Η μεταμεσονύκτια σύνοδος κορυφής στις Βρυξέλλες ανέδειξε τις διαφωνίες μεταξύ των ηγετών σχετικά με το πώς και πότε θα πρέπει να διεξαχθούν διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία για την Ουκρανία, καθώς και για το ποιος θα πρέπει να τις αναλάβει. Όπως αναφέρει το Politico, ο Εμανουέλ Μακρόν και ο Φρίντριχ Μερτς στράφηκαν εναντίον της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το άνοιγμα διαύλων επικοινωνίας με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, φέρνοντας τους ηγέτες των δύο μεγαλύτερων χωρών της Ευρώπης σε σύγκρουση με μεγάλο μέρος του υπόλοιπου μπλοκ.
Το δημοσίευμα αναφέρει ότι σε μια απροσδόκητα συγκρουσιακή μεταμεσονύκτια σύνοδο κορυφής στις Βρυξέλλες, την πρώτη από το 2010 χωρίς τον επί μακρόν αντιρρησία πρώην πρωθυπουργό της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν, ο Γάλλος πρόεδρος και ο Γερμανός καγκελάριος επέκριναν τις προσπάθειες του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, ο οποίος ενεργεί εκ μέρους και των 27 κυβερνήσεων της ΕΕ, να έρθει σε επαφή με το Κρεμλίνο, σύμφωνα με πέντε διπλωμάτες και αξιωματούχους της ΕΕ που ενημερώθηκαν για τη συζήτηση κεκλεισμένων των θυρών.
Σημειώνεται ωστόσο ότι άλλοι ηγέτες υποστήριξαν τη θέση του Κόστα.
Οι συγκρούσεις αυτές φέρνουν στο φως τις υποβόσκουσες εντάσεις στο εσωτερικό της ΕΕ σχετικά με την προσέγγισή της απέναντι στη Ρωσία και το ποιος θα πρέπει να μιλά εξ ονόματος της Ευρώπης.
Ηγέτες από ορισμένες από τις πιο έντονα αντιρωσικές χώρες, καθώς και από τη Δανία και την Ολλανδία, τάχθηκαν στο πλευρό των Μακρόν και Μερτς, ενώ κάποιοι εξέφρασαν πρωτοφανή οργή προς τον Κόστα, σύμφωνα με τρεις από τους αξιωματούχους.
«Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να αναλάβει τον ρόλο του διαμεσολαβητή σε αυτές τις διαπραγματεύσεις», δήλωσε στο Politico ο πρωθυπουργός της Εσθονίας, Κρίστεν Μίχαλ. «Οι προτάσεις ότι χρειάζονται εναλλακτικά κανάλια ή παρασκηνιακές διπλωματικές οδοί είναι λανθασμένες (…) Η ιστορία προσφέρει σαφή προειδοποίηση για τις προσπάθειες δημιουργίας εναλλακτικών πλαισίων διαπραγμάτευσης με δικτάτορες» πρόσθεσε ο ίδιος.
Η ΕΕ συζητά εδώ και μήνες τι είδους επικοινωνία θα πρέπει να έχει, αν πρέπει να έχει, με τον Πούτιν και ποιος θα πρέπει να την αναλάβει. Η ανάγκη για απάντηση έγινε πιο επείγουσα αφότου ο Ντόναλντ Τραμπ κατέληξε σε προσωρινή ειρηνευτική συμφωνία με το Ιράν και άφησε να εννοηθεί στη σύνοδο της G7 στη Γαλλία νωρίτερα αυτή την εβδομάδα ότι η προσοχή του στρέφεται ξανά στην Ουκρανία.
Ο επικεφαλής του γραφείου του Κόστα, Πέδρο Λούρτιε, επικοινώνησε δύο φορές τις τελευταίες εβδομάδες με αξιωματούχους στη Μόσχα, σύμφωνα με πέντε αξιωματούχους. Καθώς οι αμερικανικές προσπάθειες για τον τερματισμό του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας φαίνεται να έχουν περιέλθει σε αδιέξοδο, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες διχάζονται ως προς το κατά πόσο πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη διπλωματία αντί της στρατιωτικής ενίσχυσης της Ουκρανίας.
