Η εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου σε υψηλά πολεμικά επίπεδα καταδεικνύει τη συνεχιζόμενη επίδραση της σύγκρουσης στο Ιράν στην παγκόσμια οικονομία, δύο μήνες μετά την έναρξή της. Ωστόσο, η γεωπολιτική δυναμική που αναπτύσσουν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ενδέχεται να έχει μακροχρόνιες συνέπειες.
Εμιράτα και αποχώρηση από τον ΟΠΕΚ
Η απόφαση των εμιράτων να αποχωρήσουν από τον ΟΠΕΚ δεν προκάλεσε ιδιαίτερη έκπληξη στο εσωτερικό του καρτέλ του πετρελαίου. Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι, παρά την αποχώρηση, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα θα συνεχίσουν να συνεργάζονται με τον ΟΠΕΚ για τη διατήρηση της σταθερότητας στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές.
Παράλληλα, η χώρα αναμένεται να αυξήσει σταδιακά την παραγωγή της, με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να υποστηρίζει ότι η εξέλιξη αυτή θα συμβάλει στη μείωση των τιμών ενέργειας.
Ωστόσο, η συγκυρία της απόφασης δεν οδήγησε σε αποκλιμάκωση των τιμών, καθώς η σημασία του ΟΠΕΚ περιορίζεται όσο παραμένει σε ισχύ ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ.
Το Αμπού Ντάμπι υποστήριξε ότι η κίνηση αυτή θα του επέτρεπε να ενεργεί πιο ανεξάρτητα στο «μακροπρόθεσμο στρατηγικό και οικονομικό του όραμα». Μετά την επίσημη αποχώρησή του την 1η Μαΐου, θα είναι ελεύθερο να ορίσει τα δικά του όρια παραγωγής και να απαλλαγεί από την de facto ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας στον οργανισμό.
Η στρατηγική των εμιράτων στη μετα-ΟΠΕΚ εποχή
«Οι χώρες εγκαταλείπουν τον ΟΠΕΚ όταν το κόστος συμμόρφωσης – σε απώλεια παραγωγής, εσόδων και επενδύσεων – υπερβαίνει οποιοδήποτε όφελος παρέχει η συμμετοχή», έγραψε ο ανεξάρτητος σχολιαστής της αγοράς ενέργειας ενέργειας Γελ Μαχντί στο Semafor. «Χώρες με φθηνό κόστος εξόρυξης, τεράστια αποθέματα και διαφοροποιημένες οικονομίες», όπως τα ΗΑΕ, «έχουν όλο και μεγαλύτερη οικονομική δυνατότητα να προχωρήσουν μόνες τους».
Αν και οι αγορές ενέργειας έχουν σε μεγάλο βαθμό υποβαθμίσει τον άμεσο αντίκτυπο, εστιάζοντας αντ’ αυτού στο κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, οι αναλυτές υποστήριξαν ότι μια συγκρατημένη αντίδραση θα μπορούσε επίσης να υποδηλώνει τη μειωμένη σημασία του ΟΠΕΚ στις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου. Μακροπρόθεσμα, η ικανότητα των ΗΑΕ να παράγουν περισσότερο πετρέλαιο και να το απελευθερώνουν στην αγορά θα μπορούσε, εν τω μεταξύ, να μειώσει τις παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου, υποστήριξε και ο υπουργός Οικονομικών της Ρωσίας, Άντον Σιλουάνοφ, μετά τις παρόμοιες δηλώσεις Τραμπ
Η στάση των εμιράτων εντάσσεται στη μακροπρόθεσμη στρατηγική τους να αποκτήσουν ηγετικό ρόλο σε μια εποχή πέρα από το πετρέλαιο, αναφέρουν αναλυτές στο Bloomberg. Η επιδίωξη αυτή περιλαμβάνει την ενίσχυση της γεωπολιτικής τους επιρροής και τη διαφοροποίηση των οικονομικών τους δραστηριοτήτων.
Πιο δύσκολο να προβλεφθεί είναι το πώς θα εξελιχθεί η περιφερειακή αντιπαράθεση ισχύος. Η Σαουδική Αραβία, παραδοσιακός ηγέτης του Κόλπου, βρίσκεται εδώ και χρόνια σε διαφωνία με τα εμιράτα, γεγονός που εντείνει την αβεβαιότητα.
