Παρά τη στρατιωτική πίεση που δέχεται εδώ και μήνες από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, το Ιράν εξακολουθεί να διατηρεί έναν κρίσιμο μοχλό επιρροής που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια του πεδίου μάχης.
Η Τεχεράνη γνωρίζει ότι δεν μπορεί να ανταγωνιστεί ευθέως τη δυτική στρατιωτική υπεροχή. Αυτό που επιχειρεί όμως είναι να καταστήσει τόσο υψηλό το οικονομικό και γεωπολιτικό κόστος της σύγκρουσης, ώστε να οδηγήσει τελικά τους αντιπάλους της σε έναν αναγκαστικό συμβιβασμό.
Το κέντρο βάρους της τρέχουσας κρίσης βρίσκεται πλέον λιγότερο στις στρατιωτικές επιχειρήσεις και περισσότερο στην ενέργεια, στις θαλάσσιες μεταφορές και στις διεθνείς αγορές.
Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν το σημαντικότερο σημείο πίεσης. Από τη συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδο διέρχεται τεράστιο ποσοστό των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου και οποιαδήποτε απειλή για τη λειτουργία της αρκεί για να προκαλέσει παγκόσμιες αναταράξεις.
Το σημείο καμπής στη σύρραξη
Η καμπή ήρθε όταν το Ισραήλ χτύπησε το ιρανικό κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars και η Τεχεράνη απάντησε με επίθεση στο Ras Laffan του Κατάρ, έναν από τους σημαντικότερους κόμβους υγροποιημένου φυσικού αερίου στον κόσμο, καθώς και με drones κατά διυλιστηρίων στη Σαουδική Αραβία και στο Κουβέιτ.
Μεγάλη εγκατάσταση LNG στο Κατάρ © Χ.com
Από εκείνη τη στιγμή, ο πόλεμος απέκτησε άλλη λογική. Το μήνυμα του Ιράν ήταν καθαρό: κάθε πλήγμα στην ιρανική ενέργεια θα έχει απάντηση στην ενέργεια του Κόλπου και εξ αντανακλάσεως και στην ενέργεια του μεγαλύτερου τμήματος στον κόσμο.
Αυτή η «εξαγωγή» κρίσης αποδεικνύεται πιο ισχυρή από οποιαδήποτε ρητορική απειλή. Διότι δεν απευθυνόταν μόνο στο Ισραήλ. Απευθυνόταν στις αγορές, στους Αμερικανούς καταναλωτές, στους Ευρωπαίους εισαγωγείς ενέργειας, στις ασιατικές οικονομίες, στις ασφαλιστικές εταιρείες, στις ναυτιλιακές, στους παραγωγούς LNG, στους ηγέτες του Κόλπου που δεν θέλουν να δουν τις χώρες τους να μετατρέπονται σε πεδία μάχης με κατεστραμμένες κρίσιμες υποδομές.
Η δημιουργία αβεβαιότητας ως όπλο
Η στρατηγική του Ιράν βασίζεται ακριβώς σε αυτή την αλληλεξάρτηση. Δεν χρειάζεται να διακόψει πλήρως τη ροή ενέργειας. Αρκεί να δημιουργήσει αβεβαιότητα για το εάν η ναυσιπλοΐα και οι ενεργειακές εγκαταστάσεις της περιοχής θα παραμείνουν ασφαλείς.
Η ιρανική τακτική μελετάται ήδη ως υπόδειγμα και από άλλους αντιπάλους των ΗΠΑ ή και συμμάχους.
Όποιος δεν μπορεί να χτυπήσει απευθείας την αμερικανική ισχύ, μπορεί να αναζητήσει τους τρίτους κρίκους που τη στηρίζουν. Συμμάχους, θαλάσσιες οδούς, υποδομές, ενεργειακά δίκτυα, καλώδια, βάσεις, εφοδιαστικές αλυσίδες.
Αυτό είναι και το πραγματικό μήνυμα αυτού του πολέμου. Η εποχή όπου η υπεροχή σε πυραύλους, αεροπορία και στόλους αρκούσε για να καθορίσει την έκβαση μιας κρίσης έχει περάσει. Η ισχύς σήμερα μετριέται και από την αντοχή των δικτύων που τη στηρίζουν. Και τα δίκτυα αυτά είναι ευάλωτα ακριβώς επειδή είναι παγκόσμια.