Δύο τα βασικά στρατόπεδα
Η συζήτηση της Πέμπτης το βράδυ για τη Ρωσία και την Ουκρανία, η οποία πραγματοποιήθηκε χωρίς συμβούλους ή ακόμη και κινητά τηλέφωνα λόγω της ευαισθησίας του θέματος και διήρκεσε δύο ώρες περισσότερο από το προγραμματισμένο, αποκάλυψε τη διαμόρφωση δύο βασικών στρατοπέδων.
Η θέση των Μακρόν και Μερτς είναι ότι δεν είναι ακόμη η κατάλληλη στιγμή για συνομιλίες με τον Πούτιν και ότι, όταν έρθει εκείνη η στιγμή, την πρωτοβουλία θα πρέπει να αναλάβει η «Ε3» (Γαλλία, Γερμανία, Βρετανία).
«Νομίζω ότι ο πρόεδρος έβαλε τα πράγματα στη σωστή τους διάσταση και αποκατέστησε την πραγματική εικόνα», δήλωσε Γάλλος κυβερνητικός αξιωματούχος, υποδηλώνοντας ότι ο Μακρόν εξέθεσε τη θέση του στον Κόστα κατά τη διάρκεια της συνόδου.
Άλλοι ηγέτες -«πολύ μεγάλος αριθμός», σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο- υποστήριξαν την αντίθετη άποψη, θεωρώντας ότι αυτός είναι ο ρόλος της ΕΕ και στηρίζοντας τον Κόστα.
«Το πρώτο ερώτημα είναι αν ο Πούτιν θέλει να διαπραγματευτεί. Μέχρι τότε… κανείς άλλος εκτός από τον Κόστα δεν μπορεί να εκπροσωπεί την Ευρωπαϊκή Ένωση», δήλωσε στο Politico ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ Ντε Βέβερ, κατά την αποχώρησή του από τις συνομιλίες. «Αν δείξει διάθεση για διαπραγμάτευση, τότε πιστεύω ότι θα πρέπει να αποφασίσουμε εκ νέου πώς θα προχωρήσουμε».
Όλοι οι αξιωματούχοι και οι διπλωμάτες μίλησαν στο Politico υπό καθεστώς ανωνυμίας.
Τελικά Ε3, Ε5 ή ΕΕ;
Η σύνοδος κορυφής της Πέμπτης αποκάλυψε αρκετές γραμμές ρήξης. Πέρα από τη διαφωνία Κόστα-Ε3, η Ιταλία και η Πολωνία (που συγκροτούν μια άτυπη «Ε5») εξέφρασαν δυσαρέσκεια επειδή αποκλείστηκαν από τις αρχικές συνομιλίες μεταξύ της Ε3 και του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι πριν τη σύνοδο, σύμφωνα με δύο αξιωματούχους.
Άλλοι αξιωματούχοι της ΕΕ αμφισβήτησαν τους λόγους για τους οποίους το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο πρέπει να αναλάβει την εκπροσώπηση του μπλοκ αντί της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ή της Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης, δηλαδή του διπλωματικού βραχίονα της ΕΕ.
Το μήνυμα του Μερτς προς τους υπόλοιπους ηγέτες ήταν ότι, παρότι ο Κόστα εκπροσωπεί την ΕΕ, δεν θα πρέπει να λειτουργεί ως διαμεσολαβητής, σύμφωνα με διπλωμάτη μεγάλης ευρωπαϊκής χώρας που ενημερώθηκε για τη συζήτηση. Αν και ο καγκελάριος ήθελε να αποφύγει μια ανοιχτή σύγκρουση με τον Κόστα στο τραπέζι της συνόδου, κατέστησε σαφή τη θέση του «με άλλους τρόπους», σύμφωνα με τον διπλωμάτη.