Εμιράτα και νέες συμμαχίες στη Μέση Ανατολή
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κατηγορούνται από ορισμένους ότι συμβάλλουν στον κατακερματισμό μιας ήδη εύθραυστης περιοχής, κυρίως μέσω της σύναψης σχέσεων με το Ισραήλ και της επέκτασης των γεωπολιτικών τους φιλοδοξιών σε περιοχές όπως η Υεμένη, το Κέρας της Αφρικής και το Σουδάν.
Ενδεικτική της αυτόνομης στρατηγικής τους είναι η επανεξέταση της συμμετοχής τους σε περιφερειακούς οργανισμούς όπου κυριαρχεί η Σαουδική Αραβία, όπως ο Αραβικός Σύνδεσμος και ο Οργανισμός Ισλαμικής Συνεργασίας. Παράλληλα, εξετάζουν τη μακροπρόθεσμη παρουσία τους στο Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου.
Οι κινήσεις αυτές μπορούν να ερμηνευθούν ως έμμεση αμφισβήτηση της ηγεσίας της Σαουδικής Αραβίας στην ευρύτερη περιοχή.
Αναδυόμενη νέα ισορροπία ισχύος
Οι εξελίξεις αυτές αντανακλούν τη διαμόρφωση νέων γεωπολιτικών στρατοπέδων. Ένα πιθανό σενάριο περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός άξονα υπό την ηγεσία της Τουρκία και της Σαουδικής Αραβίας, ενώ μελλοντικά δεν αποκλείεται και μια διαφορετική προσέγγιση προς το Ιράν, λένε αναλυτές στο Bloomberg.
Η απουσία των εμιράτων από ορισμένες περιφερειακές δομές ενδέχεται να διευκολύνει τη συνεργασία άλλων κρατών σε κρίσιμα ζητήματα, όπως η στάση απέναντι στο Ισραήλ.
Παρά το γεγονός ότι η γεωγραφία παραμένει αμετάβλητη, οι πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις δημιουργούν μια νέα πραγματικότητα. Η ανάδυση μιας διαφορετικής ισορροπίας ισχύος στη Μέση Ανατολή φαίνεται ολοένα και πιο πιθανή, με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη μετάβαση.
Σύμφωνα με πολιτικούς αναλυτές και περιφερειακούς ειδικούς, πρόκειται για μια βαθύτερη ρήξη στις σχέσεις με τη Σαουδική Αραβία, με το Άμπου Ντάμπι να δίνει πλέον προτεραιότητα στην αυτονομία έναντι της ευθυγράμμισης με το Ριάντ.
Ρήξη Εμιράτων – Σαουδικής Αραβίας σε στρατηγικό επίπεδο
Η ένταση δεν περιορίζεται σε ζητήματα πολιτικής, αλλά επεκτείνεται στον προσωπικό και στρατηγικό πυρήνα της σχέσης μεταξύ του προέδρου των ΗΑΕ Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ και του διαδόχου της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν.
Ο καθηγητής του London School of Economics, Φαουάζ Γκέργκες, υπογράμμισε στο Reuters ότι «βρισκόμαστε μπροστά σε μια πολύ πιο σοβαρή ρήξη από ό,τι εκτιμάται», κάνοντας λόγο για «διάλυση της σχέσης μεταξύ των δύο ισχυρότερων ηγετών του Κόλπου».
Πηγές από τον Κόλπο περιγράφουν την αποχώρηση ως αποτέλεσμα πολυετών αποκλίσεων σε κρίσιμα ζητήματα, όπως οι συγκρούσεις στην Υεμένη και το Σουδάν, οι ενεργειακές ποσοστώσεις και τα διαφορετικά οράματα για την περιφερειακή τάξη.
Τα εμιράτα επιδιώκουν πλέον άμεσο έλεγχο της πλεονάζουσας παραγωγικής τους ικανότητας, αποδεσμευόμενα από την παραδοσιακή εξάρτηση από το Ριάντ. Ο αναλυτής Αμπντουλχαλέκ Αμπντούλα χαρακτήρισε την κίνηση ως έκφραση ενός «νέου, πιο δυναμικού και διεκδικητικού» κράτους.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ο ΟΠΕΚ έχει πλέον αλλάξει χαρακτήρα, λειτουργώντας υπό την επιρροή των ισχυρότερων παραγωγών, όπως η Σαουδική Αραβία και η Ρωσία, οι οποίες —όπως υποστήριξε— προωθούν τα δικά τους συμφέροντα εις βάρος των υπολοίπων.