Οι διεθνείς αγορές λειτουργούν προεξοφλώντας τον κίνδυνο και όχι μόνο το πραγματικό γεγονός. Γι’ αυτό και ακόμη περιορισμένες επιθέσεις ή απειλές αρκούν για να ανεβάσουν τις τιμές του πετρελαίου, το κόστος ασφάλισης των πλοίων και τα μεταφορικά.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η σύγκρουση αρχίζει να περνά σταδιακά στην πραγματική οικονομία. Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας επηρεάζουν ήδη τα καύσιμα, τις μεταφορές και την παραγωγή βασικών προϊόντων.
Η αύξηση του κόστους δεν περιορίζεται στη βενζίνη ή στο πετρέλαιο θέρμανσης. Επεκτείνεται σε τρόφιμα, πρώτες ύλες, βιομηχανικά προϊόντα και υπηρεσίες, καθώς το ενεργειακό κόστος μεταφέρεται σε ολόκληρη την αλυσίδα της οικονομίας.
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι ακόμη και αν υπάρξει σύντομα κατάπαυση του πυρός, οι συνέπειες στις τιμές καταναλωτή δεν θα εξαφανιστούν άμεσα. Οι αγορές συνήθως χρειάζονται μήνες για να απορροφήσουν το σοκ μιας μεγάλης γεωπολιτικής κρίσης.
Επιπλέον, πολλές εταιρείες έχουν ήδη προχωρήσει σε ακριβότερα συμβόλαια προμήθειας και μεταφοράς, κάτι που σημαίνει ότι οι αυξήσεις ενδέχεται να συνεχιστούν για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Τα βασικά σενάρια μιας πιθανής συμφωνίας
Το βασικό σενάριο που εξετάζουν πλέον διπλωματικοί και οικονομικοί κύκλοι είναι μια συμφωνία περιορισμένης αποκλιμάκωσης. Σε αυτή την περίπτωση, το Ιράν θα μπορούσε να δεχθεί τη σταδιακή επαναφορά της πλήρους ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και έναν περιορισμό των επιθετικών ενεργειών στην περιοχή, με αντάλλαγμα χαλάρωση ορισμένων κυρώσεων ή εγγυήσεις ασφαλείας.
Μια τέτοια συμφωνία δεν θα έδινε οριστική λύση στις διαφορές με τις ΗΠΑ, αλλά θα επέτρεπε στις αγορές να σταθεροποιηθούν προσωρινά.
Υπάρχει όμως και το πιο δύσκολο σενάριο, στο οποίο καμία πλευρά δεν επιτυγχάνει καθαρή νίκη και η κρίση μετατρέπεται σε μακροχρόνια κατάσταση χαμηλής έντασης.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, οι αγορές ενέργειας θα παραμείνουν ευάλωτες σε κάθε νέο περιστατικό στον Κόλπο, ενώ οι καταναλωτές θα συνεχίσουν να αντιμετωπίζουν υψηλότερες τιμές σε καύσιμα και βασικά αγαθά για αρκετά χρόνια.
Το πιο αρνητικό ενδεχόμενο αφορά μια νέα μεγάλη στρατιωτική κλιμάκωση που θα οδηγήσει είτε σε μερικό αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ είτε σε εκτεταμένες επιθέσεις κατά ενεργειακών εγκαταστάσεων σε χώρες του Κόλπου.
Σε αυτή την περίπτωση, δεν αποκλείεται νέα εκτίναξη των διεθνών τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου, με σοβαρές επιπτώσεις στον πληθωρισμό και στην παγκόσμια ανάπτυξη.
Δεν θα επιστρέψουμε εύκολα στην κανονικότητα
Οι διεθνείς αγορές δεν πρόκειται να επιστρέψουν εύκολα στην προπολεμική κανονικότητα. Ακόμη κι αν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις σταματήσουν σύντομα, η κρίση ανέδειξε πόσο ευάλωτη παραμένει η παγκόσμια οικονομία σε γεωπολιτικά σοκ που σχετίζονται με την ενέργεια.
Οι επενδυτές και οι κυβερνήσεις θα συνεχίσουν να ενσωματώνουν αυτόν τον κίνδυνο στις αποφάσεις τους, διατηρώντας υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης, ασφάλισης και μεταφοράς.
Η πραγματική ηρεμία στις αγορές θα εξαρτηθεί τελικά όχι μόνο από το τέλος των συγκρούσεων αλλά και από το εάν θα υπάρξει μια πιο σταθερή και μακροχρόνια συμφωνία ασφαλείας στην περιοχή του Κόλπου.
Μέχρι τότε, η αβεβαιότητα γύρω από το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ θα συνεχίσει να λειτουργεί ως ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες πίεσης για την παγκόσμια οικονομία και το κόστος ζωής διεθνώς.
