Η εκτίμηση ότι οι τιμές της ενέργειας -και ειδικά της βενζίνης- δεν θα επιστρέψουν στα επίπεδα πριν από το 2032 δεν αφορά πλέον μόνο τους Αμερικανούς οδηγούς, που είχαν συνηθίσει να την αγοράζουν πάμφθηνα, πριν ξεκινήσει ο πόλεμος στο Ιράν.
Πίσω από τη συζήτηση για το αν η βενζίνη στις ΗΠΑ θα πέσει ξανά κάτω από τα 3 δολάρια το γαλόνι (που μεταφράζεται σε περίπου 0,65 σεντ του ευρώ ανά λίτρο με τις σημερινές ισοτιμίες), διαμορφώνεται σταδιακά μια πολύ βαθύτερη εικόνα.
Και η εικόνα αυτή είναι ότι η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε μια μακρά περίοδο ακριβής ενέργειας, αναδιάρθρωσης εφοδιαστικών αλυσίδων και επίμονου πληθωρισμού που ενδέχεται να διαρκέσει έως το 2032 και ίσως περισσότερο, ακόμα κι αν υπογραφεί οριστική συμφωνία σήμερα.
Ο δημοσιογράφος του CNN Business, David Goldman, προκάλεσε αίσθηση όταν δήλωσε πρόσφατα ότι, σύμφωνα με τις αγορές πετρελαϊκών futures, οι ΗΠΑ πιθανότατα δεν θα ξαναδούν φθηνή βενζίνη πριν από το 2032. Για να συμβεί αυτό, όπως εξήγησε, το Brent θα πρέπει να υποχωρήσει κάτω από τα 70 δολάρια το βαρέλι — κάτι που οι αγορές σήμερα δεν θεωρούν ρεαλιστικό.
Το πράσινο σημείο που δείχνει ο αναλυτής αντιστοιχεί στο 2032. Αριστερά το υψηλό σημείο που βρισκόμαστε σήμερα © CNN
Όμως η πραγματική σημασία αυτής της πρόβλεψης βρίσκεται πέρα από την αμερικανική αντλία καυσίμων. Η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει δημιουργήσει ένα παγκόσμιο σοκ κόστους που επηρεάζει σχεδόν κάθε τομέα της παγκόσμιας οικονομίας: από τα τρόφιμα και τις μεταφορές μέχρι τα ηλεκτρονικά, τα φάρμακα, τα καταναλωτικά προϊόντα και τις υπηρεσίες.
Αυτό άλλωστε είναι και το πραγματικό συνολικό κόστος του πολέμου. Αυτό που καλείται να πληρώσει ο τελικός καταναλωτής επί χρόνια μετά την υπογραφή μιας συμφωνίας – αν υποτεθεί ότι αυτή θα προκύψει σύντομα.
Η μετακύλιση του κόστους από το πετρέλαιο σε όλα τα προϊόντα
Το βασικό πρόβλημα δεν είναι μόνο οι καταστροφές στις ενεργειακές εγκαταστάσεις του Ιράν αλλά κυρίως η παρατεταμένη αποσταθεροποίηση των θαλάσσιων ροών μέσω των Στενών του Ορμούζ, από όπου πριν από τον πόλεμο περνούσε περίπου το 20% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου. Η αύξηση του κόστους ασφάλισης πλοίων και μεταφορών έχει ήδη μεταφερθεί σε δεκάδες κατηγορίες προϊόντων διεθνώς.
Στην Ευρώπη, οι συνέπειες αρχίζουν να γίνονται ιδιαίτερα αισθητές στη βιομηχανία τροφίμων και στο λιανεμπόριο. Μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ στη Γερμανία, τη Γαλλία και την Ιταλία προειδοποιούν ήδη για νέο κύμα ανατιμήσεων σε εισαγόμενα προϊόντα, καθώς το αυξημένο κόστος καυσίμων επηρεάζει την ψύξη, τις μεταφορές και τη συσκευασία.
Ιδιαίτερα πιεσμένες εμφανίζονται οι τιμές σε προϊόντα όπως ο καφές, το ρύζι, τα δημητριακά και τα φυτικά έλαια, καθώς πολλές εμπορικές διαδρομές από την Ασία και τη Μέση Ανατολή έχουν επιμηκυνθεί σημαντικά λόγω γεωπολιτικών κινδύνων.
Αύξηση κόστους μεταφοράς κοντέϊνερ άνω του 35%
Σύμφωνα με αναλυτές της Rabobank, το κόστος μεταφοράς κοντέινερ προς την Ευρώπη έχει αυξηθεί πάνω από 35% από την έναρξη της κρίσης.
