στο περιβάλλον, όλο και περισσότεροι άνθρωποι περιορίζουν την κατανάλωσή του.

Αυτό θα μπορούσε να συμβάλει στην εμφάνιση έλλειψης σιδήρου, εάν το κρέας δεν αντικατασταθεί από άλλες πηγές σιδήρου, επισημαίνει η Yemisi Latunde-Dada, λέκτορας Διατροφικών Επιστημών στο King’s College London.

Πόσο σίδηρο χρειαζόμαστε καθημερινά

Παρακάτω αναφέρονται οι συνιστώμενες ημερήσιες ποσότητες, σύμφωνα με το βρετανικό Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS).

Άνδρες ηλικίας 19 ετών και άνω: 8,7 mg

Γυναίκες ηλικίας 19-49 ετών: 14,8 mg

Γυναίκες ηλικίας 50 ετών και άνω: 8,7 mg

Οι γυναίκες με έντονη εμμηνορρυσία συχνά χρειάζονται μεγαλύτερη ποσότητα σιδήρου.

Ευτυχώς, υπάρχουν πολλές φυτικές τροφές πλούσιες σε σίδηρο, οι οποίες μπορούν να συμβάλουν στην κάλυψη των καθημερινών αναγκών μας.

Και παρότι ο μη αιμικός σίδηρος απορροφάται λιγότερο αποτελεσματικά, υπάρχουν αρκετοί τρόποι για να μεγιστοποιήσουμε την απορρόφησή του από τις φυτικές τροφές.

Πράσινα λαχανικά βραστά ή στον ατμό

Ο τρόπος προετοιμασίας των τροφίμων μπορεί να επηρεάσει την ποσότητα σιδήρου που είναι διαθέσιμη προς απορρόφηση από τον οργανισμό μας.

Το αγαπημένο μας σπανάκι περιέχει ενώσεις που ονομάζονται οξαλικά άλατα, δεσμεύουν τον σίδηρο και εμποδίζουν την απορρόφησή του από τον οργανισμό.

Όταν όμως βράζουμε το σπανάκι, μέρος αυτών των ενώσεων απομακρύνεται με το νερό κι έτσι μπορεί να αυξηθεί η διαθεσιμότητα του σιδήρου για απορρόφηση.

Ο ίδιος κανόνας αφορά κυρίως τα φυλλώδη λαχανικά με υψηλή περιεκτικότητα σε οξαλικά άλατα, όπως: το σπανάκι, το σέσκουλο και τα φύλλα των παντζαριών.

Άλλα πράσινα λαχανικά, όπως το μαρούλι, το λάχανο και το κινέζικο λάχανο, δεν χρειάζεται να υποστούν αυτή τη διαδικασία απομάκρυνσης των οξαλικών.

Αντίθετα, η κατανάλωσή τους σε ωμή  μορφή ή το μαγείρεμά τους στον ατμό συμβάλλει στη διατήρηση μεγαλύτερης ποσότητας βιταμίνης C, η οποία ενισχύει την απορρόφηση του σιδήρου.

Συνδυάστε τις τροφές που είναι πλούσιες σε σίδηρο με βιταμίνη C

Έρευνες έχουν δείξει ότι, όταν προσθέτουμε βιταμίνη C στη διατροφή μας, ο οργανισμός απορροφά μεγαλύτερες ποσότητες σιδήρου.

«Η βιταμίνη C ενισχύει σημαντικά την απορρόφηση του σιδήρου από τις φυτικές τροφές», αναφέρει η Latunde-Dada.

Μπορείτε, λοιπόν, να προσθέσετε λίγο χυμό λεμονιού στο φαγητό σας ή να συνοδεύσετε το πρωινό σας με προζυμένιο ψωμί και ένα μικρό ποτήρι φυσικό χυμό πορτοκαλιού.

Ο συνδυασμός τροφών πλούσιων σε σίδηρο με πηγές βιταμίνης C αποτελεί έναν απλό τρόπο για να αυξήσετε την απορρόφηση του σιδήρου.

Τρόφιμα που έχουν υποστεί ζύμωση

Η διαδικασία της ζύμωσης μπορεί επίσης να βοηθήσει τον οργανισμό να απορροφήσει περισσότερο σίδηρο. Αυτό συμβαίνει επειδή διασπά το φυτικό οξύ, μια φυσική ουσία που βρίσκεται στα δημητριακά, στους ξηρούς καρπούς και στους σπόρους και δυσκολεύει την απορρόφηση του σιδήρου από τις τροφές.

Για τον λόγο αυτό, θα μπορούσατε να αντικαταστήσετε το συνηθισμένο ψωμί με προζυμένιο.

