Σε μια περίοδο όπου η οικονομία και η γεωπολιτική διαπλέκονται όλο και πιο στενά, η Ελλάδα έχει πλέον ενεργοποιήσει έναν νέο μηχανισμό ελέγχου των άμεσων ξένων επενδύσεων (FDI screening), ευθυγραμμισμένο με το ευρωπαϊκό πλαίσιο και τις αυξανόμενες ανάγκες οικονομικής ασφάλειας.
Το θέμα βρέθηκε στο επίκεντρο πρόσφατης ενημερωτικής εκδήλωσης του Υπουργείου Εξωτερικών στην Αθήνα, όπου παρουσιάστηκαν οι βασικές αρχές εφαρμογής του ν. 5202/2025 και η λειτουργία του εθνικού μηχανισμού αξιολόγησης ξένων επενδύσεων.
Πίσω όμως από τον θεσμικό τίτλο, διαμορφώνεται ένα νέο “φίλτρο” για επενδυτικά έργα που αγγίζουν στρατηγικούς τομείς της οικονομίας.
Όπως επισημάνθηκε χαρακτηριστικά κατά την εκδήλωση, «οι επενδύσεις είναι εθνικές, οι κίνδυνοι όμως είναι ευρωπαϊκοί», γεγονός που καθιστά τον συντονισμό μεταξύ των χωρών μελών της ΕΕ κρίσιμη προϋπόθεση για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των νέων γεωοικονομικών προκλήσεων.
Τι είναι το FDI screening
Το FDI screening είναι η διαδικασία με την οποία ένα κράτος εξετάζει εκ των προτέρων ορισμένες ξένες επενδύσεις, όχι με στόχο την αποτροπή τους, αλλά για την αξιολόγηση πιθανών επιπτώσεων στην εθνική ασφάλεια, τη δημόσια τάξη και κρίσιμες υποδομές.
Στην πράξη, ο έλεγχος δεν αφορά το σύνολο των επενδύσεων, αλλά εκείνες που παρουσιάζουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, όπως τομέα δραστηριότητας, μέγεθος, δομή ιδιοκτησίας ή στρατηγική σημασία.
Η Διυπουργική Επιτροπή Ελέγχου Άμεσων Ξένων Επενδύσεων
Με τον ν. 5202/2025, η Ελλάδα ενσωματώνει για πρώτη φορά ένα ολοκληρωμένο σύστημα ελέγχου άμεσων ξένων επενδύσεων, σε εναρμόνιση με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2019/452.
Κεντρικός πυλώνας του μηχανισμού είναι η Διυπουργική Επιτροπή Ελέγχου Άμεσων Ξένων Επενδύσεων (ΔΕΕΑΞΕ), με γραμματειακή υποστήριξη από τη Β1 Διεύθυνση του Υπουργείου Εξωτερικών, σε συνεργασία με τα συναρμόδια υπουργεία.
Ο στόχος δεν είναι η δημιουργία γραφειοκρατικού φραγμού στις επενδύσεις, αλλά η θεσμική αξιολόγηση κινδύνων σε τομείς που συνδέονται με την οικονομική ασφάλεια.
Ποιες ξένες επενδύσεις υπόκεινται σε έλεγχο
Στο πεδίο του screening εντάσσονται επενδύσεις που σχετίζονται ενδεικτικά με: ενέργεια, δίκτυα και υποδομές, λιμένες και μεταφορές, άμυνα και τεχνολογίες διπλής χρήσης, τηλεπικοινωνίες, data centers, τεχνητή νοημοσύνη και κυβερνοασφάλεια, καθώς και μεγάλα real estate projects με πιθανή στρατηγική σημασία.
Ιδιαίτερη συζήτηση διεθνώς προκαλούν και σύνθετες τουριστικές αναπτύξεις ή έργα παραθεριστικής κατοικίας, όταν συνδέονται με μεγάλης κλίμακας χωροταξικές παρεμβάσεις ή παραθαλάσσιες ζώνες.
Η διαδικασία
Η λειτουργία του μηχανισμού ακολουθεί συγκεκριμένα στάδια. Ο επενδυτής υποβάλλει φάκελο με στοιχεία μετόχων, χρηματοδότησης και περιγραφής του έργου, ενώ ακολουθεί προκαταρκτική αξιολόγηση για το αν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του νόμου.
Εφόσον απαιτείται, ενεργοποιείται διαβούλευση μεταξύ συναρμόδιων υπουργείων και ανταλλαγή πληροφόρησης με ευρωπαϊκούς θεσμούς και άλλα κράτη μέλη. Η τελική απόφαση μπορεί να οδηγήσει σε έγκριση, έγκριση με όρους ή, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, περιορισμούς.
Για επενδυτές, δικηγορικά γραφεία και συμβούλους, το νέο πλαίσιο εισάγει μια πρόσθετη διάσταση στον επενδυτικό σχεδιασμό: τον έλεγχο γεωπολιτικού και ασφάλειας κινδύνου (FDI risk assessment).
Ο έλεγχος δέουσας επιμέλειας
Ο έλεγχος δέουσας επιμέλειας (due diligence) πλέον δεν αφορά μόνο οικονομικά και νομικά στοιχεία, αλλά και τη δομή ιδιοκτησίας, την προέλευση κεφαλαίων και τον στρατηγικό χαρακτήρα του έργου.
Παράλληλα, ο χρονισμός των επενδυτικών συναλλαγών μπορεί να επηρεαστεί, καθώς η διαδικασία ελέγχου ενσωματώνεται στη συνολική «αλυσίδα» των αδειοδοτήσεων και των εγκρίσεων.
Η φιλοσοφία του νέου πλαισίου αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη διεθνή τάση: οι ξένες επενδύσεις δεν αντιμετωπίζονται πλέον αποκλειστικά ως οικονομικό μέγεθος, αλλά και ως παράγοντας στρατηγικής ασφάλειας.
Η οικονομική διπλωματία και η οικονομική ασφάλεια συγκλίνουν πλέον σε ένα ενιαίο πεδίο πολιτικής, όπου η προσέλκυση κεφαλαίων συνδυάζεται με μηχανισμούς ελέγχου και θεσμικής αξιολόγησης κινδύνων.
Ο απολογισμός των έως τώρα ελέγχων
Από την έναρξη λειτουργίας της ΔΕΕΑΞΕ (Νοέμβριος 2025) έως σήμερα έχουν ελεγχθεί περίπου 50 επενδυτικοί φάκελοι εκ των οποίων μόνο ένας πέρασε σε δεύτερο στάδιο εξέτασης.
Οι περισσότερες επενδύσεις που φθάνουν για έλεγχο αφορούν τον τομέα της ενέργειας, προϊόντα υγείας/φαρμακευτικά, τεχνολογικά δίκτυα και υπηρεσίες, επενδύσεις σε τουριστικά ακίνητα σε παραμεθόριες περιοχές κα.
Ο ν. 5202/2025 εντάσσει την Ελλάδα στο ευρωπαϊκό δίκτυο κρατών που εφαρμόζουν μηχανισμούς FDI screening, σηματοδοτώντας μια νέα ισορροπία μεταξύ ανοιχτής οικονομίας και στρατηγικής προστασίας.
Το μήνυμα προς την αγορά είναι σαφές: οι επενδύσεις παραμένουν κεντρικός πυλώνας ανάπτυξης, αλλά υπό ένα πιο ώριμο και θεσμικά ελεγχόμενο πλαίσιο αξιολόγησης.