Παράλληλα, οι τιμές των λιπασμάτων παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, επειδή μεγάλο μέρος της παραγωγής αμμωνίας και χημικών εξαρτάται από το φυσικό αέριο. Αυτό δημιουργεί αλυσιδωτές πιέσεις στην αγροτική παραγωγή παγκοσμίως, επηρεάζοντας τελικά το κόστος βασικών τροφίμων.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι ανατιμήσεις δεν περιορίζονται πλέον στα πρατήρια καυσίμων. Μεγάλες εταιρείες logistics και λιανεμπορίου προειδοποιούν ότι το αυξημένο κόστος μεταφορών επηρεάζει ήδη τις τιμές ηλεκτρονικών ειδών, επίπλων, οικιακών συσκευών και ένδυσης.
Η Walmart και η Target έχουν αναφέρει σε επενδυτές ότι τα περιθώρια κέρδους τους πιέζονται σημαντικά λόγω του αυξημένου κόστους μεταφοράς και αποθήκευσης.
Η αεροπορική βιομηχανία αντιμετωπίζει επίσης τεράστιες πιέσεις. Τα ακριβά καύσιμα αυξάνουν το κόστος εισιτηρίων και cargo μεταφορών, επηρεάζοντας τις παγκόσμιες αλυσίδες προμήθειας προϊόντων υψηλής αξίας, όπως φάρμακα, μικροτσίπ και βιομηχανικά εξαρτήματα.
Τα προβλήματα στην Ασία
Στην Ασία, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα αντιμετωπίζουν ήδη αυξημένο κόστος εισαγωγών, ενώ η Ινδία καταγράφει σημαντικές αυξήσεις στις τιμές τροφίμων και μεταφορών. Η Κίνα, αν και διαθέτει μεγαλύτερη παραγωγική αυτάρκεια, βλέπει τις εξαγωγές της να γίνονται ακριβότερες λόγω των αυξημένων ναυτιλιακών και ασφαλιστικών εξόδων.
Ορισμένοι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι η κρίση μπορεί να εξελιχθεί σε μια νέα περίοδο «διαρθρωτικού πληθωρισμού», όπου οι τιμές δεν θα επιστρέψουν εύκολα στα επίπεδα πριν από τον πόλεμο, ακόμη και αν υπάρξει ειρηνευτική συμφωνία.
Η Morgan Stanley εκτιμά ότι πολλές επιχειρήσεις ήδη επανασχεδιάζουν τις εφοδιαστικές τους αλυσίδες, μεταφέροντας μέρος της παραγωγής πιο κοντά στις αγορές κατανάλωσης για να μειώσουν τους γεωπολιτικούς κινδύνους. Αυτή η διαδικασία όμως απαιτεί τεράστιες επενδύσεις και αυξάνει το λειτουργικό κόστος για χρόνια.
Αύξηση διατήρησης αποθεμάτων μεταφέρεται στην τελική τιμή
Παράλληλα, η BlackRock σημειώνει ότι οι επιχειρήσεις παγκοσμίως διατηρούν πλέον μεγαλύτερα αποθέματα προϊόντων και πρώτων υλών ώστε να προστατευθούν από πιθανές διακοπές στην εφοδιαστική αλυσίδα.
Αυτή η στρατηγική ασφαλείας, αν και μειώνει τον κίνδυνο ελλείψεων, αυξάνει σημαντικά το κόστος λειτουργίας και τελικά μεταφέρεται στους καταναλωτές.
Ακόμη και ο τομέας της τεχνολογίας επηρεάζεται έντονα. Η παραγωγή data centers, μικροεπεξεργαστών και εξοπλισμού τεχνητής νοημοσύνης απαιτεί τεράστιες ποσότητες ενέργειας, μετάλλων και εξειδικευμένων εξαρτημάτων που μεταφέρονται διεθνώς. Οι αυξήσεις σε μεταφορικά, ηλεκτρική ενέργεια και βιομηχανικά μέταλλα πιέζουν ήδη το κόστος ανάπτυξης νέων τεχνολογικών υποδομών.
Η εικόνα που διαμορφώνεται θυμίζει ολοένα περισσότερο μια μακρά περίοδο παγκόσμιας οικονομικής αναπροσαρμογής, όπου η εποχή του φθηνού κόστους παραγωγής, μεταφοράς και ενέργειας φαίνεται να απομακρύνεται.
Έτσι, το 2032 δεν εμφανίζεται πλέον μόνο ως μια πιθανή ημερομηνία επιστροφής της φθηνής βενζίνης.
Για πολλούς οικονομολόγους και επενδυτές, αποτελεί το πιθανότερο χρονικό σημείο όπου η παγκόσμια οικονομία ίσως μπορέσει να επανέλθει συνολικά στις ισορροπίες κόστους, πληθωρισμού και εμπορίου που υπήρχαν πριν από τον πόλεμο με το Ιράν.