Ντόναλντ Τραμπ και μπιν Σαλμάν © EPA/ALI HAIDER
Εμιράτα, πόλεμος στο Ιράν και ενεργειακές πιέσεις
Η σύγκρουση στο Ιράν έχει εντείνει την περιφερειακή αστάθεια, με επιθέσεις προς χώρες του Κόλπου και τον περιορισμό της διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ. Η κατάσταση αυτή αυξάνει τις οικονομικές πιέσεις στα εμιράτα και ενισχύει τα κίνητρα για απεξάρτηση από περιορισμούς παραγωγής.
Η πρόεδρος του Emirates Policy Center, Εμπτεσάμ Αλ-Κετμπί, σημείωσε στο Reuters ότι τα άκαμπτα συστήματα ποσοστώσεων δεν ανταποκρίνονται πλέον στην πραγματικότητα μιας ασταθούς περιοχής με αυξημένους κινδύνους διακοπής των ενεργειακών ροών.
Σύμφωνα με την ίδια, τα ΗΑΕ στέλνουν σαφές μήνυμα: δεν πρόκειται να «υποθηκεύσουν» την παραγωγή τους σε αποφάσεις τρίτων και επιδιώκουν να επανατοποθετηθούν ως συνδιαμορφωτές —και όχι απλοί συμμετέχοντες— στο παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα.
Παράλληλα, το υπουργείο Εξωτερικών των ΗΑΕ διέψευσε ότι η απόφαση σχετίζεται με τις αιτιάσεις που διατυπώνονται, τονίζοντας ότι βασίζεται σε εθνικά συμφέροντα και σε στρατηγική αξιολόγηση της παραγωγικής πολιτικής.
Ασφάλεια και νέες συμμαχίες
Οι ανησυχίες για την ασφάλεια έχουν ενταθεί σημαντικά από την έναρξη της σύγκρουσης. Ο σύμβουλος του προέδρου των ΗΑΕ, Ανουάρ Γκαργκάς, επέκρινε τη στάση των χωρών του Κόλπου, χαρακτηρίζοντάς την «την πιο αδύναμη στην ιστορία».
Ο πρώην Αμερικανός διαπραγματευτής Άαρον Ντέιβιντ Μίλερ εκτίμησε ότι τα εμιράτα βασίζουν πλέον την ασφάλειά τους στη συνεργασία με το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες τα στήριξαν σε κρίσιμες στιγμές.
Ανταγωνισμός και μετασχηματισμός της περιοχής
Η σχέση μεταξύ ΗΑΕ και Σαουδικής Αραβίας έχει μεταβληθεί σταδιακά τα τελευταία χρόνια. Παρότι μετά το 2011 οι δύο χώρες συνεργάστηκαν στενά, οι διαφορετικές στρατηγικές τους —με τη Σαουδική Αραβία να επιδιώκει ηγετικό ρόλο και τα εμιράτα ένα πιο ευέλικτο μοντέλο επιρροής— οδήγησαν σε απόκλιση.
Οι διαφωνίες κορυφώθηκαν στην Υεμένη και το Σουδάν, ενώ πλέον επεκτείνονται και στο οικονομικό πεδίο, με πρωτοβουλίες όπως το «Vision 2030» της Σαουδικής Αραβίας να εντείνουν τον ανταγωνισμό.
Τέλος, η διαφοροποίηση είναι εμφανής και στις σχέσεις με το Ισραήλ: τα εμιράτα προχώρησαν σε εξομάλυνση μέσω των Συμφωνιών του Αβραάμ, ενώ το Ριάντ παραμένει πιο επιφυλακτικό.
Συνολικά, οι εξελίξεις σηματοδοτούν μια βαθιά μεταβολή στις ισορροπίες ισχύος στον Κόλπο, με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να επιδιώκουν έναν πιο αυτόνομο και καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της νέας περιφερειακής τάξης.