Ο Κόστα ήταν «εξαιρετικά αντιεπαγγελματίας», δήλωσε ο διπλωμάτης, επειδή απέκρυψε την έκταση των επαφών του με τη Ρωσία, κάτι που έγινε σαφές μόνο μέσα από δημοσιεύματα των μέσων ενημέρωσης την Τετάρτη.
Ορισμένες χώρες ήταν «εξοργισμένες» με αυτή την προσέγγιση προς τη Ρωσία, σύμφωνα με έναν Ευρωπαίο διπλωμάτη που ασχολείται με το ζήτημα. Αρκετοί ηγέτες πληροφορήθηκαν τις τηλεφωνικές επικοινωνίες μόνο όταν αυτές αποκαλύφθηκαν στα μέσα ενημέρωσης και αντέδρασαν με οργή, ανέφεραν ακόμη τρεις διπλωμάτες.
Η ομάδα του Κόστα δήλωσε ότι οι επαφές αυτές «είχαν αποκλειστικά ως στόχο τη δημιουργία ενός διαύλου επικοινωνίας, ώστε, όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή, να υπάρχει ένα διπλωματικό κανάλι με τη Ρωσία για την προάσπιση των συμφερόντων της ΕΕ», προσθέτοντας ότι ήταν «σύντομες» και χωρίς ουσιαστικό περιεχόμενο.
Σύμφωνα με έναν από τους διπλωμάτες, το γραφείο του Κόστα είχε ενημερώσει τη Γερμανία, τη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Κομισιόν πριν πραγματοποιηθούν οι κλήσεις. Ωστόσο, τρεις άλλοι διπλωμάτες υποστήριξαν ότι το Βερολίνο δεν είχε προειδοποιηθεί εκ των προτέρων.
Για να είναι αποτελεσματικές οι συνομιλίες με τη Μόσχα, «χρειαζόμαστε ένα σύστημα εντολής και απολογισμού», δήλωσε ένας ακόμη διπλωμάτης της ΕΕ.
Ο Πορτογάλος Πέδρο Λούρτιε, ο οποίος στις Βρυξέλλες έχει τη φήμη ικανού διαπραγματευτή, ενημέρωσε την Τετάρτη τους πρεσβευτές των 27 κρατών μελών της ΕΕ, όταν οι πληροφορίες για τις τηλεφωνικές επαφές (που δημοσιεύθηκαν πρώτα από το Bloomberg) έγιναν γνωστές. Παρότι εξέφρασε παράπονα για τη διαρροή τους στα μέσα ενημέρωσης, τις δικαιολόγησε λέγοντας ότι ακολούθησαν άμεσο αίτημα του Ζελένσκι για πιο ενεργή ευρωπαϊκή συμμετοχή στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις, σύμφωνα με άλλον διπλωμάτη της ΕΕ που γνωρίζει το περιεχόμενο της συνάντησης.
«Χρειαζόμαστε ένα σχήμα που να είναι ικανό να αναλάβει δράση», δήλωσε ανώτερος Γερμανός αξιωματούχος, προσθέτοντας ότι ένα τέτοιο σχήμα θα αντλεί τη «νομιμοποίησή» του από τη συμμετοχή των υπόλοιπων Ευρωπαίων εταίρων «όσο το δυνατόν πιο στενά και με πνεύμα εμπιστοσύνης», καθώς και από τον στενό συντονισμό με το Κίεβο και την Ουάσινγκτον.
Η Πολωνία και η Ιταλία έχουν επίσης ζητήσει να διαδραματίσουν ρόλο στις συνομιλίες. Ο Μερτς πρόκειται να φιλοξενήσει στο Βερολίνο την Τετάρτη τον Μακρόν, καθώς και τους πρωθυπουργούς της Βρετανίας, της Πολωνίας και της Ιταλίας, σε συζητήσεις που, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, είναι πιθανό να περιλαμβάνουν και το ζήτημα του διαλόγου με τη Ρωσία.