Η φυσική διαδικασία ζύμωσης του προζυμιού συμβάλλει στη μείωση του φυτικού οξέος και μπορεί να βελτιώσει τη διαθεσιμότητα ορισμένων μετάλλων, μεταξύ των οποίων και του σιδήρου.

Μη βασίζεστε στα εμπλουτισμένα τρόφιμα

Πολλά βασικά τρόφιμα, μεταξύ των οποίων το ψωμί και τα δημητριακά, είναι εμπλουτισμένα με σίδηρο.

Ωστόσο, οι παρασκευαστές τροφίμων χρησιμοποιούν συνήθως μορφές σιδήρου που απορροφώνται δυσκολότερα από τον οργανισμό. Πρόκειται για μορφές που είναι χημικά λιγότερο δραστικές, ώστε να μην επηρεάζουν τη γεύση, το χρώμα ή τη διάρκεια ζωής του προϊόντος.

«Δεν απορροφούμε ιδιαίτερα καλά τον σίδηρο από τα περισσότερα εμπλουτισμένα προϊόντα», αναφέρει η Fairweather-Tait.

Σε μια μελέτη που εξέτασε την απορρόφηση σιδήρου από εμπλουτισμένα τρόφιμα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η απορρόφηση από τα βρεφικά δημητριακά ήταν ιδιαίτερα χαμηλή και κυμαινόταν από 0,6% έως 2,2%.

Αντίθετα, στην ίδια μελέτη διαπιστώθηκε ότι η απορρόφηση σιδήρου ήταν υψηλότερη από ψωμάκια που παρασκευάζονταν με επεξεργασμένο λευκό αλεύρι.

Μια άλλη μελέτη έδειξε ότι η απορρόφηση σιδήρου από ψωμί που παρασκευάζεται με επεξεργασμένο αλεύρι έφτανε το 13,6%.

Προσέξτε τι πίνετε μαζί με το φαγητό σας

Τα ροφήματα που καταναλώνουμε κατά τη διάρκεια ενός γεύματος μπορούν επίσης να επηρεάσουν την ποσότητα σιδήρου που απορροφά ο οργανισμός μας.

Όπως συμβαίνει με τα οξαλικά άλατα, η απορρόφηση του σιδήρου μπορεί να μειωθεί από ορισμένες ουσίες, όπως οι πολυφαινόλες, οι τανίνες, οι φυτικές ίνες και τα φυτικά οξέα, εξηγεί η Latunde-Dada.

Ο καφές και το τσάι περιέχουν τανίνες και πολυφαινόλες. Αυτό σημαίνει ότι εάν καταναλώνουμε, για παράδειγμα, ένα μπολ δημητριακών εμπλουτισμένων με σίδηρο μαζί με τον καφέ ή το τσάι μας, ο οργανισμός μας δεν θα απορροφήσει τον σίδηρο τόσο αποτελεσματικά.

Εάν θέλετε να πιείτε ένα φλιτζάνι τσάι, η Fairweather-Tait συνιστά να περιμένετε τουλάχιστον δύο ώρες μετά το γεύμα.

Αρκετός σίδηρος, αλλά όχι υπερβολικός

Οι συνιστώμενες ημερήσιες ποσότητες σιδήρου λαμβάνουν ήδη υπόψη το γεγονός ότι ο οργανισμός μας απορροφά σχετικά μικρό μέρος της συνολικής ποσότητας που προσλαμβάνουμε μέσω της διατροφής.

Ακόμη κι αν καλύπτετε την ημερήσια συνιστώμενη πρόσληψη σιδήρου, είναι πιθανό να απορροφάτε τελικά μόλις ένα έως δύο χιλιοστόγραμμα την ημέρα, αναφέρει η Fairweather-Tait.

Αυτή η ποσότητα αντιστοιχεί περίπου στον σίδηρο που χάνουμε καθημερινά μέσω φυσιολογικών διαδικασιών, όπως η εφίδρωση ή η έμμηνος ρύση, εξηγεί.

Πόσο σίδηρο περιέχουν τα τρόφιμα που καταναλώνουμε

Τα όσπρια, τα σκουροπράσινα φυλλώδη λαχανικά, τα αποξηραμένα φρούτα, οι ξηροί καρποί και οι σπόροι αποτελούν καλές φυτικές πηγές σιδήρου.

Ακολουθούν οι ποσότητες σιδήρου σε ορισμένα γνωστά τρόφιμα, ανά 100 γραμμάρια:

Ρεβίθια 2 mg, μπρόκολο 1 mg, ηλιόσποροι 6,4 mg, τόφου 1,2 mg, μοσχαρίσια μπριζόλα 3,6 mg